Φωτογραφία: Krivec Ales
Ο πρωταγωνιστικός ρόλος που έπαιξε ο σιδηρόδρομος στις χερσαίες μεταφορές, από το 1830 και μετά, αλλά και η αναγέννηση του τις τελευταίες δεκαετίες, οφείλονται σε ορισμένα βασικά του πλεονεκτήματα έναντι των άλλων μέσων μαζικής μεταφοράς. Τα πλεονεκτήματα αυτά αναδείχθηκαν περισσότερο ακόμα όταν η προστασία του περιβάλλοντος και η ποιότητα της ζωής των πολιτών αποτέλεσαν στοιχεία στα οποία έγινε κατανοητό ότι θα πρέπει να δοθεί προτεραιότητα. Τα κυριότερα από τα πλεονεκτήματα του σιδηροδρόμου είναι, εν συντομία, τα εξής :
1. Ο σιδηρόδρομος έχει τους μικρότερους δείκτες ατυχημάτων για ίδιο μεταφορικό έργο σε σύγκριση με όλα τα άλλα μέσα μεταφοράς. Σε σύγκριση με την οδική μεταφορά ειδικότερα, για ίδιο μεταφορικό έργο, για τη μεταφορά, δηλαδή, ίδιου αριθμού επιβατών σε μία συγκεκριμένη απόσταση, τόσο με τον σιδηρόδρομο, όσο και με το αυτοκίνητο, στην Ευρωπαϊκή Ένωση αναλογεί, ένας νεκρός στον σιδηρόδρομο έναντι 1.300 περίπου στην οδική μεταφορά.
2. Η ρύπανση από τη λειτουργία του σιδηροδρόμου είναι μηδενική έως ελάχιστη, καθ’ όσον έχει καταγραφεί ότι ένα ηλεκτροκίνητο τρένο έχει μηδενικό περιβαλλοντικό αποτύπωμα, ενώ το ντιζελοκίνητο τρένο εκπέμπει το 1/15 των ρύπων που εκπέμπουν αυτοκίνητα που εκτελούν ανάλογο μεταφορικό έργο.
3. Ο σιδηρόδρομος έχει πολλαπλάσια μεταφορική ικανότητα απ’ ό,τι τα άλλα μέσα μεταφοράς, με πολύ μικρότερο κόστος ανά επιβάτη, ή ανά μεταφερόμενη μονάδα εμπορεύματος. Μια εμπορική αμαξοστοιχία 1.500 τ., πχ, μεταφέρει φορτίο για το οποίο θα απαιτούνταν 40 περίπου μεγάλα φορτηγά αυτοκίνητα, με την απασχόληση 80 ατόμων και πολλαπλάσια κατανάλωση σε καύσιμα, έναντι 3-4 ατόμων που θα απασχοληθούν, για ίδιο έργο στη σιδηροδρομική μεταφορά. Ας σημειωθεί ότι στην Κίνα, στις ΗΠΑ και αλλού κυκλοφορούν πλέον εμπορευματικά τραίνα ακόμη και 10.000 τ. Όσον αφορά τους επιβάτες, δίκτυα με σύγχρονη υποδομή μπορούν να μεταφέρουν τόσους επιβάτες ημερησίως όσους κανένα άλλο μέσο μαζικής μεταφοράς δεν καταφέρνει να τους μεταφέρει. Στην Ιαπωνία, πχ, στη διαδρομή μεταξύ Τόκιο και Οζάκα, μία απόσταση δηλαδή όση περίπου η απόσταση Αθήνας – Θεσσαλονίκης, μετακινήθηκαν, μία ημέρα γιορτής το 1983, μέσα σε μία μόνον ημέρα, 525.000 επιβάτες. Και βέβαια, τα σημερινά γιαπωνέζικα τρένα μπορούν να μεταφέρουν ακόμα μεγαλύτερο αριθμό επιβατών, λόγω της αύξησης των θέσεων και της μείωσης της χρονοαπόστασης με την οποία κινούνται. Ο προαστιακός σιδηρόδρομος του Παρισιού μεταφέρει κάθε μέρα, από τα προάστια στο κέντρο της πόλης, πάνω από ένα 1.500.000 επιβάτες, οι οποίοι κατοικούν στα προάστια, αλλά εργάζονται στο Παρίσι. Κάτι ανάλογο δε, συμβαίνει και σε όλες τις μεγάλες μητροπόλεις της υφηλίου.
4. Ο σιδηρόδρομος καταναλώνει λιγότερη ενέργεια σε σύγκριση με όλα τα άλλα μέσα μαζικής μεταφοράς πλην του πλοίου, για το ίδιο μεταφορικό έργο.
5. Ο σιδηρόδρομος κινείται με ταχύτητα και ασφάλεια ανεξαρτήτως καιρικών συνθηκών, αντίθετα με τα άλλα μέσα μαζικής μεταφοράς που η κίνηση τους και η ασφάλειά τους εξαρτώνται ή επηρεάζονται σοβαρά από τις καιρικές συνθήκες. Ίσως διότι η φύση επιβραβεύει με αυτόν τον τρόπο τον σιδηρόδρομο, επειδή είναι το μόνο μέσα που σέβεται το περιβάλλον!
6. Ο σιδηρόδρομος εξασφαλίζει τους επιβάτες ανέσεις και διευκολύνσεις που κανένα άλλο μέσο μαζικής μεταφοράς δεν δύναται να εξασφαλίσει. Όπως, πχ, τον ύπνο κατά τη νυχτερινή μεταφορά, είτε σε πολυτελείς κλινάμαξες είτε σε φθηνά κλινοθέσια οχήματα, τη σύγχρονη μεταφορά του αυτοκινήτου σε βαγόνια-πλατφόρμες, την εστίαση κατά τη διαδρομή στις εστιάμαξες, παιδικές χαρές μέσα στα βαγόνια για να απασχολούνται τα παιδιά, τη διασκέδαση κατά τη διαδρομή, κλπ.
7. Ο σιδηρόδρομος καλύπτει για τη λειτουργία του μικρότερη επιφάνεια απ’ ό,τι όλα τα άλλα μέσα μεταφοράς. Ο αναγκαίος διάδρομος, πχ, ακόμα και για τα τρένα υψηλών ταχυτήτων, καλύπτει το 1/10 περίπου αυτού που απαιτείται για έναν σύγχρονο αυτοκινητόδρομο, ο οποίος θα εξυπηρετεί ίδιο σε όγκο μεταφορικό έργο. Η σύγχρονη τεχνολογία δε, αυξάνει τη χωρητικότητα της γραμμής, με τη μείωση της χρονοαπόστασης μεταξύ των δρομολογίων, αλλά και τη χωρητικότητα των τρένων με αύξηση αυτών σε μήκος και σε ύψος (διώροφα τραίνα) αντί σε πλάτος, όπως συμβαίνει με τους δρόμους, οι οποίοι έτσι καταστρέφουν το περιβάλλον, ιδιαίτερα σε περιβαλλοντικά ευαίσθητες περιοχές. Αλλά ακόμη και αν προσθέσουμε και τις υποστηρικτικές εγκαταστάσεις του σιδηροδρόμου (μηχανοστάσια, επισκευαστικές βάσεις , κλπ) ο σιδηρόδρομος καταλαμβάνει μικρότερο χώρο απ’ ό,τι όλα τα άλλα μέσα μεταφοράς, ουδέ του αεροπλάνου εξαιρουμένου.
8. Ο σιδηρόδρομος δεν είναι μία απλή υποδομή μεταφορών, όπως ένας αυτοκινητόδρομος, αλλά ένα οργανωμένο και πλήρες σύστημα παροχής δημόσιας συγκοινωνίας. Η σιδηροδρομική γραμμή δεν κατασκευάζεται απλώς σαν μία υποδομή μεταφορών, αφήνοντας στους χρήστες της να βρουν τον τρόπο της χρησιμοποίησής της, όπως συμβαίνει με τους δρόμους, τα λιμάνια και τα αεροδρόμια, αλλά κατασκευάζεται για να παρέχει οργανωμένη πλήρη και αξιόπιστη συγκοινωνία, γι’ αυτό και παράλληλα με την κατασκευή της γραμμής προβλέπεται και η αγορά του αναγκαίου τροχαίου υλικού και η πρόσληψη του προσωπικού που θα το κινήσει. Έτσι, η παρουσία του σιδηροδρομικού σταθμού σε ένα οικισμό (θα έπρεπε να) συμβολίζει την παρουσία του κράτους και τη μέριμνά του για τους πολίτες όπως το σχολείο, το ταχυδρομείο, ο αστυνομικός σταθμός ή το κέντρο υγείας.
Για όλους αυτούς τους λόγους, συν την γοητεία που προσφέρει ένα σιδηροδρομικό ταξίδι, πιστεύουμε ότι «με τον σιδηρόδρομο ταξιδεύεις, δεν μεταφέρεσαι».
