Από την «Κιβωτό Εθνικής Μνήμης» στο ταμείο της άμυνας
Η στρατηγική επανεξοπλισμού της Ελλάδας και της Ευρώπης αναδεικνύεται σε μία από τις κρισιμότερες πολιτικές επιλογές των επόμενων ετών –με κόστος βαρύ, ερωτήματα πολλά και ωφελημένους που ήδη διαφαίνονται. Στην Αθήνα, η πολυαναμενόμενη συζήτηση στη Βουλή για την παρουσίαση του 12ετούς εξοπλιστικού προγράμματος –γνωστού ως Μακροπρόθεσμο Πρόγραμμα Ανάπτυξης και Εκσυγχρονισμού (ΜΠΑΕ)– αναβλήθηκε και μετατέθηκε για τις 4 Απριλίου, την ώρα που οι δαπάνες προϋπολογίζονται στα 28 δισ. ευρώ.
Η αναμονή αυτή δεν είναι τυχαία. Η ανακοίνωση του ευρωπαϊκού σχεδίου ReArm Europe, που προβλέπει 800 δισ. ευρώ για την ενίσχυση της ευρωπαϊκής άμυνας μέσα σε τέσσερα χρόνια, ενδέχεται να επηρεάσει ριζικά τον ελληνικό σχεδιασμό. Η Ελλάδα, ήδη επιβαρυμένη με υψηλό δημόσιο χρέος, καλείται να ισορροπήσει ανάμεσα στη δημοσιονομική πειθαρχία και την πολιτική στρατιωτικής ενίσχυσης, χωρίς σαφείς απαντήσεις για το πού θα βρεθούν οι πόροι, τι θα αποφέρει στην ελληνική οικονομία και ποιοι τελικά θα κερδίσουν.
Πριν ακόμα παρουσιαστεί το νέο εξοπλιστικό πρόγραμμα, έχουν ήδη διαμορφωθεί οι ισχυροί υποψήφιοι για τη μερίδα του λέοντος. Δεν είναι άλλοι από τους χορηγούς της «Κιβωτού Εθνικής Μνήμης», που εγκαινίασε πρόσφατα ο υπουργός Εθνικής Άμυνας Νίκος Δένδιας, σε μία τελετή με έντονο πολιτικό φορτίο, καθώς σηματοδότησε ανεπίσημα την έναρξη της διεκδίκησης της ηγεσίας στον χώρο της ΝΔ.
Ο Ευάγγελος Μυτιληναίος δώρισε τη νέα βιοκλιματική πρόσοψη του ΥΠΕΘΑ. Ο Θάνος Λασκαρίδης χρηματοδοτεί το υπό ανέγερση κτίριο κυβερνοπολέμου. Ο Γεώργιος Περιστέρης (ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ) προσέφερε τη νέα είσοδο υψηλών προσκεκλημένων. Παρών και ο όμιλος Χατζημηνά, με τον οποίο φωτογραφήθηκε πρόσφατα ο υπουργός σε αμυντική έκθεση στο εξωτερικό. Οι συμμαχίες χτίζονται, εντός και εκτός υπουργείου, με τρόπο που δημιουργεί εύλογα ερωτήματα για τον διαχωρισμό πολιτικής και επιχειρηματικής εξουσίας στον ευαίσθητο τομέα των εξοπλισμών.
Το ζήτημα της ελληνικής προστιθέμενης αξίας επανέρχεται δυναμικά. Ο πρόεδρος της Metlen, Ευάγγελος Μυτιληναίος, έχει ταχθεί υπέρ της ουσιαστικής συμμετοχής της ελληνικής αμυντικής βιομηχανίας στο ReArm Europe, υπενθυμίζοντας ότι πριν το 2010 η εγχώρια συμμετοχή στα εξοπλιστικά έφθανε στο 30%, ενώ σήμερα μετά βίας αγγίζει το 0,5% (όπως συνέβη στην προμήθεια των Belharra). Το αίτημα είναι σαφές: όχι άλλη χρηματοδότηση ευρωπαϊκών όπλων από τον ελληνικό προϋπολογισμό, χωρίς ανταπόδοση στη βιομηχανία και στην εργασία.
Ο ΣΕΚΠΥ χαιρέτισε με τη σειρά του την απόφαση του υπουργού Άμυνας να ζητήσει 25% ελληνική συμμετοχή σε όλα τα εξοπλιστικά προγράμματα, καθώς και βιομηχανικές επιστροφές 30%, κατά τα διεθνή πρότυπα. Είναι προφανές ότι ο αγώνας για το ποιος θα πάρει τι, έχει ήδη αρχίσει –πριν ακόμα εγκριθούν τα κονδύλια.
Το ReArm Europe, σχέδιο της Κομισιόν, προβλέπει δαπάνες ύψους 800 δισ. ευρώ (650 δισ. από κρατικούς προϋπολογισμούς και 150 από δανεισμό) με στόχο να καταστεί η Ευρώπη στρατιωτικά αυτάρκης. Η ΕΕ καλείται να καλύψει το κενό των ΗΠΑ, που στρέφονται στον Ειρηνικό και την Κίνα, εγκαταλείποντας σταδιακά τη ρωσική απειλή ως κύρια στρατηγική προτεραιότητα.
Το κόστος, όμως, είναι δυσθεώρητο. Τα Ταμεία Συνοχής, οι πράσινες επενδύσεις, οι κοινωνικές δαπάνες και οι προσπάθειες μείωσης του χρέους κινδυνεύουν να μετατραπούν σε «παράπλευρες απώλειες» της νέας στρατηγικής. Και αυτό, ενώ οι εξοπλιστικές δαπάνες εξαιρούνται πλέον από τους κανόνες δημοσιονομικού ελέγχου, δημιουργώντας περιθώριο για νέο δανεισμό, αλλά και πιθανή χρηματοοικονομική αστάθεια.
Το νέο ελληνικό πρόγραμμα εξοπλισμών των 25 δισ. ευρώ φέρνει στο προσκήνιο όλα τα κρίσιμα ερωτήματα: Μπορεί η χώρα να αντέξει το κόστος; Πώς θα εξασφαλιστεί ροή 2-2,5 δισ. ευρώ ετησίως για τις επόμενες αγορές; Ποια θα είναι η αποδοτικότητα επενδύσεων, όπως η αγορά F-35, κόστους 4,6 δισ. ευρώ, που δεν περιλαμβάνει υποδομές και οπλισμό; Τι θα γίνει με το σχέδιο «Ασπίδα του Αχιλλέα», που θα ξεπεράσει τα 2,8 δισ. ευρώ και ήδη προκαλεί σκεπτικισμό;
Πάνω από όλα: θα εφαρμοστεί επιτέλους ο νόμος για τις αμυντικές προμήθειες, ή θα συνεχιστεί το μοντέλο fast-track χωρίς ουσιαστικό έλεγχο, όπως στις περιπτώσεις των Rafale και των γαλλικών φρεγατών;
Η ΕΕ φαίνεται να σχεδιάζει την άμυνά της με ορίζοντα δεκαετίας. Η Ελλάδα, όμως, καλείται να πληρώσει τώρα –με αβέβαιο γεωπολιτικό και οικονομικό μέλλον.
