Το διάστημα των δέκα ημερών από την προπερασμένη Δευτέρα —οπότε δόθηκε στη δημοσιότητα η εισήγηση Μέρκελ-Μακρόν για τη δημιουργία ενός Ταμείου Ανάκαμψης ύψους 500 δισ. ευρώ— έως την περασμένη Τετάρτη —οπότε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή κατέθεσε το δικό της σχέδιο, που ανεβάζει το συνολικό ύψος του πακέτου στήριξης στα 750 δισ. ευρώ— αποδείχθηκε αρκετά ευρύχωρο ώστε να επιτρέψει την επίτευξη ενός πρώτου συμβιβασμού ανάμεσα, αφενός, στην ιδέα της «αμοιβαιοποίησης του χρέους» και, αφετέρου, στην άρνηση του «κουαρτέτου της λιτότητας» (Αυστρία, Ολλανδία, Δανία, Σουηδία) να αποδεχθεί την ιδέα των επιχορηγήσεων, εμμένοντας στην λογική του χαμηλότοκου δανεισμού των πληγέντων από την κρίση του κορωναϊού.
Εκ πρώτης όψεως, είναι αλήθεια ότι η πρόταση της Κομισιόν —ένα πακέτο στήριξης 750 δις, από τα οποία τα μεν 500 δισ. για απ’ ευθείας επιχορηγήσεις τα δε 250 δισ. για χαμηλότοκα δάνεια— μοιάζει περισσότερο με απλή αριθμητική πράξη, για την οποία θα αρκούσαν ελάχιστες ώρες ενασχόλησης, και λιγότερο με μαθηματικό γρίφο τέτοιο που η λύση του θα απαιτούσε ένα ολόκληρο δεκαήμερο.
Με μια διαφορά, φυσικά. Ότι εδώ δεν πρόκειται για απλή μαθηματική πράξη αλλά για σύνθετη πολιτική πραγματικότητα. Η πρόταση της Κομισιόν είναι μια πολιτική κατάθεση από εκείνες που, για να προσλάβει το απαιτούμενο κύρος και βαρύτητα η εκφώνησή τους, χρειάζονται αρκετές ημέρες επώασης.
Και όχι μόνο ημέρες. Διαφεύγει ίσως της προσοχής, λόγω συγκυρίας, ότι η Γερμανία είχε κατά νου και επεξεργαζόταν ήδη από τον περασμένο Απρίλιο, με αφορμή την υγειονομική κρίση, ένα επταετές σχέδιο Μάρσαλ ευρωπαϊκής «κοπής», που το Βερολίνο δεν έκρυβε την πρόθεσή του να το περάσει μέσα από την Κομισιόν και τον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό. Αξιόπιστη αρθρογραφία υπενθυμίζει σχετικά τη δήλωση της προέδρου της Κομισιόν στις 2 Απριλίου, ότι το επόμενο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο (ο κοινοτικός προϋπολογισμός) πρέπει να έχει τη μορφή ενός «Σχεδίου Μάρσαλ» που θα επιτρέψει στην ευρωπαϊκή οικονομία να ανακάμψει από την κρίση του κορωναϊού. «Χρειαζόμαστε, είχε πει η κ. Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, γρήγορες απαντήσεις. Δεν μπορούμε να περιμένουμε ένα, δύο ή τρία χρόνια για να εφεύρουμε νέα εργαλεία. Θέλουμε ο κοινοτικός προϋπολογισμός να πάρει τέτοια μορφή που να αποτελέσει βασικό εργαλείο στο σχέδιο ανάκαμψης. Ο κοινοτικός προϋπολογισμός θα πρέπει να είναι ένα Σχέδιο Μάρσαλ».
Η πρόταση που κατέθεσε την περασμένη Τετάρτη σε διαπραγμάτευση η Κομισιόν ήλθε προς επιβεβαίωση. Και προς υπενθύμιση του ότι η Γερμανία παραείναι μεγάλη για να μπορεί να αφήνει περιθώρια στο απρόβλεπτο.
Η κίνηση Μέρκελ-Μακρόν για τη δημιουργία Ταμείου 500 δισ. ευρώ προς υποστήριξη περιοχών και τομέων που έχουν πληγεί περισσότερο από την υγειονομική κρίση, σε αυτό το πλαίσιο πρέπει να ιδωθεί. Όπως, άλλωστε, και η αντίδραση του «κουαρτέτου» Αυστρίας, Ολλανδίας, Δανίας και Σουηδίας –αντίδραση αντανακλαστική ή εντέχνως υποκινημένη, αλλά, σε κάθε περίπτωση, αναμενόμενη από το Βερολίνο (και το Παρίσι;)— στη γαλλογερμανική πρόταση των 500 δισ. ευρώ σε επιχορηγήσεις.
Άλλοι το είπαν τεχνική της Γερμανίας να λειτουργεί πάντα με δορυφόρους-λαγούς. Εμείς θα αρκεστούμε στη διαπίστωση ότι η αρχική γαλλογερμανική πρόταση μπορεί μεν να μην ευοδώθηκε, όμως προέκυψε ο συγκερασμός της με την πρόταση των «4» για αμιγή δανειοδότηση χωρίς να θιγεί στο ελάχιστο το πακέτο των 500 δις σε επιδοτήσεις. Θα στοιχηματίζατε ότι αυτό παρεκκλίνει από τους σχεδιασμούς του Βερολίνου για επταετές ευρωπαϊκό σχέδιο Μάρσαλ;
Εμείς όχι. Όχι υπό το κράτος της ανησυχίας ότι το επταετές σχέδιο μπορεί να συνοδεύεται από ισόχρονο πλάνο δημοσιονομικής συμμόρφωσης και (ήπιας, έστω, πλην) αξιολόγησης/επιτροπείας κάθε έξι μήνες μέσω του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου, με το οποίο, όπως έκανε γνωστό την Τετάρτη η κ. Φον ντερ Λάιεν, θα συνδέεται η κατανομή των κονδυλίων. Όχι υπό το κράτος της αβεβαιότητας κατά πόσο οι επιχορηγήσεις από τα 500 δισ. θα συνδέονται ή όχι υποχρεωτικά με δανειοληψία από τα 250 δισ. ευρώ επειδή αυτό θα απαιτήσει το «κουαρτέτο»-λαγός του Βερολίνου.
Πρόκειται για δύο μόνο από τα «γκρίζα» σημεία της πρότασης της Κομισιόν. Που παραείναι πολλά για να δικαιολογούν πανηγυρισμούς.
Πληροφορίες που παραμένουν αδιάψευστες αναφέρουν ότι οι εκταμιεύσεις από την τελική απόφαση —η οποία, ούτως ή άλλως, δεν αναμένεται πριν το τέλος του 2020— θα αργήσουν, και δεν προβλέπεται η Ελλάδα ή κάποια άλλη χώρα να λάβει άμεσα κονδύλια.
Το οικονομικό επιτελείο της κυβέρνησης της ΝΔ πατά σε σαθρό έδαφος όταν ισχυρίζεται ότι δεν προχωρεί σε εμπροσθοβαρή μέτρα στήριξης της εργασίας και της μικρής και μεσαίας επιχειρηματικότητας καταφεύγοντας —όπως προτείνει ο ΣΥΡΙΖΑ— στο «μαξιλάρι ασφαλείας», αφήνοντας να εννοηθεί ότι θα κινηθεί προς αυτή την κατεύθυνση όταν θα αφιχθεί το νέο κοινοτικό πακέτο στήριξης. Αλλά το πακέτο αυτό αργεί, στην καλύτερη των περιπτώσεων το νέο σχέδιο δεν θα τεθεί σε πλήρη λειτουργία πριν από το πρώτο τρίμηνο του 2021. Το φθινόπωρο, όταν οι δείκτες της ύφεσης και της ανεργίας θα εκτιναχθούν, όταν τα εισοδήματα και η ζήτηση θα καταβαραθρωθούν, τότε θα είναι αργά για να παρθούν μέτρα ανάκαμψης, στοιχειώδους κοινωνικής συνοχής και πολιτικής σταθερότητας, καταφεύγοντας στο αποθεματικό που άφησε η κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ.
Όταν το «ταμείον θα είναι μείον», από ποιον θα ζητήσει «τα ρέστα» η κυβέρνηση του κ. Μητσοτάκη; Όχι βέβαια από το Ταμείο Ανάκαμψης.
Κωστής Γιούργος
