Η συνέντευξη του Αλέξη Τσίπρα τάραξε τα λιμνάζοντα νερά της προοδευτικής αντιπολίτευσης. Όχι γιατί παρουσίασε μια καινοτόμα πλατφόρμα, με σύγχρονα αιτήματα και νέους στόχους, αλλά γιατί κατάφερε να μην πει απολύτως τίποτα. Θα μπορούσε να χαρακτηριστεί εξαιρετική για έναν νέο άνθρωπο που τώρα εισέρχεται στον πολιτικό στίβο. Ωστόσο, για έναν πρώην πρωθυπουργό με την πολιτική διαδρομή του Τσίπρα, μοιάζει εξαιρετικά φτωχή. Συγκρίνοντας τον Τσίπρα του 2006 με εκείνον του 2025, μπορεί να πει κανείς πως, παρά τον νεανικό βολονταρισμό που τον διέκρινε τότε, η σοβαρότητά του ήταν πολύ μεγαλύτερη.
Η προσπάθειά του να πείσει για μια αδιαμεσολάβητη σχέση ηγέτη και βάσης θυμίζει τις περιπέτειες του ΣΥΡΙΖΑ με τον Στέφανο Κασσελάκη. Ίδιος παρανομαστής, αλλά με διαφορετική αξιοποίηση: ο Αλέξης Τσίπρας, επενδύοντας στο πολιτικό του κεφάλαιο, επιζητά την επιστροφή του ως ο «μονόφθαλμος ανάμεσα στους τυφλούς» της Αριστεράς και της Κεντροαριστεράς. Αν αυτό θα πετύχει, θα φανεί στις επερχόμενες εκλογές, εφόσον επιλέξει να κατέβει με έναν «αδιαμεσολάβητο» τρόπο. Το σίγουρο είναι ότι το προσωποκεντρικό μοντέλο κόμματος, απαλλαγμένο από τις δομές, τα όργανα και τις οργανώσεις, θα συνοδεύσει τον πρώην πρωθυπουργό στη νέα του προσπάθεια.
Είναι βέβαιο ότι οι επόμενες εκλογές θα λειτουργήσουν ως ένα είδος ξεκαθαρίσματος του πολιτικού σκηνικού. Από τις εσωτερικές συγκρούσεις στη ΝΔ και τα σενάρια αποχώρησης του Μητσοτάκη, εφόσον δεν επιτύχει το στόχο του 25% και το μπόνους εδρών, μέχρι τις καταγγελίες κατά της Λατινοπούλου για εξαπάτηση εκλογέων από ακροδεξιά στοιχεία εντός και εκτός ΝΔ, φαίνεται πως ο στόχος της γαλάζιας παράταξης είναι η διατήρηση της εξουσίας, μακριά από τα ακροκεντρώα χαρακτηριστικά της σημερινής ηγεσίας. Ενδεικτική είναι η διαμάχη του Μεγάρου Μαξίμου με τον Νίκο Δένδια για τα εσωτερικά της ΟΝΝΕΔ, όπου, με εντολή Μητσοτάκη, ο Γιάννης Φυτόπουλος, πρώην αντιπρόεδρος της οργάνωσης, αποκλείστηκε από το νέο όργανο.
Όλα αυτά δείχνουν ότι η ανασυγκρότηση του πολιτικού συστήματος δεν πρόκειται να γίνει άμεσα. Αυτό που θα συμβεί άμεσα, όμως, είναι η σύγκρουση των υπαρχόντων παικτών, ανεξαρτήτως παράταξης. Το βασικό πρόβλημα, ωστόσο, παραμένει η απουσία του κοινωνικού παράγοντα.
Το ζήτημα, λοιπόν, είναι τι κάνουμε εμείς – ή, καλύτερα, τι δεν κάνουμε εμείς. Οι δυνάμεις της Αριστεράς και της προόδου, της ριζοσπαστικής και κινηματικής Αριστεράς, αφήνουμε το χρόνο να κυλά σαν να μας περισσεύει. Και αυτό τη στιγμή που επανέρχεται το ψευτοδίπολο «κινήματα ή κυβέρνηση», λες και το ένα αναιρεί το άλλο· λες και έχουμε εγκαταλείψει το εργαλείο της διαλεκτικής.
Κατανοώ ότι σε περιόδους αποσύνθεσης, η ανάγκη επιβίωσης ενός μηχανισμού οδηγεί σε περιχαράκωση για να διασφαλιστεί η ύπαρξή του. Όμως, σε κρίσιμες περιόδους, όπως η σημερινή, αυτό μπορεί να έχει το αντίθετο αποτέλεσμα: να επισπεύσει τη διάλυση. Έτσι, υπάρχει ο κίνδυνος στις επερχόμενες εκλογές ο μόνος εκφραστής της Αριστεράς στη Βουλή να είναι το ΚΚΕ και το ΜέΡΑ25, με τα προσωποκεντρικά χαρακτηριστικά και την εμμονή στη νομισματική αλλαγή που χαρακτηρίζει τον Βαρουφάκη.
Υπό αυτή την έννοια, ένα μεγάλο τμήμα του κόσμου που γαλουχήθηκε στους αγώνες της προηγούμενης δεκαετίας κινδυνεύει είτε να στηρίξει κάτι στο οποίο δεν πιστεύει είτε, στη χειρότερη, να απέχει από τις κάλπες. Και αυτό το έγκλημα δεν μπορούμε να το φορτώσουμε μόνο στον Τσίπρα· αν το κάνουμε, παραβλέπουμε ότι η αδυναμία ανατροπής αυτού του διλήμματος βαραίνει όσους επιλέγουν τη δημιουργία φραξιών και μηχανισμών μέσα στα κόμματα, αντί να αναζητήσουν τρόπους επανένταξης του κοινωνικού παράγοντα στο παιχνίδι.
Τα κινήματα δεν μπορούν να είναι αυθύπαρκτα ούτε να υποσχεθούν άμεσες λύσεις για το σύνολο της εργατικής τάξης – τουλάχιστον μέσα στα πλαίσια της αστικής δημοκρατίας. Εκτός αν έχουμε αποφασίσει ότι δεν συμμετέχουμε στις εκλογές και παλεύουμε με άλλα μέσα για το δρόμο προς το σοσιαλισμό – αλλά αυτό είναι μια άλλη συζήτηση.
Τα κινήματα και οι δομές τους δημιουργούν τις προϋποθέσεις πολιτικής εμπλοκής για τους πολλούς που σήμερα μένουν σπίτι. Αυτή η εμπλοκή, όμως, οφείλει να οδηγεί στη συμμετοχή σε οργανωμένες θεσμικές δομές: σε σωματεία, συνδικάτα, κόμματα και, τελικά, κυβερνήσεις.
Με αυτήν τη λογική, το δίπολο «κυβέρνηση ή κινήματα» είναι ψευδές. Οδηγεί σε περιχαράκωση και σε ατέρμονες συγκρίσεις για το ποιος έχει το πιο αριστερό πρόγραμμα, χωρίς να απαντά στο πώς θα πέσουν τα ενοίκια ή πώς θα μειωθεί το ρεύμα.
Εν κατακλείδι, οι δυνάμεις του παλιού πολιτικού προσωπικού πράγματι αποτελούν τροχοπέδη στην ανασυγκρότηση της Αριστεράς. Αν συμφωνούμε σε αυτό, οφείλουμε να ξεκινήσουμε μια συζήτηση για το πώς θα υπερβούμε το πρόβλημα και πώς θα εμπνεύσουμε εκ νέου το πολιτικό προσωπικό που είχε οργανική σχέση με τα κινήματα τα προηγούμενα χρόνια και σήμερα μένει στο περιθώριο.
