Η φετινή επέτειος της Διεθνούς Ημέρας για την Εξάλειψη των Πυρηνικών Όπλων (26 Σεπτέμβρη), βρήκε τον κόσμο στο πιο δυσοίωνο σκηνικό. Ο πόλεμος στην Ουκρανία με τις διαρκείς πυρηνικές απειλές για χρήση «μικρών» πυρηνικών όπλων, η συνεχιζόμενη γενοκτονία στη Γάζα και οι παράνομες επιθέσεις στο Ιράν που δεν έχει πυρηνικά όπλα από Ισραήλ και ΗΠΑ που κατέχουν μετέφεραν τον Ιανουάριο του 2026 το «Ρολόι της Κρίσης» στο εγγύτερο σημείο της ιστορίας του, 85 δευτερόλεπτα πριν την πυρηνική αποκάλυψη.
Μετά τη Χιροσίμα και το Ναγκασάκι, καθώς η ανθρωπότητα αντελήφθη την υπαρξιακή απειλή των πυρηνικών, υπογράφηκαν είκοσι συμφωνίες στον ΟΗΕ. Από τις παγκόσμιες συμφωνίες, τέσσερις είναι ενεργές σήμερα:
• Συνθήκη Μη Διάδοσης των Πυρηνικών Όπλων (NPT – 1968) δεσμεύει τα κράτη που δεν διαθέτουν πυρηνικά να μην τα αποκτήσουν και τις πυρηνικές δυνάμεις να επιδιώκουν τον αφοπλισμό.
• Συνθήκη Μερικής Απαγόρευσης Δοκιμών (PTBT – 1963): Η ιστορική συμφωνία Κένεντι- Κρουτσόφ απαγορεύει τις δοκιμές στην ατμόσφαιρα, το διάστημα και υποβρύχια ισχύει, ενώ η Συνθήκη Πλήρους Απαγόρευσης Δοκιμών (CTBT – 1996), η οποία απαγορεύει και τις υπόγειες δοκιμές, δεν ετέθη ποτέ σε ισχύ.
• Συνθήκες Αποπυρηνικοποιημένων Ζωνών (NWFZ):
Συνθήκη για την Απαγόρευση των Πυρηνικών Όπλων (TPNW – 2017): Η πιο πρόσφατη ριζοσπαστική συνθήκη, που καθιστά τα πυρηνικά όπλα πλήρως παράνομα βάσει του διεθνούς δικαίου. Τέθηκε σε ισχύ τον Ιανουάριο του 2021.
Αντίστοιχα, δεν ισχύουν:
• Συνθήκη New START (2010): Η τελευταία μεγάλη διμερής συμφωνία μείωσης των στρατηγικών πυρηνικών οπλισμών ανάμεσα σε ΗΠΑ και Ρωσία που υπογράφηκε αρχικά το 2010 από τους Ομπάμα – Μεντβέντεφ, θέτοντας ανώτατο όριο 1.550 αναπτυγμένων στρατηγικών κεφαλών για κάθε πλευρά. Το 2021, οι Μπάιντεν – Πούτιν συμφώνησαν, αλλά η συνθήκη έληξε 5/2/2026, (Τραμπ – Πουτιν) αφήνοντας τις δύο υπερδυνάμεις χωρίς ενεργό πλαίσιο ελέγχου των μεταξύ τους οπλισμών.
• Συνθήκη INF (1987): Αφορούσε την κατάργηση των πυρηνικών πυραύλων μέσου βεληνεκούς που μετά την αποχώρηση ΗΠΑ- Ρωσίας κατέρρευσε το 2019.
Η Ελλάδα έχει υπογράψει και επικυρώσει σχεδόν όλες τις μεγάλες αντιπυρηνικές συνθήκες. Ωστόσο, αν και τον Οκτώβρη ανέλαβε την προεδρία του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ ακολουθώντας την κοινή γραμμή του ΝΑΤΟ, δεν έχει υπογράψει την(TPNW).
Παρότι η Ελλάδα δεν διαθέτει δικά της πυρηνικά, κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ, οι ΗΠΑ αποθήκευαν τακτικά πυρηνικά όπλα σε ελληνικό έδαφος, τα οποία τελούσαν υπό αμερικανικό έλεγχο. Τα όπλα αυτά απομακρύνθηκαν οριστικά από την Ελλάδα το 2001.
Η κατάργηση της συνθήκης INF τοποθέτησε την Ευρώπη στις πιο επικίνδυνες για πυρηνικό πόλεμο περιοχές με την νέα κούρσα των πυρηνικών εξοπλισμών (Γαλλία) να έχει ήδη ξεκινήσει και τα ατυχήματα να πολλαπλασιάζονται. Το ΝΑΤΟ αναβαθμίζεται και θεωρείται ψευδώς εγγυητής της ασφάλειας για πολλές χώρες, που παλαιότερα απείχαν.
Οι νέες συμφωνίες ίσως σημαίνουν επαναφορά του πυρηνικού οπλοστασίου των ΗΠΑ σε στρατιωτικές εγκαταστάσεις της Ελλάδας. Ήδη στη βάση του Αράξου κατασκευάστηκαν έξι «Θόλοι Αποθήκευσης Όπλων» (με χωρητικότητα 24 πυρηνικές βόμβες). Σήμερα, οι πιλότοι του ΝΑΤΟ εκπαιδεύονται να τοποθετούν πυρηνικά σε αεροπλάνα και να τα πετούν. Δε μπορούμε να ξεχνάμε ότι κατά τη διάρκεια του Ψυχρού πολέμου και παρά τις διαψεύσεις όλων των κυβερνήσεων πυρηνικά όπλα φυλάσσονταν όχι μόνο στις βάσεις σε Άραξο και Σούδα, αλλά και στον ιστορικό Μαραθώνα.
Η ICAN (Νόμπελ Ειρήνης 2017) υπενθυμίζει ότι η μόνη πραγματική ασφάλεια είναι η κατάργηση των πυρηνικών όπλων, όχι η διαιώνιση της πυρηνικής αποτροπής. Σήμερα, 101 κράτη μέλη έχουν υπογράψει στον ΟΗΕ τη Συνθήκη TPNW, ενώ τη στηρίζουν 183 (93,8% των κρατών, σε πληθυσμό 98,7% της ανθρωπότητας). Ταυτόχρονα, υπάρχουν πάνω από 12.000 πυρηνικές κεφαλές, με τις 2.200 σε κατάσταση άμεσης ετοιμότητας και ένα πυρηνικό πλήγμα, ακόμη και «περιορισμένο», θα είχε παγκόσμιες ανθρωπιστικές και κλιματικές συνέπειες. Ο μόνος ασφαλής δρόμος για την ανθρωπότητα είναι ο πλήρης πυρηνικός αφοπλισμός, όπως περιγράφεται στην TPNW και καλούμε την ελληνική κυβέρνηση να την ψηφίσει στον ΟΗΕ, όπως ήδη 103 δήμοι στην Ελλάδα και η ΚΕΔΕ μέσα από ψηφίσματά τους προτείνουν. Η επανατοποθέτηση πυρηνικών στην Ελλάδα θα είναι ένα επικίνδυνο βήμα, που ευχόμαστε καμιά κυβέρνηση να μην τολμήσει να κάνει. Ελπίζουμε ότι ο ελληνικός λαός, όπως παλιότερα, θ’ αγωνιστεί για την ειρήνη και το δικαίωμα να ζει σε ένα κόσμο ελεύθερο από πυρηνικά.
