Στις αναλύσεις περί «κωλοτούμπας» -του όρου που έχει πια στοιχειώσει το πολιτικό λεξιλόγιο- κυριαρχεί μάλλον η ποσοτική αντιμετώπιση: πόσες μοίρες είναι η αναστροφή, η οπισθοχώρηση. Σπανίως θίγεται η ποιοτική πλευρά του θέματος, η οποία έχει να κάνει με το κατά πόσο συνειδητοποιείς το τι κάνεις και γιατί το κάνεις, εντάσσοντάς το σε μια λογική και χρονική συνέχεια, και, κατά δεύτερον, κατά πόσο όλο αυτό το κοινοποιείς, το καθιστάς σαφές στο λαό. Έτσι, για να έρθουμε στο ιστορικό παράδειγμα το οποίο συζητήθηκε αρκετά με αφορμή τη συμφωνία στο Γιούρογκρουπ, ένας λόγος για τον οποίο η συνθήκη του Μπρεστ Λιτόφσκ δύσκολα μπορεί να χαρακτηριστεί «κωλοτούμπα» ήταν οι βαρύτατοι χαρακτηρισμοί («ταπεινωτική και επαχθέστατη») που της απέδωσε ο ίδιος ο Λένιν.
Τουτέστιν, μπορεί κανείς να αμφιβάλλει για το κατά πόσο μπορούσε και έπρεπε τώρα να επιχειρήσει ένα πιο ριζοσπαστικό βήμα η κυβέρνηση. Αλλά, νομίζω ότι υπάρχει μια βεβαιότητα για το τι μπορεί και πρέπει να κάνει από δω κι εμπρός: οι κινήσεις της να δύνανται να χαρακτηριστούν από ορισμένες κοινότοπες λέξεις: επίγνωση, καθαρότητα, διαφάνεια, αλήθεια.
Καταρχάς, με βεβαιότητα «μπορεί», γιατί αυτή η στάση ανήκει στα «εφ’ ημίν», που έλεγε ο Επίκτητος . Αυτό σημαίνει ότι δεν μπορούν να μας την αφαιρέσουν οι εξωτερικές αναγκαιότητες, παρά μόνο αν εμείς αφηνόμαστε και θέλουμε να μας αφαιρεθεί, εάν εμείς δεν γνωρίζουμε ακριβώς τι μας γίνεται και εάν παράλληλα υποτασσόμαστε σε εκείνη τη λογική που θεωρεί αναγκαία τη διγλωσσία προκειμένου να επιτευχθεί ένας σκοπός -πάντα «ανώτερος» και «ευγενής» σκοπός. Και με βεβαιότητα «πρέπει», όχι τόσο βάσει θεωρητικών συλλογισμών που αναφέρονται στη διαφορά εν σχέσει με την αντίληψη και την πρακτική της πολιτικής που (υποτίθεται ότι) σηματοδοτεί η αριστερά. Νομίζω ότι, ακόμα κι αν κανείς δει το ζήτημα με καθαρά, και βραχυπρόθεσμα, πραγματιστικούς όρους, είναι μονόδρομος για την αριστερά σήμερα το να κάνει αυτή τη διαφορά.
Επιστροφή στην πολιτική
Εξηγούμαι: Θεωρώ ότι μείζον εμπόδιο πάνω στο οποίο προσέκρουε ο αριστερός, ο χειραφετητικός πολιτικός λόγος γενικότερα, δεν ήταν μόνο η έλλειψη «προγράμματος» ή ενός «ρεαλιστικού» πολιτικού λόγου, δηλαδή το γνωστό «καλοί είστε στη θεωρία, αλλά αυτά δεν γίνονται στην πράξη». Τουλάχιστον κατά τις δύο τελευταίες δεκαετίες, τρισμέγιστο εμπόδιο ήταν το πασίγνωστο «όλοι το ίδιο είστε», δηλαδή συνολικά η απαξίωση της πολιτικής, η οποία εξάλλου αποτέλεσε κατά κοινή ομολογία εύφορο έδαφος για την εκκόλαψη των νεοναζί.
Εάν είναι έτσι, εάν με απλά λόγια, ο κόσμος έχει μπουχτίσει τον πολιτικαντισμό και την κάθε λογής διαφθορά που τον συνοδεύει, τότε το να μπορέσει κανείς να ανασυστήσει την πολιτική έστω ως «τέχνη του εφικτού», όπως λέγεται συχνά, αλλά ακριβώς τέχνη, όχι συμπίλημα τεχνασμάτων, αυτό και μόνο είναι ήδη και πολύ και σύμφορο –παρότι μπορούμε να συνεχίσουμε επί μακρόν να συζητάμε ποιο ακριβώς είναι το εκάστοτε «εφικτό».
Αυτή η ανέλπιστα τεράστια υποστήριξη που κέρδισε ο ΣΥΡΙΖΑ και η κυβέρνησή του αυτές τις πρώτες της μέρες, ήταν η αγανάκτηση για αυτούς που μας ρήμαξαν, η ελπίδα ότι είναι δυνατή μια ανάσα αξιοπρέπειας με όρους υλικής διαβίωσης, ή ήταν ένα καλώς -ενίοτε και κακώς- νοούμενο αίσθημα πατριωτισμού; Νομίζω ότι ήταν όλα αυτά και ακόμα κάτι πολύ περισσότερο: η προσδοκία για μια νέα σχέση με την πολιτική γενικότερα, αλλά και ένα ορισμένο βίωμα συνομιλίας με την πολιτική, με τα δημόσια πράγματα, στον ενικό. Και, μαζί με αυτά, ένα αίσθημα, αν όχι εμπιστοσύνης, πάντως σεβασμού στον πολιτικό φορέα που τα προκάλεσε, δηλαδή τον ΣΥΡΙΖΑ.
Υπερβολικές προσδοκίες
Ας διαφυλάξουμε ως κόρην οφθαλμού, όσο μπορούμε, αυτήν την προσδοκία και τη λειψή, έστω, εμπειρία της επιστροφής στην πολιτική. Αλλά αυτό το «μπορούμε» εξαρτάται -για να συνοψίσω- όχι τόσο από τις μοίρες στις οποίες μπορούν να μετρηθούν οι οπισθοχωρήσεις μας, όσο από το κατά πόσο δίνουμε σε αυτές το όνομά τους, εξηγούμε τους λόγους τους και περιγράφουμε τις εναλλακτικές, ρωτώντας, εξάλλου, το λαό σε μια κομβική στιγμή ποια προτιμάει.
Ως προς αυτή τη στάση, νομίζω, δεν διαπρέψαμε ως τώρα, εφόσον ομολογουμένως καλλιεργήθηκαν προεκλογικά με ευθύνη του ΣΥΡΙΖΑ υπερβολικές προσδοκίες εν σχέσει με τη δυνατότητα άμεσης ανατροπής της υφιστάμενης κατάστασης. Από την άποψη αυτή τουλάχιστον, οι μομφές περί «κωλοτούμπας», έσωθεν και έξωθεν, εν σχέσει με τη συμφωνία στο Γιούρογκρουπ, δεν είναι αδικαιολόγητες –χωρίς να παραβλέπει κανείς ότι, ευτυχώς, η αποτίμηση της συμφωνίας αυτής από τα κυβερνητικά χείλη ήταν λελογισμένη και κάθε άλλο παρά θριαμβολογική.
Ακόμη, πάντως, δεν είναι αργά.
Χρυσούλα Μητσοπούλου
