Πώς θα ψηφίσω αύριο
Εχω πολλούς λόγους για να ψηφίσω «όχι» στο αυριανό δημοψήφισμα. Δεν χρειάζομαι, όμως, να τους βάλω όλους στη ζυγαριά και να αραδιάσω δεκάδες αριθμούς και ποσοστά για να καταλήξω. Μου αρκεί ένας.
Στη συστατική, την ιδρυτική πράξη συγκρότησης του νεοελληνικού έθνους-κράτους υπάρχει μια καταστατική σύμβαση, μια συμφωνία, χωρίς την οποία δεν θα είχαμε υπόσταση ούτε εντός ούτε εκτός ευρώ: έχουμε εδώ και διακόσια χρόνια συνομολογήσει, έστω με ελάχιστες εξαιρέσεις που πάντοτε υπάρχουν, ότι δεν θα ξαναβρεθούμε στη δυσάρεστη θέση να πούμε «σφάξε με, αγά μου, ν’ αγιάσω». Χωρίς αυτή τη συνομολογία δεν συνιστάται λαός, έθνος, κράτος, τάξη.
Το πρώτο όχι
Οσοι μάς καλούν να ψηφίσουμε «ναι», πολύ περισσότερο με τα επιχειρήματα που το κάνουν, προσποιούνται ότι δεν αντιλαμβάνονται πως απαντώντας «ναι» στο δημοψήφισμα, με όποιο τρόπο κι αν τεθεί το ερώτημα, το πρώτο πράγμα που θα ακούσουμε μόλις προκύψει η πρώτη διαφορά με τους δανειστές-εταίρους, είναι ότι αυτή τη συμφωνία την έχει επικυρώσει με την ψήφο της η πλειονότητα του λαού. Και δεν θα έχουμε σχεδόν τίποτα να τους αντιπαραθέσουμε. Αν θέλουμε να μείνουμε, και μάλιστα μ’ αυτή την εθελόδουλη επεξήγηση του γνωστού «πάση θυσία», στην ευρωζώνη, πρέπει λοιπόν να υπογράψουμε οι ίδιοι, με το χέρι μας τη δέσμευση πως δεν θα αντισταθούμε ό,τι κι αν γίνει. Ξεχνώντας τον τρόπο με τον οποίο συνηθίζαμε να απαντούμε στα τελεσίγραφα, ακυρώνουμε την ιδρυτική πράξη συγκρότησής μας. Με μοναδικό ισχυρό επιχείρημα ότι δεν γίνεται αλλιώς, είναι μονόδρομος. Μονόδρομος για πού;
Ακούω ήδη τους υποστηρικτές αυτού του «ναι», το οποίο υποτίθεται είναι «ναι στην Ευρώπη», να λένε πως είναι αυτονόητο να παραχωρείς τμήματα της κυριαρχίας σου, προκειμένου να συνοικοδομήσεις ένα κοινό. Δεν πρόκειται, όμως, περί αυτού. Και είναι πολύ ευτελές το επιχείρημα ότι όποιος δεν λέει «ναι» στο δημοψήφισμα, θέλει να μας γυρίσει πίσω, στην εθνική απομόνωση. Αντίθετα, όποιος δεν λέει «όχι» στους εκβιασμούς και την άρνηση της δημοκρατικής νομιμοποίησης των κοινοτικών θεσμών και ενεργειών, μας οδηγεί στην Ευρώπη του απομονωτικού εθνικισμού, της γιγάντωσης του αντιμεταναστευτικού ρατσισμού, σε μια ήπειρο γεννημένη από τόσα και τόσα μεταναστευτικά ρεύματα.
Το δεύτερο όχι
Αυτή ακριβώς η έλλειψη δημοκρατικής νομιμοποίησης, η άρνηση να εισαχθεί η λαϊκή βούληση στα κέντρα των αποφάσεων (που αποτελεί ένδειξη μιας συγκεκριμένης ταξικής μονομέρειας), προσφέρει βορά στον εθνικισμό της Λεπέν, της Λίγκας, του Φάρατζ τις λαϊκές τάξεις, που βλέπουν να μην αντιπροσωπεύονται πουθενά, να μην εκφράζονται αυθεντικά τα συμφέροντά τους, να μη μπορούν να βρουν διέξοδο οι προσδοκίες τους για ανθρώπινη ζωή. Πόσο ευρωπαϊστής μπορεί να είναι κάποιος που τα βλέπει όλα αυτά και, αντί να αντισταθεί, αντί να αγωνιστεί για να τα αποτρέψει, προτιμάει να πει «το θέμα είναι να μη με πετάξουν έξω εμένα, κι ας έχει το χάλι του αυτό το κοινό μέσα»; Πόσο ευρωπαϊστής μπορεί να είναι κάποιος που βλέπει την Ευρώπη να γίνεται ζόμπι, κατά τη διατύπωση του Χάμπερμας, και να μην αντιδρά σ’ αυτή την κατάσταση, αλλά να σκέφτεται ότι είναι καλύτερα να μη μιλάει, για να μην τον αποπάρουν, να μην του κάνουν έξωση οι ιδιοκτήτες του σπιτιού;
Το τρίτο ναι
Τίποτε και ποτέ δεν άλλαξε προς το καλύτερο χωρίς συστηματική προσπάθεια, χωρίς αντίδραση, χωρίς αντίσταση στην πεπατημένη, χωρίς διεκδίκηση της εναλλακτικής. Η βαριά άρρωστη Ευρώπη δεν θα γιάνει με τις συνταγές του δόκτορα Σόιμπλε. Γίνεται κάθε μέρα χειρότερα. Έχει διαγράψει από την πολιτική συγκρότησή της τη δημοκρατία, την αλληλεγγύη, την κοινωνική πολιτική, τους δημοκρατικούς κανόνες διευθέτησης των κοινωνικών αντιπαραθέσεων, την έγνοια για την οικονομική σύγκληση, για την πλήρη απασχόληση, για την ποιότητα της σχόλης… Ολα αυτά για τα οποία άξιζε να θέλει κάποιος να είναι και να λέγεται Ευρωπαίος.
Αυτή η οπισθοπορεία δεν πρόκειται να αναστραφεί, να αλλάξει, να αντικατασταθεί από μια νέα ορμή, από μια νέα έμπνευση από μόνη της, αυτόματα. Ο μόνος αυτοματισμός που λειτουργεί, είναι ο αυτοματισμός της οπισθοδρόμησης. Δεν υπάρχει θεμελιακότερος ευρωπαϊσμός από την επιμονή στο όραμα για μια κοινωνική Ευρώπη των λαών, της δημοκρατικής συμμετοχής τους στην οικοδόμηση του μέλλοντός της, της αλληλεγγύης, που δεν θα έρθει από μόνη της, ούτε «πάση θυσία», αλλά με αγώνες που δεν αποκλείεται να χρειαστούν και θυσίες.
Αυτές τις μέρες, μια οπαδός του «ναι», για να συνετίσει τους απερίσκεπτους, μας θύμισε από το φέισμπουκ τι έπαθαν οι Μιλήσιοι, όταν αρνήθηκαν να συμμετάσχουν με το ζόρι και με την απειλή της ολοκληρωτικής καταστροφής στην αθηναϊκή συμμαχία. Έδειξε έτσι πόσο βαθιά, πόσο κυνικά πραγματιστική, πόσο αντιδραστική μπορεί να γίνει η σκέψη μας, αν αφεθεί στο έλεος του φόβου. Ενός προαιώνιου φόβου, που τον ανασύρουν ακόμη και από τα βάθη των αιώνων. Εκείνο, όμως, που ξέχασε να μας πει, είναι ότι τη Μίλητο και τους Μιλήσιους τους θυμόμαστε ακόμα γιατί αντιστάθηκαν, ενώ την Αθήνα δεν θα την βρίσκαμε στο χάρτη της ιστορίας, αν το μοναδικό κατόρθωμά της ήταν η καταστροφή τής Μιλήτου. Αντίθετα, οι πάντες θα θυμούνται την Αθήνα για πάντα σαν την πόλη που επινόησε και εφάρμοσε πρώτη τη δημοκρατία, το δημοκρατικό πολίτευμα, κληροδοτώντας το σαν μέτρο σύγκρισης στους αιώνες.
Χ. Γεωργούλας
