Πρώτη ανάγνωση
Οι τελευταίες εξελίξεις της “διαπραγμάτευσης” του ΣΥΡΙΖΑ με τους μηχανισμούς της Ε.Ε., ήταν αποκαλυπτικές των προθέσεων και των στόχων των ολιγαρχών της Ευρώπης. Να ενσωματώσουν την οντότητα της Αριστεράς στο κραταιό νεοφιλελεύθερο πνεύμα. Να μεταφέρουν τις αξίες και τις αρχές της Ριζοσπαστικής Αριστεράς σε δικό τους γήπεδο και εκεί να τις εκμηδενίσουν, αποκαλύπτοντας την αδυναμία της να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις διαχείρισης του νεοφιλελεύθερου συστήματος. Πώς όμως θα μπορούσε ο ΣΥΡΙΖΑ να αποδείξει, ότι είναι εξίσου ικανός στη διαχείριση ενός συστήματος που ο ίδιος αντιπαλεύει ιδεολογικά και πολιτικά; Δεν θα μπορούσε, χωρίς να υποπέσει στο μεθοδολογικό σφάλμα της ετερογονίας σκοπών – μέσων. Κατ’ αυτήν την έννοια, ο ΣΥΡΙΖΑ απέτυχε, από τη στιγμή και μόνο που διαπραγματεύτηκε. Υπό αυτό το πρίσμα, οφείλει να απαντηθεί το τριπλό ερώτημα: α) γιατί δεν προειδοποίησε εγκαίρως τον ελληνικό λαό, β) πού πήγαν οι βαθιά ιδεολογικές θέσεις, του “καμιά θυσία για το ευρώ – το χρέος δεν είναι βιώσιμο” και γ) ποιες οι δικλείδες ασφαλείας για να μην αναβιώσει ο “τρίτος δρόμος του ΠΑΣΟΚ” και η ιστορία επαναληφθεί ως τραγωδία ή ως φάρσα [η δέσμευση του Α. Παπανδρέου το 80′ ήταν ρητή για την έξοδο από το ΝΑΤΟ, την ΕΟΚ και την κοινωνική ιδιοκτησία των μέσων παραγωγής].
Δεύτερη ανάγνωση.
Μια άλλη ανάγνωση της πραγματικότητας, δεν εστιάζει στην αμιγώς ιδεολογική πλευρά, αλλά στην κοινωνιολογική και ηθική. Ο ΣΥΡΙΖΑ αντιστάθηκε στην υποτακτική πολιτική των προηγούμενων μνημονιακών κυβερνήσεων, απέφυγε όντως καλά στημένες παγίδες και καλά δουλεμένα σενάρια ασφυξίας, έθεσε κάποιους όρους και ανύψωσε το ηθικό του φτωχοποιημένου πλέον λαού. Το ότι σταμάτησε νωρίς τις διαπραγματεύσεις – σε σημείο που εύλογα σήμερα κατηγορείται για αιφνίδια ιδεολογική μετάλλαξη αφού δεν τερμάτισε στους αρχικούς του στόχους – μπορεί να είναι απόρροια πολλών παραγόντων. Πιθανόν η κατάσταση της γενική κυβέρνησης την επομένη των εκλογών να ήταν χειρότερη απ’ ό,τι παρουσιαζόταν, πιθανόν και να “τραβήχτηκαν” κάποιες συμφωνίες στήριξης και χρηματοδότησης από χώρες εκτός Ε.Ε.. Όπως και να’ χει, ο ΣΥΡΙΖΑ πήρε τέσσερις μήνες καιρό, για να αναλάβει την ευθύνη της διαχείρισης του κράτους, άρα και τον απόλυτο έλεγχο των όποιων στρατηγικών ρήξης. Αν όντως αρχίσει με επιτυχία να εφαρμόζει τις πρώτες μεταρρυθμίσεις, τότε κατ’ αυτήν την έννοια ο ΣΥΡΙΖΑ πέτυχε και μόνο που τόλμησε να διαπραγματευτεί στα ίσα. Επειδή δε η πολιτική δεν είναι μόνο ιδεολογία αλλά και κοινωνιολογία και ηθική, θα μπορούσε να πει κανείς ότι βγήκε σχετικώς κερδισμένος. Άλλωστε στα τριάντα πέντε τελευταία χρόνια διαπλοκής και υποταγής του ελληνικού κράτους, μια τετράμηνη πίστωση χρόνου δεν αποτελεί και κόλαφο. Μένει να αποδειχθούν τα λεγόμενά του σε τρεις κυρίως άξονες, α) της διαγραφής του μεγαλύτερου μέρους του χρέους, β) της αποφυγής τρίτου αποικιοκρατικού Μνημονίου και γ) της ιδεολογικής συνέπειας ως προς το ρόλο του ιδιωτικού κεφαλαίου σε μια μικτή οικονομία όπως η σημερινή (βλ. αποκρατικοποιήσεις).
Τρίτη και σημαντικότερη ανάγνωση.
Υπάρχει όμως και μια τρίτη ανάγνωση, που κατά τη γνώμη μου σηματοδοτεί μια ιστορική ευκαιρία για τον προοδευτικό κόσμο. Εξαιτίας του ΣΥΡΙΖΑ, οι θέσεις, οι αναλύσεις και οι σχεδιασμοί της Αριστεράς κατέβηκαν από την ουτοπία στη γη, τα μέτρα κοστολογήθηκαν και ποσοτικοποιήθηκαν, οι πολιτικές ιδέες μετρήθηκαν ως προς την εφαρμοσιμότητά τους. Τα θεωρητικά λόγια, έγιναν επιτέλους εμπειρικά διαψεύσιμα ή επαληθεύσιμα. Ακόμα και αν ο ΣΥΡΙΖΑ αποτύχει (που θα παλέψουμε για να μη συμβεί αυτό), τα διδάγματα θα είναι σπουδαία και πρέπει να αξιοποιηθούν τόσο από την Κομουνιστική Αριστερά, την εξωκοινοβουλευτική όσο και από τη Ριζοσπαστική Αριστερά της Ελλάδας. Τα πολιτικά συμπεράσματα που πρέπει να αξιοποιήσουμε, πρέπει να έχουν μεγαλύτερη εμβέλεια και να μην επιδιώκουν την πρόχειρη επικύρωση των βεβαιοτήτων μας.
Από τις πρόσφατες εξελίξεις: Πρώτον, αποδείχτηκε ότι ελλείψει ενιαίου αριστερού μετώπου μέσα στην κοινωνία και το κοινοβούλιο, ο βαθμός αποτυχίας αυξάνεται και για τις τρεις βασικές δυνάμεις της Αριστεράς στην Ελλάδα. Δεύτερον, αποδείχτηκε ότι το νέο πρόταγμα είναι η αυτοδιάθεση των λαών και η εθνική – οικονομική τους ανεξαρτησία.
Για το πρώτο, κουραστήκαμε να λέμε όλο τα ίδια. Για το δεύτερο όμως, την ίδια στιγμή όπου χρόνια τώρα όλοι προστατεύουν σαν κόρη οφθαλμού τις “καθαρές” ιδεολογικές αντικειμενικότητές τους, κανείς δεν φρόντισε να δημιουργήσει ή να προσαρμόσει θεωρητικά εργαλεία σε μια κατεύθυνση ανεξάρτητης οικονομικής πολιτικής του κράτους. Η ευθύνη της αριστερής διανόησης τις τελευταίες δεκαετίες είναι μεγάλη, αφού από τη μια αρκέστηκε σε μια αγωνιώδη επικαιροποίηση των μεταμαρξιστικών ρευμάτων (κυρίως των δομικών), από την άλλη σε μια ταρίχευση της παραδοσιακής μαρξιστικής οικονομίας. Και στις δυο όμως περιπτώσεις, δημιουργήθηκε ένα θεωρητικό πλαίσιο, που οι σύγχρονες εξελίξεις ίσως το καθιστούν αναχρονιστικό. Και οι δύο – που σήμερα εκφράζονται αντίστοιχα από το ΣΥΡΙΖΑ και το ΚΚΕ – δεν τολμούν να αποχωριστούν θέσφατα, όπως: “οι εθνικές οικονομίες είναι υποσύνολα της παγκόσμιας οικονομίας, ενοποίηση των οικονομικών δομών όλων των χωρών, «παγκοσμιοποίηση» της καπιταλιστικής οικονομίας, ο καπιταλισμός είναι μία μοναδική παγκόσμια εσωτερική αγορά, διεθνής καταμερισμός εργασίας, παγκοσμιότητα του καπιταλιστικού τρόπου παραγωγής” κλπ.
Μέσα σε όλα αυτά όμως, ο εγχώριος καπιταλισμός, η τοπική εξουσία και η οικονομική ανεξαρτησία, απομακρύνονται ως δευτερεύουσας σημασίας υποσύνολα. Μαζί με αυτά βέβαια, απομακρύνονται και τα πρακτικά πεδία σύγκλισης, ζύμωσης και συνεργασίας των αριστερών μέσα στις κοινωνίες και τα κινήματα. Δεν είναι τυχαίο ότι προεκλογικά, όλοι επικεντρώθηκαν στην αντιδημοκρατική Ευρώπη, υποβαθμίζοντας την άμεση ανάγκη για μια δημοκρατική Ελλάδα, μια δημοκρατική Τοπική Αυτοδιοίκηση ή και για μια δημοκρατική κομματική αριστερά.
Όταν λοιπόν οι σημαίες της Αριστεράς συγκολλώνται με ρητορείες και όχι με πολιτικά εφαρμόσιμες προτάσεις και μέτρα, τότε οι αναγκαίες συνεργασίες των αριστερών δεν θα πραγματώνονται και το σύστημα θα τρίβει τα χέρια του. Τότε, οποιαδήποτε ήττα του ΣΥΡΙΖΑ θα σημαίνει συνολική ήττα όλων των Αριστερών δυνάμεων και του προοδευτικού χώρου. Βασικό ρόλο στη μετέπειτα πορεία, θα παίξει η συνειδητοποίηση της παραπάνω προσέγγισης. Εκεί θα αναδειχθεί και η σπουδαιότητα των κινηματικών συλλογικοτήτων που – ως μη κομματικές οντότητες – θα μπορούσαν να αποτελέσουν τον καταλύτη σε μια τέτοια κοινή αναζήτηση και πορεία. Για όσους δεν αντιλήφθηκαν ότι οι προσπάθειες του ΣΥΡΙΖΑ (με ό,τι θετικά και αρνητικά) πρέπει να οδηγήσουν αργά ή γρήγορα στην ενότητα της Αριστεράς, είναι καταδικασμένοι να θεωρητικολογούν. Αφετηριακό πεδίο σύγκλησης υπάρχει και δεν είναι αργά. Ας ξεκινήσουν λοιπόν οι ανοιχτές συζητήσεις στην κοινωνία και ας αναλάβουν έργο οι στοχαστές. Το πρόταγμα της εθνικής ανεξαρτησίας και της λαϊκής κυριαρχίας, απαιτεί τη διαμόρφωση καινούργιων θεωρητικών εργαλείων και πρακτικών. Ο εχθρός, βρίσκεται μέσα στη χώρα πρωτίστως.
Λάμπρος Ντούσικος
Δρ Φιλοσοφίας της Επιστήμης VUB – ULB
επιστημονικός συνεργάτης του ΣΥΡΙΖΑ
