Το κόκκινο νήμα
(…) Η πολιτική υγείας του ΣΥΡΙΖΑ, πριν την οικονομική κρίση, κατά τη διάρκεια των μνημονίων αλλά και στην πανδημία, ήταν μια στρατηγική βασισμένη στις αξίες της Αριστεράς (καθολικότητα, ισότητα, αλληλεγγύη, δημόσια αγαθά, ανθρώπινα δικαιώματα). Και κατά την ταπεινή μου γνώμη επιβεβαίωσε την αξία της Αριστεράς. Το «κόκκινο νήμα» αυτής της στρατηγικής ήταν η αντιμετώπιση των ανισοτήτων στην υγεία μέσα από ένα ισχυρό και αξιόπιστο ΕΣΥ. Η ιδέα της ισότητας των ανθρώπων και τα πολιτικά προγράμματα που την κατοχυρώνουν είναι άλλωστε η θεμελιώδης διαφορά Αριστεράς και Δεξιάς. Η σημασία αυτής της διαφοράς και άρα η αξία της αριστερής πολιτικής, φάνηκε με πολύ σαφή τρόπο στη διακυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ. Στο ίδιο μνημονιακό πλαίσιο, υπήρξαν διαφορετικές πολιτικές ιεραρχήσεις και επιλογές μεταξύ των κυβερνήσεων της περιόδου 2010-2015 και 2015-2019. Γιατί ήταν διαφορετικές οι αξιακές αφετηρίες και οι κοινωνικές προτεραιότητες των κυβερνήσεων. Στην πρώτη φάση προτεραιότητα ήταν, με πρόσχημα τις μνημονιακές υποχρεώσεις, οι ανατροπές στα εργασιακά και κοινωνικά δικαιώματα που απαιτούσε η επιχειρηματική ελίτ της χώρας. Στην «Πρώτη φορά Αριστερά» προτεραιότητα ήταν η αντιμετώπιση της ανθρωπιστικής κρίσης και η ενίσχυση της κοινωνικής συνοχής. Γιατί η λογική μας ήταν «εντός και εναντίον του Μνημονίου» και η «έξοδος από την κρίση με την κοινωνία όρθια». Υπήρξε λοιπόν μια νέα «συλλογική πυξίδα» στις κυβερνητικές αποφάσεις, που βασιζόταν στις αριστερές αξίες και προτάγματα. Που «μεροληπτούσε» υπέρ του κόσμου της εργασίας, υπέρ των συλλογικών αγαθών, υπέρ του κράτους πρόνοιας και του δημοσίου συμφέροντος. Ειδικά στην υγεία, παρά τις δυσκολίες και τους ασφυκτικούς δημοσιονομικούς περιορισμούς, παρά τα λάθη και τους συμβιβασμούς, καταφέραμε με πολύ κόπο να αφήσουμε ένα ευδιάκριτο αποτύπωμα στήριξης και ενδυνάμωσης του ΕΣΥ, σοβαρής βελτίωσης της λειτουργίας του και σημαντικών μεταρρυθμίσεων με προοδευτικό πρόσημο, που είχαν στόχο την καθολική κάλυψη υγείας. Η πρόσβαση των ανασφάλιστων στην ιατροφαρμακευτική περίθαλψη, η ανάπτυξη Τοπικών Μονάδων Υγείας, η αναβάθμιση της Επείγουσας Ιατρικής, τα διαρθρωτικά μέτρα για το φάρμακο και η δημιουργία του ΕΟΔΥ, είναι χαρακτηριστικά παραδείγματα. Αποδείξαμε στην πράξη ότι η υγεία είναι ένα κοινωνικό δικαίωμα που κάθε ευνομούμενο κράτος οφείλει και μπορεί να εξασφαλίζει σε όλους τους πολίτες, ανεξάρτητα από εργασία, ασφάλιση, εισόδημα, εθνικότητα κλπ. Περιορίζοντας έτσι τις ακάλυπτες ανάγκες και τις υγειονομικές ανισότητες στη χώρα. Και επιβεβαιώνοντας ότι είμασταν αρκετά προετοιμασμένοι τόσο για τη διακυβέρνηση (σε επίπεδο προγράμματος και πολιτικού σχεδίου), όσο και για την αποτελεσματική διαχείριση των προβλημάτων της καθημερινότητας του συστήματος υγείας. Οι κρατικές υπηρεσίες υγείας (Υπουργείο, ΥΠΕ, ΕΟΔΥ) άρχισαν να αποκτούν διαχειριστική επάρκεια και να διεκπεραιώνουν απαιτητικά προγράμματα που χρηματοδοτούνταν από ευρωπαϊκούς πόρους (πχ δημιουργία των ΤΟΜΥ, πρόγραμμα Philos για το προσφυγικό, κοινοτικές δομές ψυχικής υγείας κλπ). Τα οικονομικά του ΕΣΥ νοικοκυρεύτηκαν, τα ληξιπρόθεσμα χρέη των νοσοκομείων απομειώθηκαν, οι πληρωμές του προσωπικού για εφημερίες – υπερωρίες ομαλοποιήθηκαν και για πρώτη φορά από την έναρξη της κρίσης υπήρχε μια πορεία αργής αλλά σταθερής βελτίωσης της λειτουργίας των δημόσιων δομών υγείας. Ήταν αρκετά όλα αυτά; Προφανώς και όχι. Οι ανάγκες και οι απαιτήσεις ήταν πολύ περισσότερες. Αλλά αυτή ήταν –με ρεαλιστικούς όρους– η δυνατότητα «επουλωτικής» παρέμβασης μιας αριστερής κυβέρνησης στο «πληγωμένο» από την κρίση και τη λιτότητα ΕΣΥ. Μια παρέμβαση που κινήθηκε υποχρεωτικά στο ασφυκτικό πλαίσιο του μνημονίου, αλλά που δεν περιορίστηκε εκεί. Δεν εγκλωβίστηκε στην αντίληψη για την πολιτική ως «τέχνης του εφικτού», αλλά ως επίμονου αγώνα «για τη διαρκή, κατά το δυνατόν, διεύρυνση του εφικτού», όπως τονίζει ο Αριστείδης Μπαλτάς στο βιβλίο του Εντός παρενθέσεως; (Εκδόσεις Πατάκη, 2019) .
Τώρα όμως είμαστε σε άλλη φάση. Το ΕΣΥ είναι πιο αποδιοργανωμένο από ποτέ και η ζημιά που έχει γίνει στη φυσιογνωμία του και στο ηθικό των ανθρώπων του, φαντάζει μη αναστρέψιμη. Και πρέπει να δώσουμε όλες μας τις δυνάμεις, με καίριες και ριζοσπαστικές παρεμβάσεις, για να αλλάξει αυτή η κατάσταση. Η αλήθεια όμως είναι ότι αλλάζει ταυτόχρονα και η ιατρική που ξέρουμε. Με τη βοήθεια της τεχνολογίας γίνεται πιο ομαδική, πιο τεκμηριωμένη, πιο στοχευμένη και φυσικά πιο ακριβή. Και εδώ δεν πρέπει να φοβηθούμε τις προκλήσεις. Οφείλουμε να αντιστοιχηθούμε με τις σύγχρονες υγειονομικές ανάγκες, αξιοποιώντας τα νέα ψηφιακά εργαλεία και την επανάσταση της Τεχνητής Νοημοσύνης. Περιφρουρώντας «ως κόρη οφθαλμού» τον κοινωνικό ρόλο της ιατρικής, αναβαθμίζοντας τη σχέση του γιατρού με τον άρρωστο, ενισχύοντας την κουλτούρα και την ηθική του «δημόσιου χώρου» στο ΕΣΥ. Και πάνω απ’ όλα, στηρίζοντας έμπρακτα και απλόχερα το προσωπικό του. Γιατί όσο και να βελτιωθούν οι υλικοτεχνικές υποδομές στο ΕΣΥ, έχει λιγοστέψει επικίνδυνα η κρίσιμη μάζα έμπειρων υγειονομικών που θα τις αξιοποιήσουν αποδοτικά. Ή θα αλλάξει ριζικά αυτή η κατάσταση, ή σε λίγο η δημόσια περίθαλψη δεν θα έχει ούτε παρόν ούτε μέλλον. Δεν είναι τεχνικό ζήτημα, είναι απολύτως πολιτικό. Είναι ζήτημα Δημοκρατίας.
Κλείνω με μια αναφορά στις πολλαπλές κρίσεις της εποχής , που δημιουργούν την ανάγκη για μεγάλες αλλαγές και τομές στις σύγχρονες κοινωνίες . Οι οποίες με τη σειρά τους δημιουργούν και νέες ευκαιρίες για την Αριστερά , που «καταστατικά» αγωνίζεται για τον κοινωνικό μετασχηματισμό . Αρκεί να καταφέρει ( η Αριστερά) να επεξεργαστεί και να προβάλλει με επιχειρήματα και σθένος μια νέα κοινωνική και πολιτική ατζέντα , με έμφαση στις ανισότητες, τα εργασιακά δικαιώματα , τα δημόσια αγαθά , το Κράτος Δικαίου και τη Δημοκρατία . Μια νέα πειστική πολιτική σύνθεση που θα έχει κάτι να πει στις νέες γενιές και θα συνδυάζει τα αιτήματα της υλικής ασφάλειας , των ανθρωπίνων δικαιωμάτων , της οικολογίας και του πολιτισμού , όπως λέει ο Γιάννης Μπαλαμπανίδης στο βιβλίο του Ok boomer- οι ιδέες της προόδου και της συντήρησης ( εκδόσεις Πόλις, 2022) . Σήμερα λοιπόν που «η κεντρώα υπόσχεση διαψεύστηκε» ( βλ. στο ίδιο ), που ο νεοφιλελευθερισμός είναι σε αδιέξοδο και η Ακροδεξιά καραδοκεί, έχουμε υποχρέωση να επινοήσουμε ένα νέο και επιδραστικό πολιτικό «αφήγημα» της Αριστεράς, να ξαναβρούμε τις ξεχασμένες ιδεολογικές αρχές και αξίες και τη συλλογική μας αυτοπεποίθηση, να ξαναθυμηθούμε τη σημασία της μάχης των ιδεών , της προγραμματικής αντιπαράθεσης και των κοινωνικών αγώνων. Η υγεία είναι ένας προνομιακός χώρος γι’ αυτή την προσπάθεια. Σε μια περίοδο μεγάλων διαψεύσεων και απογοητεύσεων , ας αντιτάξουμε , σύμφωνα με τον Αντόνιο Γκράμσι, στην απαισιοδοξία της γνώσης την αισιοδοξία της βούλησης . Και ας μην επιτρέψουμε να επικρατήσει η απόγνωση . Γιατί « οι κοινωνίες στρέφονται στην Ακροδεξιά από απόγνωση», έχει πει πολύ προφητικά ο βρετανός σκηνοθέτης Κέν Λόουτς.
Παρά τις ήττες λοιπόν και τις διαψεύσεις, παρά την απογοήτευση για την απαξίωση της Αριστεράς και της Πολιτικής, επιμένω ότι δεν είναι όλα μάταια, ότι έχει νόημα η συλλογική δράση, ότι μας αξίζει κάτι καλύτερο από την αναξιοπρέπεια, την αδικία και τη φαυλότητα . Συνεχίζω και εγώ να πιστεύω πως «υπάρχει πάντα η ίδια ελπίδα ότι οι αριστερές αξίες μπορούν να μετατραπούν σε εφαρμόσιμες πολιτικές για ένα βιώσιμο μέλλον» , όπως τονίζει ο Ευκλείδης Τσακαλώτος ( βλ. Μανιφέστο για μια βιώσιμη κοινωνία ) . Ακόμα και αν αυτές φαντάζουν σήμερα μειοψηφικές ή ανεφάρμοστες . «Στην οριζοντίωση της εποχής μας να κρατήσουμε όρθιες ισχνές καλαμιές» , μας προτρέπει ο Μανόλης Αναγνωστάκης. Αυτό είναι η Αριστερά σήμερα : η ισχνή -επί του παρόντος- αντίσταση στην ισοπέδωση και στον εκφασισμό της κοινωνίας.
( Από τον επίλογο του βιβλίου) .
