Της Βιβής Κεφαλά
Το παλαιστινιακό πρόβλημα διαρκεί περισσότερο από έναν αιώνα και αποτελεί υπόδειγμα άλυτου προβλήματος, που δημιούργησε το Λονδίνο μετατρέποντας ένα ζήτημα αποαποικιοποίησης σε ένα δυσεπίλυτο ζήτημα μεταξύ δύο λαών επιτρέποντας την αθρόα εγκατάσταση εβραίων μεταναστών στην Παλαιστίνη, ώστε να αντιμετωπίσει τον αραβικό εθνικισμό που είχε ήδη αρχίσει να αναπτύσσεται.
Η λήξη του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου ήταν καθοριστική για τους Παλαιστίνιους για τουλάχιστον τρεις λόγους: ο πρώτος ήταν η αποκάλυψη της απόλυτης φρίκης του Ολοκαυτώματος, ο δεύτερος ήταν η μετατροπή του διεθνούς συστήματος σε διπολικό, πράγμα που σήμαινε ότι ο έλεγχος της Μέσης Αναστολής μετατρεπόταν σε μείζον διακύβευμα μεταξύ των δύο υπερδυνάμεων και ο τρίτος λόγος ήταν ότι ο Ψυχρός Πόλεμος μεταφέρθηκε στους κόλπους του αραβικού κόσμου, μέσω των συμμαχιών του με την μία ή την άλλη υπερδύναμη.
Μέσα σε αυτές τις συνθήκες, το ζήτημα της αποαποικιοποίησης της Παλαιστίνης, μετατράπηκε σε διεθνές ζήτημα, όταν οι εβραϊκές παραστρατιωτικές οργανώσεις κήρυξαν διμέτωπο αγώνα κατά των Βρετανών και των Αράβων της Παλαιστίνης. Έτσι, το Ηνωμένο Βασίλειο, μετέφερε το πρόβλημα που αντιμετώπιζε στον νεοσύστατο ΟΗΕ, που αποφάσισε –με την απόφαση 181- την διχοτόμηση της Παλαιστίνης. Το πολιτικό σιωνιστικό κίνημα αποδέχθηκε την απόφαση 181, οι Άραβες, όπως ήταν αναμενόμενο, όχι.
Η συνέχεια είναι γνωστή: το Παλαιστινιακό μετατράπηκε σε αραβο – ισραηλινή σύγκρουση και η ήττα των αραβικών κρατών στον πρώτο αραβο – ισραηλινό πόλεμο (1948 – 1949) αποτέλεσε την πρώτη εθνική καταστροφή (νάκμπα) για τους Παλαιστίνιους, που αναγκάστηκαν κατά εκατοντάδες χιλιάδες να εγκαταλείψουν τις πατρογονικές τους εστίες και να γίνουν πρόσφυγες σε γειτονικές αραβικές χώρες. Η δεύτερη νάκμπα για τους Παλαιστίνιους συντελέστηκε με τον πόλεμο του 1967, οπότε ο ισραηλινός στρατός κατέλαβε ολόκληρη την βιβλική Παλαιστίνη και ένα δεύτερο κύμα Παλαιστινίων αναγκάστηκε να πάρει τον δρόμο της προσφυγιάς.
Η τρίτη μετάλλαξη του παλαιστινιακού ζητήματος συντελέστηκε μετά τις τρομοκρατικές επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου 2001 εναντίον των ΗΠΑ, οπότε τα αραβικά κράτη απέσυραν σταδιακά την όποια υποστήριξη μπορεί να παρείχαν στους Παλαιστίνιους και πλέον το Παλαιστινιακό έχει μετατραπεί σε μία σύγκρουση Ισραηλινών και Παλαιστινίων ή σε έναν αγώνα «επιβίωσης του εβραϊκού κράτους εναντίον της παλαιστινιακής τρομοκρατίας», όπως το θέτει το Ισραήλ από την έναρξη της δεύτερης Ιντιφάντα (Σεπτέμβριος 2000) μέχρι σήμερα.
Κατά συνέπεια, σύμφωνα με την κυρίαρχη άποψη στο Ισραήλ, η ασφάλεια του εβραϊκού κράτους βρίσκεται σε κίνδυνο, και άρα πρέπει να ληφθεί κάθε απαραίτητο μέτρο για την καταπολέμηση της παλαιστινιακής τρομοκρατίας, πράγμα που δεν αφήνει περιθώρια για διαπραγματεύσεις, ενώ αντίθετα επιβάλει τη λήψη κάθε δυνατού μέτρου για την εξασφάλιση της ασφάλειας του ισραηλινού κράτους. Οι Ηνωμένες Πολιτείες, οι οποίες από το 1991 και μετά ανέλαβαν επί της ουσίας τον ρόλο του αποκλειστικού μεσολαβητή μεταξύ των δύο πλευρών, ουδέποτε άσκησαν πιέσεις στο Ισραήλ για έναν ουσιαστικό διάλογο που θα οδηγούσε σε μία δίκαιη, επομένως βιώσιμη λύση, τόσο λόγω της επίδρασης του εβραϊκού λόμπι στην αμερικανική πολιτική ηγεσία όσο και λόγω της ειδικής στρατηγικής σχέσης που έχει αναπτυχθεί μεταξύ Ουάσιγκτον και Τελ Αβίβ.
Ο ενταφιασμός της λύσης των δύο κρατών
Ωστόσο, η άνοδος του Ντόναλντ Τράμπ στο προεδρικό αξίωμα των ΗΠΑ σήμανε την απομάκρυνση των ΗΠΑ από πάγιες θέσεις της μεσανατολικής τους πολιτικής, όπως ο ρόλος του διαμεσολαβητή στο Παλαιστινιακό. Πλέον, η πολιτική Τράμπ διακρίνεται για την μονομέρεια της και την πλήρη ταύτιση της Ουάσιγκτον με τις θέσεις του Τελ Αβίβ, με κορωνίδα την περιβόητη «Συμφωνία του αιώνα», την οποία ανακοίνωσε ο πρόεδρος Τράμπ τον Ιανουάριο του 2020.
Πρόκειται για μια πρόταση που περιφρονεί κάθε κανόνα, αξία και έννοια της διεθνούς έννομης τάξης και καταπατά κάθε δικαίωμα που απορρέει από αυτήν, εν ονόματι του πολιτικού ρεαλισμού, αφού σύμφωνα με τον Ντόναλντ Τράμπ, η κατάσταση που έχει διαμορφωθεί με τους ισραηλινούς οικισμούς στα παλαιστινιακά εδάφη δεν είναι αναστρέψιμη. Καμία σημασία δεν έχει εάν οι ισραηλινοί οικισμοί είναι παράνομοι, ότι το σχέδιο Τράμπ αφήνει στους Παλαιστίνιους μόνο το 15% της γής τους -και βέβαια το πιο άγονο- ούτε φυσικά έχει καμία σημασία ότι έστω και αυτό το ελάχιστο κομμάτι δεν έχει εδαφική συνέχεια. Πρόκειται για τον ενταφιασμό της λύσης των δύο κρατών.
Προφανώς οι Παλαιστίνιοι απέρριψαν χωρίς καμία συζήτηση το σχέδιο, ενώ οι διεθνείς αντιδράσεις ήταν ιδιαίτερα συγκρατημένες. Ο Βενιαμίν Νετανιάχου και τα υπερορθόδοξα κόμματα –και βεβαίως το κόμμα των εποίκων- πανηγύρισαν για την επίτευξη του στόχους τους, δηλαδή την ισραηλινή κυριαρχία σχεδόν σε ολόκληρη την Παλαιστίνη και μάλιστα με αμερικανική «νομιμοποίηση» που πηγάζει από το γεγονός ότι περιλαμβάνεται σε ειρηνευτικό σχέδιο(!). Όσο για τους Παλαιστίνιους κατοίκους των περιοχών που θα προσαρτηθούν θα πρέπει να εγκαταλείψουν τις εστίες τους, διαφορετικά θα υπαχθούν σε ένα καθεστώς απαρτχάϊντ, στερούμενοι κάθε δικαιώματος. Έτσι, θα υλοποιηθεί το περίφημο σχέδιο Άλλον της δεκαετίας του ’70 , που στόχευε στην μετατροπή σε πραγματικότητα του ιδεολογήματος «ένας λαός χωρίς γή [οι Εβραίοι] βρήκαν μία γή [την Παλαιστίνη] χωρίς λαό».
Αναβολή
Το κόμμα των εποίκων απαιτούσε από την ισραηλινή κυβέρνηση να προχωρήσει αμέσως στην προσάρτηση των κατεχομένων αλλά η κυβέρνηση ανακοίνωσε ότι η προσάρτηση θα αρχίσει την 1η Ιουλίου. Ωστόσο, η διαδικασία αναβλήθηκε, τυπικά επειδή αναμένεται η αμερικανική έγκριση, ουσιαστικά όμως λόγω της στάσης του Μπένι Γάντζ, αναγκαστικού κυβερνητικού εταίρου του Βενιαμίν Νετανιάχου. Προφανώς, ο Μπένι Γάντζ αντιλαμβάνεται αυτό που οι υπέρμαχοι του «Μεγάλου Ισραήλ» αρνούνται να αντιληφθούν επαναπαυόμενοι στην δραματική υπεροχή ισχύος που διαθέτουν έναντι των Παλαιστινίων, δηλαδή ότι η προσάρτηση των κατεχ��μένων δημιουργεί πολύ περισσότερα προβλήματα στην ασφάλεια του Ισραήλ από όσα μπορεί να λύσει.
Σε κάθε περίπτωση, οι Παλαιστίνιοι ούτε είναι διατεθειμένοι να παραιτηθούν από τα νόμιμα δικαιώματά τους αλλά ούτε και μπορούν να εξαφανιστούν κυριολεκτικά ή μεταφορικά. Άλλωστε, όπως διδάσκει η Ιστορία «λύσεις» τύπου απαρτχάιντ είναι καταδικασμένες αργά ή γρήγορα να γυρίσουν εναντίον των εμπνευστών τους.
Προς το παρόν, όμως, οι Παλαιστίνιοι είναι αντιμέτωποι με μία καινούργια νάκμπα.
* Η Β. Κεφαλά είναι επίκουρη καθηγήτρια Διεθνών Σχέσεων στη Μέση Ανατολή και Μεσογειακών Σπουδών στο πανεπιστήμιο Αιγαίου.
