Η υιοθέτηση του όρου «οικοσοσιαλισμός» οφείλεται στην παραδοχή μιας νέας ιστορικής πραγματικότητας, του γεγονότος ότι μαζί με την κρίση του καπιταλιστικού τρόπου παραγωγής, έχει πλέον εγκαθιδρυθεί μια οικολογική κρίση, με τη μορφή της κλιματικής αλλαγής, η οποία προσθέτει στην αποδυνάμωση των παραγωγικών δυνατοτήτων, τη διεύρυνση των ανισοτήτων και την ενίσχυση της φτώχειας, την επιδείνωση των συνθηκών αναπαραγωγής του φυσικού περιβάλλοντος, αλλά και των συνθηκών ζωής στο σύνολο του πλανήτη. Έτσι το καταστροφικό τρίπτυχο που αφορά στην πραγματικότητα το σύνολο της ανθρωπότητας, συνδυάζει μια επιβράδυνση του ρυθμού της καπιταλιστικής συσσώρευσης, μια απώλεια δυνατοτήτων απασχόλησης του παγκόσμιου πληθυσμού και άρα επιβίωσής του, και την επιδείνωση των κλιματικών συνθηκών.
Η αναζήτηση του τι σημαίνει σε ένα τέτοιο περιβάλλον η επεξεργασία της στρατηγικής και των πολιτικών της Αριστεράς, απαιτεί την κατανόηση όχι μόνο των επιπτώσεων που έχει η οικολογική διάσταση, αλλά και των ταξικών χαρακτηριστικών των σημερινών κοινωνιών σε σχέση με το παρελθόν. Η προετοιμασία της πολιτικής αντιμετώπισης της υπεράσπισης των λαϊκών τάξεων, δηλαδή της πλειοψηφίας του πληθυσμού, απέναντι σε μια τέτοια συγκυρία, λόγω της σοβαρότητάς των προβλημάτων που γεννάει, δεν μπορεί παρά να αποβλέπει στην κατάργηση της εξουσίας του κεφαλαίου, και στην εγκαθίδρυση μιας μορφής λαϊκής εξουσίας, η οποία εξασφαλίζει την επιβίωση του πληθυσμού σε συνθήκες ισότητας και δημοκρατίας. Ένας τέτοιος προσανατολισμός απαιτεί την εξασφάλιση της δυνατότητας συγκέντρωσης και επεξεργασίας των αναγκαίων γνώσεων για τη διαμόρφωση ενός τέτοιου σχεδίου, αλλά και την οργάνωση των θεσμικών λειτουργιών για τη λαϊκή κινητοποίηση με στόχο τη συγκρότηση ενός νέου καθεστώτος.
Είναι γνωστή η διατύπωση του Λένιν σχετικά με τη διαμόρφωση της ταξικής συνείδησης της εργατικής τάξης χάρη στην εμπλοκή διανοουμένων που με τον ένα ή τον άλλο τρόπο ανήκαν στην άρχουσα τάξη, μια αντίληψη που ήταν και μια κυρίαρχη πραγματικότητα την εποχή εκείνη. Κατά τη διάρκεια του 20ού αιώνα οι συνθήκες στις οποίες εξελίχθηκε η παραγωγή γνώσης στον χώρο της αντικαπιταλιστικής Αριστεράς, επηρεάστηκαν αρχικά από τη διαμόρφωση μιας άρχουσας τάξης στην ΕΣΣΔ, δηλαδή τη συγκρότηση του σταλινισμού, και στη συνέχεια, μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο κυρίως, από τη θεσμική συγκρότηση και μαζικοποίηση της παραγωγής και διάδοσης της επιστημονικής γνώσης. Αυτή η εξέλιξη σημαίνει ότι τόσο η κατανόηση της εξέλιξης των υπαρκτών καθεστώτων και των τρόπων που επηρεάζονται από την περιβαλλοντική κρίση, όσο και η επεξεργασία σχεδίων που μπορούν να ανατρέψουν αυτά τα καθεστώτα και να προστατεύσουν τους πληθυσμούς από την περιβαλλοντική κρίση, χρειάζονται την εμπλοκή των κοινωνικών ομάδων που κατέχουν τις κατάλληλες επιστημονικές γνώσεις.
Η συνάντηση κοινωνικών αντιστάσεων και επιστημονικών γνώσεων, δεν μπορεί να αποφύγει την ευρύτερη δυνατή διάδοση των αναγκαίων επιστημονικών γνώσεων για να γίνει κατανοητή η αναπόφευκτη τροποποίηση των ρυθμών εξέλιξης και των καταμερισμών της υλικής παραγωγής, όσο και της προσφοράς υπηρεσιών, ώστε η (κατά τον Μαρξ) γενική διάνοια να αποκτήσει τη δυνατότητα να αποφασίζει δημοκρατικά για τις επιλογές βιώσιμων ρυθμών παραγωγικών εξελίξεων. Η αξιοποίηση των επιστημονικών κοινοτήτων για την εξασφάλιση της επιβίωσης των ανθρώπινων κοινωνιών δεν αρκεί, αν δεν επιτευχθεί η αυθεντικά πλειοψηφική συνειδητοποίηση μιας ριζικής τροποποίησης, όχι μόνο της επιλογής ενεργειακών πηγών και πρώτων υλών αλλά και του ευρύτερου σχεδιασμού ενός βιώσιμου καθεστώτος.
Η αναφορά στον οικοσοσιαλισμό, που είναι η αναγκαία ολοκληρωμένη προσέγγιση της τρέχουσας συγκυρίας, οδηγεί στις εξής επιλογές. Αφενός, στην επιδίωξη της συγκρότησης ομάδων επιστημονικών και πολιτικών στελεχών με την ικανότητα και την πρόθεση να επεξεργαστούν κατά θέματα και τομείς τις αναγκαίες πολιτικές, και, αφετέρου, στην ενίσχυση των μορφών κοινωνικής οργάνωσης, σε επίπεδο κοινωνικών ή επαγγελματικών ομάδων, ή σε τοπικό επίπεδο, ώστε να διαμορφωθεί η δυνατότητα συζήτησης και έγκρισης σχεδίων κατά περιοχές ή τομείς. Παράλληλα, θα χρειαστεί να συζητηθεί η δημιουργία σε τομεακό ή τοπικό επίπεδο, εκπαιδευτικών δομών, ώστε να ενισχυθεί η δυνατότητα της κοινωνικής βάσης, να αξιολογεί, να εγκρίνει ή να τροποποιεί προτάσεις άσκησης πολιτικής.
Αναφερόμενοι στην πολυκρίση προσθέτουμε τη δυναμική της κλιματικής αλλαγής, στη γενικευμένη επιβράδυνση της συσσώρευσης κεφαλαίου και τη μείωση της παραγωγής, και στη συρρίκνωση της απασχόλησης με ανάλογες επιπτώσεις στις συνθήκες επιβίωσης των πληθυσμών, σε πολλές περιοχές του πλανήτη. Η αντιμετώπιση των προβλημάτων και των αναγκών που προκαλεί αυτή η τριπλή δυναμική, απαιτεί την αξιοποίηση των υπαρκτών επιστημονικών γνώσεων και την παραγωγή νέων, έξω από το πλαίσιο αξιοποίησης τέτοιων γνώσεων για την αναπαραγωγή των καπιταλιστικών καθεστώτων. Η τακτική παρουσίαση εκθέσεων από το IPCC (Διακυβερνητικό Πάνελ για την Κλιματική Αλλαγή, που συγκροτήθηκε από τον ΟΗΕ το 1988) αποτελεί την σαφέστερη προσέγγιση με ένα τέτοιο ανατρεπτικό προσανατολισμό, που πρέπει να επεκταθεί και στους τομείς της οργάνωσης της παραγωγής και της εξασφάλισης της απασχόλησης και επομένως της αξιοπρεπούς επιβίωσης των ανθρώπινων πληθυσμών.
Φωτογραφία: Karacis Studio / Unsplash
