ΠΟΡΤΟΓΑΛΙΑ
Εκλογική επιδοκιμασία της Geringonça
Του Γκοφρέντο Αντινόλφι
Φαινομενικά δεν υπάρχει έκπληξη: τα αποτελέσματα των εκλογών για την ανανέωση των 230 μελών της πορτογαλικής Βουλής της Κυριακής 6 Οκτώβρη έχουν στην ουσία επιβεβαιώσει τις προβλέψεις των δημοσκοπήσεων των προηγούμενων εβδομάδων. Τώρα, μετά από τέσσερα χρόνια, μπορούμε να κατανοήσουμε με πραγματικά στοιχεία τι σκέφτονται οι ψηφοφόροι για την πρώτη κυβέρνηση της μετεπαναστατικής ιστορίας που έχει στηριχτεί από την κοινοβουλευτική αριστερά.
Είναι επομένως αδύνατο να μην αρχίσουμε την ανάλυση από τις δυνάμεις της Geringonça. Ο μεγάλος νικητής αυτών των εκλογών είναι αναμφίβολα ο πρωθυπουργός Αντόνιο Κόστα και το Σοσιαλιστικό του Κόμμα (Ps), το οποίο με 36% ενισχύεται σε 15 από τις 20 εκλογικές περιφέρειες, κατά μέσο όρο σε εκείνες όπου ο μηνιαίος μισθός των εργαζομένων είναι κατώτερος, περνώντας από τους 86 βουλευτές στους 106, αλλά, για μια χούφτα ψήφους, δεν κατορθώνει να συγκεντρώσει την απόλυτη πλειοψηφία των εδρών (115). Το Μπλόκο της Αριστεράς (Be), μολονότι έχασε κάποιες ψήφους, διατηρεί τους 19 αντιπροσώπους που είχε στην προηγούμενη νομοθετική περίοδο (από το 10,19% στο 9,6%), εδραιώνοντας όμως τη θέση του ως η τρίτη δύναμη της χώρας. Στο εσωτερικό της συμμαχίας το Κομμουνιστικό Κόμμα Πορτογαλίας (Pcp), σε συνασπισμό με το Οικολογικό Κόμμα (Pev), μειώνει τους βουλευτές του από 17 σε 12. Τέλος, το κίνημα Άνθρωποι- Ζώα- Φύση (Pan) το οποίο, παρότι δεν είχε συμμετάσχει ενεργά στην κοινοβουλευτική πλειοψηφία, ψήφισε όμως συχνά υπέρ των μέτρων του Αντόνιο Κόστα, δεκαπλασίασε σχεδόν τη συναίνεσή του και έφερε στη Βουλή τρεις βουλευτές.
Παταγώδης ήττα της δεξιάς. Το Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα (Psd) λαμβάνει το 27% των ψήφων, που είναι αναμφίβολα ένα από τα χειρότερα αποτελέσματα της ιστορίας του, περνώντας από τους 89 στους 77 βουλευτές. Εξακολουθεί να έχει την πλειοψηφία μόλις σε 4 περιφέρειες του βορρά και στο αρχιπέλαγος της Μαδέρα, τους παραδοσιακούς προμαχώνες του. Συντρίφθηκε ο άλλος συντηρητικός σχηματισμός, το Δημοκρατικό Κοινωνικό Κέντρο/Λαϊκό Κόμμα (CDS/PP), η κοινοβουλευτική ομάδα του οποίου περνά από τους 18 στους 5 βουλευτές. Τρεις είναι οι νέοι σχηματισμοί που μπαίνουν στη Βουλή (όλοι με έναν μόνο βουλευτή): στα αριστερά το Livre, στα δεξιά η Φιλελεύθερη Πρωτοβουλία(Il), καθώς και το ακροδεξιό λαϊκίστικο κόμμα Chega (Φτάνει), με το 1,3% των ψήφων.
Τα παράδοξα
Εδώ τελειώνουν οι ψυχροί αριθμοί, που όμως δεν είναι και τόσο ψυχροί. Γιατί, όσο και αν είναι προεξοφλημένα τα αποτελέσματα, στην πραγματικότητα περιέχουν αρκετά παράδοξα και αντίθετα με τη λογική. Ένα παράδοξο είναι ότι οι σοσιαλιστές μετά από τέσσερα χρόνια αντιπολίτευσης, το 2015 δεν κατορθώνουν να κερδίσουν τις εκλογές, αλλά το κατορθώνουν το 2019 μετά από τέσσερα χρόνια διακυβέρνησης. Άλλο παράδοξο: το 56% των ψηφοφόρων του Ps, έχοντας να επιλέξουν μεταξύ μιας μονοκομματικής κυβέρνησης και μιας επανέκδοσης της Geringonça, προτιμάνε την τελευταία. Πηγαίνει καλά το Μπλόκο, που παραμένει ένα πλουραλιστικό κόμμα στο εσωτερικό του και συνεκτικό εκτός, εκπροσωπούμενο από έναν αξιόπιστο, πραγματιστικό και σε μεγάλο βαθμό γυναικείο ηγετικό πυρήνα: τη συντονίστρια Κατερίνα Μαρτίνς, την πρώην υποψήφια στις προεδρικές εκλογές Μαρίζα Ματίας και τη Μαριάνα Μορτάγκουα. Τέλος οι κομμουνιστές, οι οποίοι, παρόλο που γνώριζαν τις αρνητικές συνέπειες μια συμμαχίας που δεν γινόταν πάντα κατανοητή από τους ψηφοφόρους τους, παραμένουν συνεπείς μέχρι το τέλος στη συμφωνία που έχουν συνομολογήσει.
Υπάρχει, επομένως, για όλα, ένα ζήτημα μεθόδου: το Μπλόκο, οι σοσιαλιστές, το ΚΚΠ και το Οικολογικό Κόμμα κατόρθωσαν να μείνουν μαζί επειδή απέφυγαν να υπερβούν εκείνο το όριο, πέρα από το οποίο είναι δύσκολο να γυρίσει κανείς πίσω. Οι σχέσεις εμπιστοσύνης οικοδομούνται με κόπο, η αξιοπιστία στην πολιτική είναι ένας καθοριστικός παράγοντας, τόσο στα μάτια της κοινής γνώμης όσο και γι’ αυτούς –μιλάω για μεγάλο μέρος των μέσων μαζικής επικοινωνίας- που ήταν πάντοτε έτοιμοι αυτά τα χρόνια να μαστιγώσουν αμείλικτα την κυβέρνηση στο παραμικρό λάθος. Ήταν γνωστό ότι θα επωφελούνταν πάνω απ’ όλα οι σοσιαλιστές, αλλά το Μπλόκο, το Οικολογικό κόμμα και το ΚΚΠ διαπραγματεύτηκαν και βρήκαν συμβιβαστικές λύσεις, βάζοντας κατά μέρος το στενό κομματικό τους συμφέρον, ακόμη και με κίνδυνο να ζημιωθούν, προκειμένου να προσπαθήσουν να προωθήσουν τα συμφέροντα εκείνων που είχαν αποφασίσει να εκπροσωπήσουν.
Ο κίνδυνος
Υπάρχει και ένα άλλο ζήτημα που θα μπορούσε να αποκτήσει κάποια σημασία τα επόμενα χρόνια: είναι πιθανό να υπάρξουν ανασυγκροτήσεις προς τα δεξιά, σύμφωνα με το μοντέλο της Ιταλίας, της Βραζιλίας, αλλά και της Ισπανίας και της Γαλλίας, όπου οι λαϊκιστές αντικατέστησαν σε μεγάλο μέρος τους μετριοπαθείς; Μπορεί να φαίνεται θετικό γεγονός η μεγάλη ήττα του συντηρητικού στρατοπέδου, αλλά ο κίνδυνος είναι μετά από μια κατάρρευση να ανοίξουν οι πόρτες για κάτι σαφώς πιο επικίνδυνο. Προς το παρόν το Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα άντεξε χάρις σε μια θαυματουργή προεκλογική εκστρατεία, που μολαταύτα έκρυψε μόνο επιφανειακά τις εσωτερικές δυσκολίες. Η γραμματέας του Κοινωνικού Δημοκρατικού Κέντρου/Λαϊκού Κόμματος Ασουνσάο Κρίστας παραιτήθηκε και είναι πιθανό να πέσει και το κεφάλι του Ρούι Ρίο, του γραμματέα του Σοσιαλδημοκρατικού Κόμματος. Αν κατορθώσουν να διαχειριστούν το ισχνό, αλλά σημαντικό τους αποτέλεσμα η Φιλελεύθερη Πρωτοβουλία και το Chega, θα μπορούσαν να πάρουν τη σκυτάλη και να αντικαταστήσουν το Σοσιαλιστικό Κόμμα/Λαϊκό Κόμμα και το Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα.
Τεράστια αποχή, 400 χιλιάδες ψηφοφόροι λιγότεροι σε σχέση με το 2015. Είναι ένα σημαντικό στοιχείο, που αυξάνεται μετά από κάθε εκλογική διαδικασία, παρότι η ψήφος επεκτάθηκε στους Πορτογάλους που διαμένουν στο εξωτερικό (περίπου ένα επιπλέον εκατομμύριο εγγεγραμμένοι στους εκλογικούς καταλόγους σε σχέση με το 2015). Αυξάνεται ο αριθμός των γυναικών στη Βουλή, ο οποίος, παρότι είναι μικρότερος σε σχέση με των ανδρών συναδέλφων τους, περνάει από τις 75 στις 89 βουλεύτριες. Νέο γεγονός και η εκλογή αφρο-Πορτογάλων, που αποτελεί ένα κεντρικό ζήτημα για μια χώρα με μακρύ και επώδυνο αποικιακό παρελθόν: Ρομουάλντα Φερνάντες, Σοσιαλιστικό Κόμμα, Γιοασίν Κατάρ Μορέιρα, Livre και Μπεατρίς Γκόμες Ντίας, Μπλόκο.
Μια ιδιαίτερη προσοχή αξίζει να δοθεί στην εκλογική περιφέρεια της Λισαβόνας, τη μεγαλύτερη, όπου η αναλογικότητα, λόγω της λειτουργίας του εκλογικού νόμου, είναι μεγαλύτερη. Εκεί εξελέγησαν οι εκπρόσωποι του Livre, της Φιλελεύθερης Πρωτοβουλίας, αλλά κυρίως του Chega, που συγκεντρώνει την πλειονότητα των λίγων ψήφων του στις περισσότερο απομακρυσμένες συνοικίες της πόλης.
Ανανέωση της Geringonça;
Ποια θα είναι η κυβέρνηση στο μέλλον; Ο Κόστα αφήνει ανοιχτή κάθε δυνατότητα και υπόσχεται ότι θα μιλήσει με όλες τις δυνάμεις που βρίσκονται στα αριστερά του και ότι θα προσπαθήσει να ανανεώσει τη Geringonça για τα επόμενα 4 χρόνια. Πρέπει να πούμε ότι οι σοσιαλιστές, παρόλο που δεν έχουν την απόλυτη πλειοψηφία, είναι σε θέση να σχηματίσουν μια κυβέρνηση μειοψηφίας, παραλείποντας συμμαχίες ακόμη και με μόνο κοινοβουλευτικό χαρακτήρα. Το γεγονός ότι έχουν 106 βουλευτές, σημαίνει ότι η δεξιά δεν μπορεί να μπλοκάρει τίποτα, εκτός και εάν υπάρξει αντίθετη ψήφος των άλλων κομμάτων της αριστεράς. Αυτό θα μετρήσει πολύ όταν θα ξεκινήσουν οι διαπραγματεύσεις. Θα μπορούσε να είναι μια συμμαχία δύο κομμάτων, με το Μπλόκο, ή τεσσάρων, με το Μπλόκο, το Pan και το Livre, με σύνολο 130 βουλευτών. Το θέμα διαφέρει όσον αφορά τους κομμουνιστές, γιατί από αυτήν την εμπειρία βγήκαν πολύ ζημιωμένοι, και άρα είναι πιθανό να θέλουν να έχουν τα χέρια τους ελεύθερα για να προσπαθήσουν να επηρεάσουν μεμονωμένα μέτρα. Από τη Μπελέμ έρχεται η προειδοποίηση του προέδρου της Δημοκρατίας Μαρσέλο Ρεμπέλο Ντε Σόουζα, που θεωρεί ότι επείγει ο σχηματισμός κυβέρνησης, γιατί υπάρχει το Brexit στον ορίζοντα και ζητάει από τον Κόστα να ακούσει τους πιθανούς εταίρους πριν από την ευρωπαϊκή σύνοδο της 17-18 Οκτώβρη.
Μετάφραση: Τόνια Τσίτσοβιτς
