Με την κύρωση της Συμφωνίας των Πρεσπών από τη ελληνική Βουλή να μονοπωλεί –απολύτως δικαιολογημένα άλλωστε— το ενδιαφέρον, πολλά γεγονότα πέρασαν ασχολίαστα, ανεξαρτήτως του βαθμού ενδιαφέροντος που τους αναλογεί, μολονότι σχετίζονται, άμεσα ή έμμεσα, με το κυρίαρχο επίδικο των ημερών, δηλαδή το ζήτημα της ονομασίας της γείτονος, τα βαρυσήμαντα παρελκόμενά του, και το αποτύπωμα που η κατάληξή του θα αφήσει στο πολιτικό γίγνεσθαι εφεξής.
Η συνθήκη που υπέγραψαν την περασμένη Τρίτη στο Άαχεν η γερμανίδα καγκελάριος και ο γάλλος πρόεδρος είναι μακράν το σημαντικότερο. Η σημασία της για τη χώρα μας αναμένεται να αναδειχθεί μόνο όταν οι εγχώριοι αναλυτές απαγκιστρωθούν από τις «δουλείες» της τρέχουσας πολιτικής επικαιρότητας για να ασχοληθούν σοβαρά με την ανάλυσή της και την αξιολόγηση των λόγων για τους οποίους είναι αλληλένδετη με την ελληνική πραγματικότητα, μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα.
Η Συνθήκη του Άαχεν συνιστά πολλά περισσότερα από την πανηγυρική, όπως ειπώθηκε, ανανέωση και διεύρυνση των αμοιβαίων δεσμεύσεων που είχαν αναλάβει για τις χώρες τους, με την περίφημη «Συνθήκη των Ηλυσίων» πριν από 56 χρόνια, το 1963, ο πρόεδρος ντε Γκωλ και ο καγκελάριος Αντενάουερ.
Φρόντισε να το καταστήσει αυτό σαφές αρκετά νωρίς το υπουργείο Εξωτερικών της Γερμανίας, κάνοντας λόγο για «δέσμευση για μια ισχυρή, βιώσιμη και κυρίαρχη Ευρώπη». Το επιβεβαίωσε η φράση με την οποία υποδέχτηκε τον Εμμανουέλ Μακρόν η Άνγκελα Μέρκελ στο δημαρχείο του Άαχεν: «Τώρα που όσα θεωρούσαμε αυτονόητα τίθενται και πάλι εν αμφιβόλω, αποφασίσαμε να ανανεώσουμε τα θεμέλια της συνεργασίας μεταξύ των δύο χωρών μας. Θα αντιμετωπίσουμε μαζί τις μεγάλες προκλήσεις της εποχής μας».
Το μήνυμα που εκπέμφθηκε είναι πολύ ισχυρό για να παραβλεφθεί. Όπως και αν ερμηνευτεί, η νέα συνθήκη συνιστά μια πρόσκληση και, ταυτόχρονα, μια πρόκληση. Μια πρόσκληση προς τα κράτη-μέλη που ενδιαφέρονται για την συνέχιση του κοινού εγχειρήματος να ανταποκριθούν αναλόγως. Και μια πρόκληση προς όσους, εντός και εκτός ευρωπαϊκών συνόρων, αμφισβητούν το εγχείρημα και υπονομεύουν την ενοποίηση της Ευρώπης, να αναλογιστούν τα όρια και τις συνέπειες που θα έχει η αναμέτρηση με το μέτωπο των δύο μεγαλύτερων εταίρων.
Η Ελλάδα ανήκει στους πρώτους. Οι λόγοι για τους οποίους η χώρα πρέπει να παραμείνει εντός του ευρωπαϊκού εγχειρήματος, επιλέγοντας το πώς θα τοποθετηθεί στον υπό διαμόρφωση νέο «ισχυρό πυρήνα» —όπως έχει ήδη επιλέξει να κρατηθεί εντός του «σκληρού πυρήνα» της ζώνης του ευρώ—, εκτείνονται πολύ πέρα από τον ορατό χρονικό ορίζοντα.
Η συνθήκη του Άαχεν, στο βαθμό που δεν εξαντλείται στη θεσμοθέτηση της ακόμη στενότερης συνεργασίας των δύο χωρών, αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο της διαμόρφωσης μιας Ευρώπης δύο ταχυτήτων, απέναντι στο οποίο θα κληθούν να τοποθετηθούν, ίσως στο άμεσο μέλλον, όλα τα κράτη-μέλη. Αν αυτό συμβεί, οι όροι του παιχνιδιού θα απαιτήσουν από τους λιγότερο ισχυρούς ευρωπαίους εταίρους να επιδείξουν νέες αντοχές, μεγαλύτερη πολιτική και διπλωματική ευστροφία, αφήνοντας πίσω στερεότυπα του παρελθόντος.
Η Ελλάδα βρίσκεται αυτή τη στιγμή σε ένα σημείο όπου τέμνονται εσωτερικά δύο αλληλοαναιρούμενες «διαθέσεις» που διαπερνούν το σώμα των πολιτών. Υπάρχει, αφενός, η τοποθέτηση της μεγάλης πλειονότητας υπέρ της ευρωπαϊκής ενοποίησης, χωρίς σημάδια υποχώρησης, πράγμα που εξασφαλίζει στη χώρα ικανά περιθώρια συμμετοχής στο ευρωπαϊκό γίγνεσθαι χωρίς σοβαρές εσωτερικές τριβές. Υπάρχει, αφετέρου, η συγκυριακή διαμόρφωση ενός ρεύματος που δημοσκοπικά εμφανίζεται πλειοψηφικό, ως θυμική «αντισυσπείρωση» στην άρση του «μακεδονικού αδιεξόδου» δια της συμφωνίας των Πρεσπών.
Η πρόκληση για την κυβέρνηση είναι να διαχειριστεί πειστικούς και αποτελεσματικούς τρόπους που θα άρουν αυτή την «παραδοξότητα» πριν από τις εθνικές εκλογές στο τέλος του έτους. Αφήνοντας σε άλλους την αποκλειστικότητα στη διαχείριση στερεοτύπων που ανήκουν σε άλλες εποχές, πριν από τη συμφωνία των Πρεσπών, πριν τη συνθήκη του Άαχεν. Πριν, ακόμη, τον 17ο αιώνα και τις απαρχές του Διαφωτισμού, αν σωστά διαβάσαμε συμπαθή έκκληση αναρτημένη σε θρησκευτική ιστοσελίδα την παραμονή της συζήτησης για το ονοματολογικό προς τους εν Αθήναις πιστούς, «όπως προσέλθουν την Πέμπτη 24 Ιανουαρίου 2019 στον Ιερό Ναό Κοιμήσεως της Θεοτόκου Αμαρουσίου όπου θα τελεσθεί Ιερά Αγρυπνία για να ενώσουμε τις προσευχές μας προς τον Κύριο και στον πιστό του θεράποντα Άγιο Γρηγόριο, προκειμένου να αποσοβηθεί ο κίνδυνος που απειλεί την ακεραιότητα της Μακεδονίας μας».
Ουδεμία, βεβαίως, σύγκριση και σχέση με την διαλεκτική της καθαρής επανάστασης που αντιπαρέθεσε στον ενδοτισμό της κυβέρνησης ο γ.γ. του ΚΚΕ στη συγκέντρωση του κόμματος του το βράδυ της Πέμπτης στο Πάρκο Ελευθερίας εναντίον της Συμφωνίας των Πρεσπών, την οποία «η κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ σχεδίασε, υλοποίησε και υπέγραψε με την κυβέρνηση της πΓΔΜ, κατά παραγγελία του ΝΑΤΟ, των Αμερικάνων και της ΕΕ…». Ουδεμία σχέση με την ιδεολογική καθαρότητα και την πολιτική ευθυκρισία της έκκλησης του γ.γ., στο τέλος της ομιλίας του, «να δυναμώσει η αντίθεση του λαού στους ιμπεριαλιστικούς σχεδιασμούς, στο ΝΑΤΟ, την ΕΕ, για να παλέψουμε για την απομάκρυνση των αμερικανο-νατοϊκών βάσεων στην Ελλάδα, για την αποδέσμευση της χώρας μας από τους ιμπεριαλιστικούς οργανισμούς […] για να δυναμώσουμε την αλληλεγγύη και την κοινή πάλη των λαών… ».
Οι μεγάλες ιδέες μοιάζουν με το ποδήλατο. Για δυο λόγους τουλάχιστον. Πρώτον. Όταν τις καβαλήσεις για να τους ανοιχτούς ορίζοντες, πρέπει, για να μη βρεθείς πεσμένος καταγής, να «βαράς πεταλιά» ασταμάτητα, να προχωρούν μπροστά. Δεύτερον. Πρέπει να τις εμπλουτίζεις, να τις εξελίσσεις ώστε να ανταποκρίνονται στις προκλήσεις των καιρών. Φανταστείτε τον εαυτό σας να ανηφορίζει μέρα μεσημέρι την οδό Σταδίου καβάλα σε ένα από εκείνα τα δίτροχα των πρώτων ημερών, με την τεράστια ρόδα μπροστά και την άλλη, τη μικρότερη, πίσω, και θα καταλάβετε τι εννοώ.
Κωστής Γιούργος
