«Εδώ μιλάνε για λατρεία» του Βύρωνα Κριτζά,
«Σχέδιο θανάτου για ένα σκύλο κι έναν άνθρωπο» του Χρήστου Καρακέπελη,
«Super Paradise» του Στιβ Κρικρή,
«Γυναίκες μαχήτριες Β΄ μέρος 1944-1960» του Λεωνίδα Βαρδαρού,
«Nova Max Skyland» της Διονυσίας Κοπανά,
στο 27ο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης
«ΕΔΩ ΜΙΛΑΝΕ ΓΙΑ ΛΑΤΡΕΙΑ»
Μια μπάντα που άφησε εποχή
Οι Κορεσμένοι Υδρογονάνθρακες, εν συντομία Κόρε. Ύδρο. Είναι, ή μάλλον ήταν, ένα συγκρότημα από την Κέρκυρα που με την εμφάνισή του έφερε επανάσταση στη μουσική σκηνή της ελληνικής ίντι ποπ/ροκ μουσικής!
Ο σκηνοθέτης -που δεν είναι σκηνοθέτης, όπως υποστηρίζει- Βύρων Κριτζάς με το ντοκιμαντέρ «Εδώ μιλάνε για λατρεία» επιχειρεί να αναβιώσει την ιστορία του συγκροτήματος και να διερευνήσεις τις σκέψεις και τις σχέσεις των μελών του. Έχοντας ως κύριο πρόσωπο τον Παντελή Δημητριάδη, ο Κριτζάςξεκινά από τη χρονιά ίδρυσης των Κόρε. Ύδρο. Το 1993. Μαθαίνουμε για τον όρο Κερκυραϊσμός (ή Κορφισμός και Κολοκυθοκορφισμός) που είναι μια πολιτιστική αυταρέσκεια που έχουν οι Κερκυραίοι κι από εκεί ξεδιπλώνεται η συναρπαστική πορεία αυτών των νέων παιδιών που σύντομα κατέκτησαν τη μουσική σκηνή της χώρας. Βλέππυμε εκείνη η φλόγα, τη δημιουργική νεανική τρέλα, την αυθεντική ένταση να γίνονται στίχος, μουσική και ρυθμός.
Οι πρωταγωνιστές θυμούνται αφηγούνται, εξομολογούνται. Ιδίως ο Παντελής και λιγότερο ο εσωστρεφής και σιωπηλός Αλέξανδρος Μακρής που ο σκηνοθέτης αποκαλεί “μουσική ιδιοφυία” . Ακολουθούμε τα βήματα της επιτυχίας του συγκροτήματος μέχρι το Γενάρη του 2014 που διαλύθηκε. Η δημιουργική σχέση του Παντελή και του Αλέξανδρου είχε κορεσθεί και όλα έφτασαν στο τέλος.
Ένα ιδιαίτερο ντοκιμαντέρ, που μπορεί να είναι μουσικό αλλά ο Βύρων Κριτζάς “βλέπει” πάνω απ’ όλα τα μέλη, τους ανθρώπους που συγκρότησαν του Κόρε. Ύδρο. Και τους εξετάζει ως προσωπικότητες με τις ιδιαιτερότητες που μπορεί να έχει ο καθένας. Ιδίως ο Παντελης, που είναι ο πρωταγωνιστής, γίνεται πολύ εξομολογητικός, ξεγυμνώνεται μπροστά στην κάμερα.
Από εκεί και πέρα υπάρχει πολύ καλός σκηνοθετικός ρυθμός, ο Κριτζάς δεν αφηγείται επίπεδα αλλά με κορυφώσεις και αναδεικνύει ιδανικά τον καλλιτεχνικό έργο, δηλαδή τα τραγούδια των Κόρε. Ύδρο. Ενός πρωτοποριακού συγκροτήματος που αποενοχοποιείσαι την ιδαιτερότητα και έφερε έναν ιδιαίτερο ήχο στην ελληνική μουσική σκηνή.
«Θέλησα να κάνω ένα ντοκιμαντέρ για τους Κόρε. Ύδρο. επειδή τους αγαπάω,επειδή η ιστορία τους είναι από τις πιο συγκινητικές και επειδήπαρατήρησα αρκετά νέα παιδιά να τους αποθεώνουν ως καλτ εκπροσώπουςενός απόλυτου, ποιητικού και δραματικού στα όρια της γελοιότητας έρωτα, που στην εποχή μας όλο και πιο σπάνια ευδοκιμεί(…)», λέει ο Βύρων Κριτζάς στο σκηνοθετικό του σημείωμα.
«ΣΧΕΔΙΟ ΘΑΝΑΤΟΥ ΓΙΑ ΕΝΑ ΣΚΥΛΟ ΚΙ ΕΝΑΝ ΑΝΘΡΩΠΟ» του Χρήστου Καρακέπελη
Σχέδιο μέσα στην πανδημία
Βρισκόμαστε στα χρόνια της πανδημίας. Οι άνθρωποι κλεισμένοι στα σπίτια τους βρίσκονται αντιμέτωποι με έναν άγνωστο, αόρατο κίνδυνο. Ένα θανατηφόρο ιό.
Ένας άνδρας, που όπως μαθαίνουμε στη συνέχεια, έχασε τα πάντα στο καζίνο, ζει σε ένα άθλιο ισόγειο, χωρίς ρεύμα, με έναν γέρικο σκύλο, τον Ερμή. Καθημερινά βγάζει μια καρέκλα μπροστά στην πόρτα του και κάθεται εκεί για μερικές ώρες παρέα με τον Ερμή και ένα τρανζιστοράκι. Πίνει μπίρες, καπνίζει διαρκώς και παράλληλα γράφει τις σκέψεις του σε ένα τετράδιο. Σκέψεις θανάτου σε ένα περιβάλλον θανατηφόρας πανδημίας. Μαζί του κι ο Ερμής που δυσκολεύεται να περπατήσει. «Πρέπει να φύγω επειγόντως» λέει στον εαυτό του ο άνδρας που πιστεύει ότι δεν είναι ο θάνατος που μας σκοτώνει αλλά η ζωή! Και όσο περνούν οι μέρες φαίνεται ότι σχεδιάζει την απόδρασή τους!
Το «Σχέδιο θανάτου για έναν άνθρωπο κι έναν σκύλο» του Χρήστου Καρακέπελη είναι μια συγκλονιστική ταινία. Επί πλέον είναι μια από εκείνες τις ταινίες όπου τα όρια ντοκιμαντέρ και μυθοπλασίας είναι ιδιαίτερα δυσδιάκριτα. Γιατί αν ο Καρακέπελης κινηματογραφεί το φόβο των ανθρώπων και κάνει ένα κοινωνικό σχόλιο για το πως άνθρωποι απόβλητοι από την κοινωνία που ζουν στο περιθώριο, αντιμετώπισαν, τότε κάπου εδώ ξεμπερδεύει με το ντοκιμαντέρ. Όλο το υπόλοιπο μοιάζει περισσότερο με μυθοπλασία (και νομίζω ότι είναι) εκτός κι αν ο σκηνοθέτης βρήκε κάποιον άνθρωπο που δέχτηκε να σταθεί μπροστά στην κάμερα φυσικά και να μιλήσει για τις σκέψεις του. Η αλήθεια είναι ότι δεν ξέρω, δεν έχω διαβάσει κάτι σχετικό οπότε δεν αποκλείω τίποτα. Αλλά όπως και να’ χει, η ταινία είναι συναρπαστική. Το ενδιαφέρον της δεν μειώνεται ούτε λεπτό μέχρι το τέλος. ΚΙ αυτό είναι που μετράει τελικά. Το γεγονός ότι ο Καρακέπελης κατόρθωσε μέσα από πραγματικά γεγονότα να εξωτερικεύσει τις σκέψεις ενός ανθρώπου που μας άγγιξαν, που μπορεί να ήταν και δικές μας σκέψεις.
Προσωπικά πιστεύω ότι ο κινηματογράφος, είτε ντοκιμαντέρ είτε μυθοπλασία, είναι ένας. Ξέρουμε άλλωστε ότι υπάρχουν και τα μυθοπλαστικά ντοκιμαντέρ. Όμως ας μη μείνουμε εδώ. Γιατί αυτό που αξίζει να ειπωθεί είναι ότι η ταινία του Χρήστου Καρακέπελη, ενός σκηνοθέτη με πλούσιο και αξιόλογο έργο, είναι ένα εξαιρετικό δείγμα άμεσου κινηματογράφου. Είναι μια ταινία που επιχειρεί να μπει στη ψυχοσύνθεση του ήρωά της, να τον ακούσει και να αφουγκραστεί τις αγωνίες του. Ενός μοναχικού, ξεπεσμένου ήρωα που βρίσκεται κοντά μας, ζει στη διπλανή πόρτα. Ένα νουάρ δραματοποιημένο ντοκιμαντέρ που “σπάει” τα στεγανά της κατηγοριοποίησης σε μυθοπλασία και ντοκιμαντέρ.
«SUPERPARADISE» του Στιβ Κρικρή
Χαμένος παράδεισος
Τόπος φτωχός και άγονος που τα μόνα έσοδά του προέρχονταν από τη αλιεία. Κατά τις αρχές της δεκαετίας του 1970 και χάρις στις ανασκαφές της Δήλου που άρχισε να προσελκύει τουρίστες, η Μύκονος άρχισε να γίνεται γνωστή. Αρχικά την ανακάλυψαν οι χίπις που έφεραν μαζί τους και όλο εκείνο το ελευθεριακό πνεύμα που χαρακτήριζε τη στάση τους απέναντι στη ζωή. Έτσι δημιουργήθηκαν οι πρώτες παραλίες γυμνιστών, που εκείνα τα χρόνια ήταν ήσυχες και δεν κατακλυζόταν από ξαπλώστρες κι ομπρέλες. Το πολύ ενδιαφέρον ήταν ο φιλόξενος τρόπος των ντόπιων και η χωρίς ταμπού αντιμετώπισή τους προς τους χίπηδες, τους γυμνιστές, τους γκέι. Όμως εκείνα τα ΄όμορφα κι ανέμελα χρόνια της αθωότητας διαδέχτηκε ο επιθετικός μαζικός τουρισμός που αλλοίωσε τη μορφή του νησιού. «Το πρώτο οικοδομικό έγκλημα έγινε επί χούντας. Δυστυχώς όμως δεν σταμάτησε με τη μεταπολίτευση», λέει ο μυκονιάτης Γιώργος Βέλτσος. Έτσι μια δεύτερη γενιά μυκονιατών, που γεννήθηκαν στην Αθήνα, επέστρεψαν στο νησί κι άρχισαν να χτίζουν. Κι έτσι η Μύκονος θυσιάστηκε στο βωμό του χρήματος και πλέον δεν είναι παράδεισος, αλλά σούπερ μάρκετ.
Με μπόλικο και ιδιαίτερα ενδιαφέρον αρχειακό υλικό ο Στιβ Κρικρής στο ντοκιμαντέρ «Super Paradise» αφηγείται τα όσα έχουν συμβεί στο κυκλαδίτικο νησί τις τελευταίες δεκαετίες του 20ου αιώνα. Το πως ένα όμορφος, φιλόξενος κι ανέμελος τόπος αλλοιώθηκε και μεταλλάχθηκε. Άνθρωποι μιλούν, θυμούνται τα χρόνια του ένδοξου Pierro’s, του περίφημου μπαρ που άνοιξε το 1972 ο ιταλοαμερικάνος Πιέρο Αβέρσα με τον ντόπιο ψαρά τον Ανδρέα Κουτσούκο, πως το μαγαζί αυτό απέκτησε παγκόσμια φήμη, πως ο Πιέρο αναγκάστηκε σύντομα να αποχωρήσει -κατηγορήθηκε για… κατάσκοπος, ακούμε στο ντοκιμαντέρ- αλλά το μαγαζί συνέχισε για άλλα 30 χρόνια να αποτελεί σήμα κατατεθέν.
Ιδιαίτερα ενδιαφέρον ντοκιμαντέρ όπου ο Κρικρής αποκαλύπτει τη γνωστή αλλά και άγνωστη ιστορία της Μυκόνου. Και πως από «σύμβολο της συμμετοχικότητας, σήμερα είναι ένα σύμβολο αποκλειστικότητας», όπως λέει ο σκηνοθέτης.
«ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΑΧΗΤΡΙΕΣ Β΄ ΜΕΡΟΣ 1944-1960»
Μνήμες εμφυλίου
Αμέσως μετά την απελευθέρωση από τη ναζιστική κατοχή η Αγγλία ενεπλάκη στις υποθέσεις της Ελλάδας με σκοπό να αποδυναμώσει με κάθε τρόπο το ΕΑΜ. Έτσι καταλήξαμε στα Δεκεμβριανά, στην 33 ημερών μάχη της Αθήνας, την στρατιωτική ήττα του ΕΑΜ, τη Βάρκιζα και την παράδοση των όπλων. Κι αμέσως μετά, το Μάρτιο του 1945 άρχισε η λευκή τρομοκρατία εναντίον των αγωνιστών της Εθνικής Αντίστασης με τις παρακρατικές συμμορίες των πρώην συνεργατών των ναζί να επιδίδονται σε ένα όργιο διώξεων και αίματος. Οι κομμουνιστές βρέθηκαν στο στόχαστρο, ο χίτης Μαγγανάς στην Πελοπόνησσο διαφωνεί με τα μέτρα «αποσυμφόρησης των φυλακών» που ανακοίνωσε η κυβέρνηση και άρχισε να δολοφονεί. Με την τρομοκρατία να εξαπλώνεται και τις δολοφονίες αγωνιστών να συνεχίζονται το ΚΚΕ αναγκάστηκε να απαντήσει με την επίθεση στο σταθμό Χωροφυλακής του Λιτοχώρου στις 30-31 Μαρίου 1946. Έτσι ξεκίνησε ουσιαστικά η Εμφύλιος που συνεχίστηκε ως το 1949 και την οριστική ήττα του Δημοκρατικού Στρατού.
Ο Λεωνίδας Βαρδαρός στο ντοκιμαντέρ «Γυναίκες μαχήτριες Β΄ μέρος 1944-1960)» περιγράφει το ιστορικό πλαίσιο και τοποθετεί εντός του τις γυναίκες που αγωνίστηκαν και θυσιάστηκαν πολεμώντας με το Δημοκρατικό Στρατό. Ιδιαίτερα αναφέρεται στην οργάνωση των μανάδων, που ήταν η μοναδική οργάνωση του ΚΚΕ που έμεινε και δρα μέσα από την Πανελλήνια Ένωση Οικογενειών Πολιτικών Εξόριστων Φυλακισμένων (ΠΕΟΠΕΦ). Γυηαίκες που βρέθηκαν με το όπλο στο βουνό, γυναίκες που αγωνίστηκαν για να σώσουν παιδιά, συζύγους, αδελφούς από τις φυλακές, τις εξορίες και τα εκτελεστικά αποσπάσματα. Γυναίκες που με μια συγκινητική αυτοθυσία δε δίστασαν να διακινδυνεύσουν για τα όσα πίστευαν.
Στο ντοκιμαντέρ μιλούν μπροστά στην κάμερα 18 γυναίκες που θυμούνται και αφηγούνται γλαφυρά τα γεγονότα όπως τα έζησαν από το 1944 ως το 1960 περίπου. Οι ιστορικοί Γιώργος Μαργαρίτης, Προκόπης Παπαστράτης, Τασούλα Βερβενιώτη και Λη Σαράφη παρεμβαίνουν περιγράφοντας το ιστορικό πλαίσιο.
Το ντοκιμαντέρ αποτελεί συνέχεια του «Γυναίκες μαχήτριες: Η Τρίτη απελευθέρωση» του 2022 η αφήγηση του οποίου τελειώνει στο 1949 για να πάρει τη σκυτάλη το Β΄ μέρος που φτάνει χρονικά ως το 1960.
«NOVAMAXSKYLAND» της Διονυσίας Κοπανά
Από το μπαλκόνι
Πως φαίνεται η πόλη από ένα μπαλκόνι; Πως παρακολουθεί ένας παρατηρητής το τι συμβαίνει γύρω του, πως αλλάζουν οι εποχές, οι καιρικές συνθήκες;
Η Διονυσία Κοπανά στο «NovaMaxSkyland» παρατηρεί και καταγράφει από ψηλά. Κεραίες κινητής τηλεφωνίας, τηλεοράσεων, ταράτσες, μπαλκόνια, χιόνι, βροχή, γάτες, πουλιά. Ήχοι τηλεοράσεων, ανθρώπων, νιαουρίσματα, αυτοκίνητα, κελαδήματα. Ήχοι και εικόνες του αστικού περιβάλλοντος και μέσα σε αυτά ανθρώπινες εκδηλώσεις όπως πρωτοχρονιά και Πάσχα αλλά και σημαντικά συμβάντα όπως οι μεγάλες πυρκαγιές στην Αττική.
Μια ιδιαίτερη προσέγγιση, μια πειραματική κινηματογραφική ματιά που βάζει το θεατή στη θέση του παρατηρητή.
