Η μακροχρόνια φροντίδα ηλικιωμένων (long-term care, LTC) αποτελεί έναν από τους πιο υποτιμημένους αλλά κρίσιμους τομείς κοινωνικής πολιτικής στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Παρά τη δημογραφική γήρανση και την αύξηση των χρόνιων παθήσεων, οι ευρωπαϊκές δαπάνες και τα συστήματα παραμένουν άνισα και κατακερματισμένα.
Σε επίπεδο ΕΕ, οι δημόσιες δαπάνες για μακροχρόνια φροντίδα κυμαίνονται κατά μέσο όρο γύρω στο 1,7–1,8% του ΑΕΠ, με χώρες όπως η Σουηδία και η Ολλανδία να φτάνουν ή να ξεπερνούν το 3%–4%. Στον αντίποδα, η Ελλάδα συγκαταλέγεται στις χώρες με τη χαμηλότερη επένδυση, με εκτιμήσεις γύρω στο 0,2% του ΑΕΠ. Η απόσταση από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο είναι κολοσσιαία για τη χώρα με τον πλέον γερασμένο πληθυσμό. Υπολογίζεται πως πάνω από 650 χιλιάδες άνθρωποι χρήζουν μακροχρόνιας φροντίδας!
Ως υπηρεσίες μακροχρόνιας φροντίδας (LTC) ορίζεται η υποστήριξη που παρέχεται σε όσους αδυνατούν να εκτελούν καθημερινές δραστηριότητες μόνοι τους. Συνήθως οι ηλικιωμένοι ή τα άτομα με αναπηρία. Στη Γερμανία, αναφέρει η έκθεση του Bruegel, το 79% των υπηρεσιών LTC ήδη απευθύνεται σε άτομα ηλικίας άνω των 65 ετών. Και εκτιμά ότι στην ΕΕ ο αριθμός των ατόμων άνω των 50 ετών με ανάγκες LTC θα αυξηθεί από 19,7 εκατομμύρια το 2020 σε 27,1 εκατομμύρια έως το 2050. Οι εργαζόμενοι μακροχρόνιας φροντίδας αποτελούν το 7% του συνολικού εργατικού δυναμικού στη Σουηδία, αλλά λιγότερο από 1% στη Ρουμανία, την Κύπρο και την Ελλάδα.
Στην Ελλάδα η φροντίδα μεταφέρεται κατά κύριο λόγο στην οικογένεια και σε άτυπα δίκτυα υποστήριξης, ενώ ο ιδιωτικός τομέας καλύπτει ένα μέρος των αναγκών για όσους έχουν οικονομική δυνατότητα. Αυτό δημιουργεί έντονες κοινωνικές ανισότητες στην πρόσβαση σε αξιοπρεπή φροντίδα.
Στο ευρωπαϊκό επίπεδο, μέρος των επενδύσεων για μακροχρόνια φροντίδα εντάσσεται στο Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (RRF), χωρίς όμως να αποτελεί ενιαίο πρόγραμμα. Συνολικά, περίπου 8,1 δισ. ευρώ έχουν κατευθυνθεί σε σχετικά έργα σε 15 κράτη μέλη, κυρίως για υποδομές, κατ’ οίκον φροντίδα και εκπαίδευση προσωπικού. Στην Ελλάδα, το αντίστοιχο ποσό είναι πολύ πιο περιορισμένο, της τάξης των 300–500 εκατ. ευρώ και διασπασμένο σε επιμέρους δράσεις. Παράλληλα η Ελλάδα με 20 κλίνες μακροχρόνιας φροντίδας ανά 100.000 πληθυσμού βρίσκεται στην τελευταία θέση στην ΕΕ.
Το ποσοστό των ατόμων ηλικίας 65 ετών και άνω στο συνολικό πληθυσμό της Ελλάδας, το οποίο ανερχόταν στο 22% το 2022, προβλέπεται να φτάσει στο 25,8% (ή 2,7 εκατομμύρια άτομα) έως το 2030 και στο 33,8% (ή 3,2 εκατομμύρια άτομα) έως το 2050. Ομοίως, το ποσοστό των «πολύ ηλικιωμένων» (ατόμων ηλικίας 80 ετών και άνω) στο συνολικό πληθυσμό αναμένεται να διπλασιαστεί έως το 2050, αυξάνοντας από 7% το 2022 σε 13,5% το 2050.
Η γήρανση του πληθυσμού καθιστά αναπόφευκτη μια αναδιάταξη προτεραιοτήτων που όμως δεν γίνεται: από τα κατακερματισμένα, υποχρηματοδοτημένα συστήματα προς πιο συνεκτικά και δημόσια εγγυημένα μοντέλα φροντίδας. Στην περίπτωση της Ελλάδας, το διακύβευμα είναι ακόμη πιο έντονο, καθώς η απόσταση από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο είναι δομική.
