Τα τελευταία χρόνια σε Ευρώπη και ΗΠΑ το κέντρο των μεγαλουπόλεων καταλαμβάνεται από μεγάλα συμφέροντα, και είτε «εξευγενίζεται» είτε τουριστικοποιείται ανεξέλεγκτα. Τα νοίκια εκτοξεύονται στα ύψη οπότε οι κάτοικοι εξορίζονται σε μακρινά προάστια ξοδεύοντας εξάωρα για να πάνε και να ’ρθουν από τη δουλειά τους στο κέντρο, που έχει πια αλωθεί από υψηλόμισθους και εταιρείες. «Αναγκάζομαι να ξυπνάω καθημερινά στις 2.15 π.μ. για να πιάσω δουλειά στις 7 π.μ.», λέει η υγειονομικός Σίλα Τζέιμς που εργάζεται στο κέντρο του Σαν Φρανσίσκο.1 Γειτονιές διαλύονται, ο κοινωνικός ιστός διαρρηγνύεται. «Οι συνέπειες είναι καταστροφικές και για τα -οικογενειακά συχνά- μικρομάγαζα, αλλά και για τις ανθρώπινες σχέσεις, με αποτέλεσμα την τραυματική αίσθηση του ξεριζωμού για τους (πρώην πια) κατοίκους, και σοβαρές επιπτώσεις στην ψυχική και σωματική υγεία των παιδιών», αναφέρει ο καθηγητής Πολεοδομίας στο Πανεπιστήμιο του Κολοράντο, Τζέρεμι Νέμετ.2
Το ίδιο συμβαίνει τα τελευταία χρόνια και στο κέντρο της Αθήνας. Στα Εξάρχεια, όπου ζω κι εργάζομαι 35 χρόνια, έχουν αρχίσει να εκδιώκονται οι μόνιμοι κάτοικοι είτε γιατί πουλήθηκε ολόκληρη η πολυκατοικία είτε γιατί αυξήθηκε τρελά το νοίκι. Για τους ίδιους λόγους αρκετοί παλιοί μικροκαταστηματάρχες αναγκάζονται να εγκαταλείψουν τα μαγαζάκια τους. Ο φούρνος, το καθαριστήριο, ο ηλεκτρολόγος. Τα παιδιά στα σχολεία μας λιγοστεύουν, τα νέα ζευγάρια δυσκολεύονται ν’ αντιμετωπίσουν τόσο υψηλά ενοίκια.
Έως τώρα οι κυβερνήσεις και ο Δήμος της Αθήνας ούτε έχουν υλοποιήσει ούτε σχεδιάσει κάτι με βάση τις πραγματικές ανάγκες των κατοίκων, ο συμμετοχικός σχεδιασμός είναι ανέκδοτο. Αντιθέτως εξυπηρετούν συνειδητά και με ζήλο τα συμφέροντα εργολάβων, μεγαλοεπιχειρηματιών και πολυεθνικών, σε βάρος των κατοίκων. Χαρακτηριστικά, ο πρώην δήμαρχος Μπακογιάννης παρέδωσε τον Λόφο του Στρέφη -από τους ελάχιστους ελεύθερους χώρους πρασίνου της Αθήνας- σε σκοτεινή ιδιωτική εταιρεία με μεγάλο χαρτοφυλάκιο ακινήτων.
Η εξαγγελία του πρώην υπουργού Μεταφορών ότι στην Πλατεία Εξαρχείων θα γίνει οπωσδήποτε σταθμός μετρό, κι ας διαφωνούν οι κάτοικοι με την παράλογη χωροθέτηση, χειροτέρεψε την κατάσταση, αφού πάντα κάτι τέτοιο συμβάλει τα μέγιστα στον «εξευγενισμό» -που τίποτε το ευγενικό δεν έχει, στην ουσία πρόκειται για έναν βίαιο κοινωνικό πόλεμο από τα πάνω.
Ο αγώνας μας να μη γίνει εκεί σταθμός και να σωθεί η Πλατεία -ο ομφαλός των Εξαρχείων-, δεν αφορά μόνον τον πραγματικό, λειτουργικό χώρο της πλατείας (της μοναδικής σε όλη την περιοχή), συμβολίζει ταυτόχρονα τον αγώνα μας να σωθεί συνολικά η γειτονιά.
Γιατί η κατάσταση είναι ακόμη αναστρέψιμη, δεδομένου ότι ο σχεδιασμός της πόλης είναι καθαρά πολιτικό ζήτημα και, καθώς τα πράγματα στην πολιτική είναι ρευστά, η κυριαρχία της ακροδεξιάς κυβέρνησης δεν θα κρατήσει για πάντα.
Τα Εξάρχεια διαμόρφωσαν ιστορικά τον χαρακτήρα τους από τον πληθυσμό τους, φοιτητές από κάθε μεριά της χώρας, καθηγητές, καλλιτέχνες, διανοούμενοι, που μαζεύτηκαν εκεί λόγω γεωγραφικής θέσης: μια περιοχή που περικλειόταν από τη Νομική, το Χημείο, την Ιατρική, το πρώτο πολιτικό νοσοκομείο, τη Λυρική Σκηνή, τα δικαστήρια, το Εθνικό Θέατρο, το Εθνικό τυπογραφείο, το Πολυτεχνείο, το Αρχαιολογικό Μουσείο. Εξού κι οι ιδέες, το ανοιχτό πνεύμα, η αμφισβήτηση, η αποδοχή του Άλλου, η Αριστερά, η μαχητικότητα, η συντροφικότητα, η πολυχρωμία, η ζωντάνια.
Σήμερα έχουμε ακόμη τη Νομική, το Παιδαγωγικό, την Αρχιτεκτονική, το θέατρο Ολύμπια, κινηματογράφους, τη φοιτητική Λέσχη, εκδοτικούς οίκους και βιβλιοπωλεία, διάφορους χώρους πολιτισμού. Και βέβαια το Αυτοδιαχειριζόμενο Πάρκο Ναυαρίνου, στέκια μεταναστών, αριστερών και αναρχικών συλλογικοτήτων, εναλλακτικά εγχειρήματα, συλλογικές κουζίνες, Ανοιχτές Συνελεύσεις.
Η γειτονιά, μαθημένη σε πολλά σκαμπανεβάσματα, δεν έχει αλωθεί ακόμη, διατηρεί μεγάλο μέρος των παλιών μόνιμων κατοίκων, και το κυριότερο: κρατάν γερά οι δεσμοί που έχουμε μεταξύ μας γείτονες, φίλοι και συναγωνιστές τόσα χρόνια. Όπως αποδείχτηκε την προπερασμένη Κυριακή στη μεγάλη γιορτή της Πλατείας, τα Εξάρχεια κι ο κόσμος τους είμαστε ακόμα ζωντανοί!
Το κίνημα για τη διάσωση της Πλατείας, του Στρέφη, του Πολυτεχνείου έχει μεγάλη δυναμική και το σημαντικό είναι ότι απαρτίζεται βασικά από νέους ανθρώπους, ευφάνταστους και δημιουργικούς.
Μόνο με δυνατά κινήματα θα μπορέσουμε να αντισταθούμε στο θάνατο του κέντρου των πόλεών μας, πιέζοντας να εφαρμοστούν πολιτικές πρόσβασης σε ενοικιαζόμενη στέγη, προστασία ενοικιαστών, κοινωνική κατοικία, και παράλληλα ρύθμιση των βραχυχρόνιων μισθώσεων, περιορισμός εκμετάλλευσης οικιστικού αποθέματος από μεγάλους επενδυτές και απαγόρευση για νέα ξενοδοχεία.
Η δικαίωση του αγώνα για τον Στρέφη είναι απόδειξη ότι η πάλη είναι ο δρόμος για να παραμείνουν τα Εξάρχεια η γειτονιά μας, με ζωντανή την αγωνιστική τους Ιστορία.
«Αν δεν αντισταθούμε σε δρόμους και πλατείες, τις πόλεις μας θα χαίρονται μονάχα οι εταιρείες»3!
Σημειώσεις:
1. https://www.theguardian.com/cities/2023/jun/29/how-to-reduce-the-damage-done-by-gentrification
2. Jeremy Nemeth, https://news.ucdenver.edu/four-steps-to-stopping-gentrification/
3. Ο τίτλος και ο επίλογος του κειμένου είναι δάνειο από συνθήματα.
