«Αν δημιουργηθεί νέα ευρωπαϊκή συνοριοφυλακή και ακτοφυλακή, σε καμία περίπτωση δεν θα πρέπει να αποτρέπει τους ανθρώπους από την πρόσβαση στο άσυλο. Το άσυλο είναι υποχρέωση και δεν βρίσκεται στη διακριτική ευχέρεια ούτε κάθε κράτους ούτε του νέου φορέα» επισημαίνει στην Εποχή ο Γιώργος Κοσμόπουλος, διευθυντής του ελληνικού τμήματος της Διεθνούς Αμνηστίας.
Η πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής προβλέπει τη δημιουργία ενός ευρωπαϊκού οργανισμού φύλαξης των συνόρων και των ακτών, που θα σχηματιστεί με βάση την Frontex, και τις αρμόδιες αρχές των κρατών μελών. Κατά βάση θα λειτουργεί επικουρικά για το κάθε κράτος, όμως σε περίπτωση ελλείψεων ή «που υφίσταται σημαντική μεταναστευτική πίεση που θέτει σε κίνδυνο το χώρο Σένγκεν (…), θα επιτρέπεται στον οργανισμό να παρεμβαίνει και να αποστέλλει ευρωπαϊκές ομάδες συνοριοφυλάκων και ακτοφυλάκων, (..) ακόμη και όταν ένα κράτος μέλος δεν είναι σε θέση ή δεν επιθυμεί να λάβει τα αναγκαία μέτρα».
Στη Σύνοδο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου (Πέμπτη – Παρασκευή) συζητήθηκε η «αμφιλεγόμενη» πρόταση, όπως χαρακτηρίστηκε από Ντόναλντ Τουσκ, πρόεδρο του Συμβουλίου, η οποία φαίνεται να θίγει σε μεγάλο βαθμό την εθνική κυριαρχία του κάθε κράτους. Η υιοθέτηση ή μη της πρότασης μετατέθηκε τελικά για τη νέα χρονιά, ενώ τα συμπεράσματα της Συνόδου περιορίστηκαν στην αύξηση της ασφάλειας και των ελέγχων στα σύνορα και στην γρήγορη επιστροφή όσων δεν πληρούν των κριτηρίων της ΕΕ. Δεν αποφασίστηκε κανένα μέτρο για περαιτέρω βοήθεια προς τους πρόσφυγες, παρά μόνο τονίστηκε η ανάγκη εφαρμογής του ήδη συμφωνηθέντος προγράμματος μετεγκατάστασης, το οποίο, όμως, αφορά πολύ μικρό αριθμό σε σχέση με τις πραγματικές εισροές.
Κατά την προσέλευση στη Σύνοδο, ο πρωθυπουργός Αλέξης Τσίπρας, δήλωσε πως «είναι καιρός για περισσότερη συνεργασία προκειμένου να μειωθούν οι μεταναστευτικές ροές και κυρίως οι μη προσφυγικές ροές», προσθέτοντας πως «η πρώτη μας υποχρέωση είναι να δείξουμε προς τους ανθρώπους αυτούς αλληλεγγύη». Τόνισε, επίσης, την ανάγκη δημιουργίας μόνιμου μηχανισμού μετεγκατάστασης προσφύγων απευθείας από την Τουρκία, όπως και τη δυνατότητα επανεισδοχής στη γειτονική χώρα, όσων δεν ταιριάζουν στο προσφυγικό προφίλ, κατεύθυνση την οποία, σύμφωνα με τον ίδιο, αποδέχτηκαν σε ένα ποσοστό και οι υπόλοιποι ευρωπαίοι ηγέτες.
Φόβος για τα ανθρώπινα δικαιώματα
Προβληματισμό, όμως, δημιουργεί τόσο η πρόταση της Κομισιόν για τη συνοριοφυλακή όσο και τα συμπεράσματα της Συνόδου, καθώς η στόχευση για μείωση των προσφυγικών και μεταναστευτικών ροών μπορεί να σημαίνει καταπάτηση δικαιωμάτων και καταστολή. Τέτοια περιστατικά, άλλωστε, έχουν ήδη διαπιστωθεί, σύμφωνα με τη Διεθνή Αμνηστία, όπως για παράδειγμα απωθήσεις προσφύγων με χρήση βίας στα σύνορα στην Ισπανία, στη Βουλγαρία, αλλά και στην Ελλάδα.
«Τα τελευταία χρόνια υπάρχει προσήλωση στο ζήτημα ασφάλειας και δεν τηρείται καμία ισορροπία ανάμεσα σε αυτή και στα ανθρώπινα δικαιώματα. Τα κράτη προφανώς και έχουν δικαίωμα να ελέγχουν τα σύνορά τους, αλλά αυτό δεν μπορεί να γίνεται εις βάρος των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Παρατηρούμε την ολοένα και συχνότερη ανύψωση φραχτών στην Ευρώπη. Το μόνο που επιτυγχάνεται με αυτό είναι να οδηγηθούν οι πρόσφυγες σε πιο επικίνδυνους δρόμους ταξιδιού, και να αυξάνονται οι θάνατοι» τονίζει ο διευθυντής της ΜΚΟ.
Ξενοφοβική Ευρώπη
Παράλληλα με τη συνολική προσπάθεια της Ευρώπης να καταστεί ακόμα πιο κλειστό φρούριο, υπάρχουν και μεμονωμένες πρωτοβουλίες από χώρες, κινούμενες στην ίδια ξενοφοβική λογική. Μετά την απαράδεκτη απόφαση της Φιλανδίας να υποχρεώνει τους αιτούντες άσυλο να δουλεύουν υποχρεωτικά αμισθί για το χρονικό διάστημα που θα εξετάζεται η αίτησή τους, η κυβέρνηση της Δανίας κατέθεσε νόμο προς ψήφιση βάσει του οποίου θα είναι δυνατή η κατάσχεση αντικειμένων αξίας των προσφύγων που εισέρχονται στη χώρα. Στόχος είναι, σύμφωνα με το δανό υπουργό Ενσωμάτωσης, να καλυφθεί μέρος των εξόδων που θα καταβάλλει το κράτος για αυτούς (!). Συγκεκριμένα, οι πρόσφυγες θα επιτρέπεται να φέρουν μαζί τους περίπου 440 δολάρια σε μετρητά, ένα κινητό τηλέφωνο, ένα φορητό υπολογιστή, ένα ρολόι και άλλα προσωπικά είδη, όπως δαχτυλίδια γάμου. Όλα τα υπόλοιπα αντικείμενα αξίας θα κατάσχονται, ενώ το μέτρο, που πιθανότατα θα υπερψηφιστεί από τη βουλή, θα έχει και αναδρομική ισχύ.
Η Σουηδία, από την άλλη, ψήφισε νόμο για επιπλέον έλεγχο στα σύνορα, αλλά και σε κάθε μέσο μεταφοράς που έρχεται από άλλη χώρα, αναστέλλοντας ουσιαστικά τη συμφωνία Σένγκεν, προκειμένου να μειώσει τις προσφυγικές ροές στη χώρα. Την ανάγκη μείωσης του αριθμού υποδοχής προσφύγων τόνισε σε ομιλία της και η καγκελάριος Μέρκελ για τη Γερμανία, χωρίς ωστόσο να υπαναχωρήσει πλήρως στις πιέσεις του πιο συντηρητικού κομματιού του συνασπισμού της και να θέσει συγκεκριμένο πλαφόν.
Διαλογή ανθρώπων
Στο γήπεδο του χόκεϊ στο Ελληνικό θα μεταβούν τελικά οι πρόσφυγες και οι μετανάστες που δεν έγιναν δεκτοί από την ΠΓΔΜ, μετά από συνάντηση του υπουργού Μεταναστευτικής Πολιτικής, Γιάννη Μουζάλα, με τους δημάρχους. Ο χώρος θα λειτουργήσει για τρεις μήνες, αν και δεν έχει γίνει δυνατή ακόμα η μεταφορά όλων των ανθρώπων, καθώς δεν έχει πλήρως καθαριστεί και διαμορφωθεί κατάλληλα. «Υπάρχει έλλειψη σχεδιασμού, συντονισμού και διαχείρισης. Περιμένουμε να δούμε αν θα τηρηθεί το δικαίωμα υποβολής αιτήματος ασύλου από τους ανθρώπους που γύρισαν από την Ειδομένη, αλλά και αν θα τους παρέχουν τα απαραίτητα για μια αξιοπρεπή διαβίωση για όσο διάστημα είναι εδώ» ανησυχεί ο Γιώργος Κοσμόπουλος.
Η ανησυχία εντείνεται για τυχόν άνοιγμα των κέντρων κράτησης, καθώς ήδη έχουν μεταφερθεί κάποιοι άνθρωποι στο κέντρο της Κορίνθου, αλλά και μήπως μετατραπούν τα hot spots σε τέτοια. «Ελπίζουμε να μη γίνουμε μάρτυρες διαδικασιών επιστροφής εξπρές, που δεν θα δίνουν τη δυνατότητα στους ανθρώπους να προσβάλλουν την απόφαση, όπως προβλέπεται, ή να μην έχουν πρόσβαση σε άλλη νομική βοήθεια».
Κατά τη διάρκεια, μάλιστα, της επίσκεψης του πρωθυπουργού στη Χίο και στη Λέρο προκειμένου να δει τις εγκαταστάσεις των κέντρων ταυτοποίησης και υποδοχής, αλληλέγγυοι προχώρησαν σε συγκέντρωση διαμαρτυρίας. «Θέλαμε να δείξουμε την αντίθεσή μας στη διαλογή ανθρώπων. Είναι ένα πολιτικό ζήτημα. Παλιότερα είχαμε το δίπολο του “λαθρομετανάστης – Έλληνας”, τώρα έχουμε “πρόσφυγας – οικονομικός μετανάστης”, με τη δεύτερη ιδιότητα να χρησιμοποιείται σαν βρισιά από σειρά ΜΜΕ. Οι άνθρωποι που δεν έρχονται από εμπόλεμες ζώνες, προέρχονται και αυτοί από κατεστραμμένες χώρες, είτε οικονομικά είτε περιβαλλοντικά. Λόγω των πολιτικών που υπάρχουν, όπως δεν χωρούν τόσα χρόνια οι άνεργοι, οι γέροι, οι επισφαλώς απασχολούμενοι κτλ, με τον ίδιο τρόπο λένε τώρα πως δεν χωρούν και όσοι είναι χωρίς πατρίδα» επισημαίνει ο Δημήτρης Λαβατζής, μέλος της επιτροπής αλληλεγγύης για τους πρόσφυγες «Λάθρα;» στη Χίο.
Προβληματικές διαδικασίες υποδοχής
Παράλληλα, οι διαδικασίες μετεγκατάστασης των προσφύγων από την Ελλάδα σε άλλες χώρες της Ευρώπης κινούνται με αργούς ρυθμούς, αφορώντας κάθε φορά κάποιες δεκάδες. Η τρίτη τέτοια ενέργεια πραγματοποιήθηκε την Πέμπτη προς τη Λιθουανία. Θετικό παρόλα αυτά είναι το βήμα υλοποίησης του προγράμματος παροχής 20.000 θέσεων υποδοχής σε αιτούντες άσυλο και υποψήφιους για μετεγκατάσταση, όπου προβλέπεται να εξυπηρετήσει 66.400 μέχρι το τέλος του 2017, με συμμετοχή πέραν του ελληνικού κράτους, της Ύπατης Αρμοστείας και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.
«Το ζήτημα της υποδοχής αιτούντων άσυλο είναι ένα ζήτημα πολύ κρίσιμο για τη χώρα, η οποία είχε καταδικαστεί το 2011 από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου για απάνθρωπη και εξευτελιστική μεταχείριση αφγανού πρόσφυγα, λόγω των προβληματικών συνθηκών υποδοχής. Είναι ένα θέμα στο οποίο δυστυχώς η Ελλάδα δεν έχει δείξει πρόοδο. Ενώ στο σύστημα και τη διαδικασία ασύλου έχει γίνει ένα άλμα σε σχέση με το παρελθόν, αντιθέτως, η υποδοχή των αιτούντων άσυλο απέχει πάρα πολύ από τα πρότυπα που θα έπρεπε να έχουμε. Δεν είναι ρεαλιστικό να πιστεύουμε ότι η Ελλάδα μπορεί να φιλοξενήσει όλους όσοι καταφθάνουν μαζικά, όμως, θα πρέπει να αναλάβει τις ευθύνες της στο μέτρο που της αναλογεί, με πρόγραμμα και σχεδιασμό» τονίζει παρόλα αυτά η Καίτη Κεχαγιόγλου από την Ύπατη Αρμοστεία.
Θάνατος και εκμετάλλευση
Πλήθος ναυαγίων σημειώθηκαν και αυτή τη βδομάδα στο Αιγαίο, ανοιχτά της Αλικαρνασσού, αλλά και της Λέσβου, θρηνώντας για μια ακόμα φορά θύματα, μετατρέποντας το θάνατο μικρών παιδιών σε τραγική καθημερινή ρουτίνα. Ταυτόχρονα, 420 πρόσφυγες είχαν εγκλωβιστεί στο Φαρμακονήσι για δύο μέρες χωρίς νερό και φαγητό. Η επικίνδυνη περιπέτειά τους, μία τουλάχιστον από αυτές που θα αντιμετωπίσουν, έληξε την Παρασκευή με παρέμβαση των αρμόδιων υπηρεσιών των υπουργείων Εσωτερικών, Άμυνας και Ναυτιλίας.
Πέραν, όμως, της ευρωπαϊκής αναλγησίας και της ξενοφοβίας, αλλά και του επικίνδυνου ταξιδιού, που έχουν να αντιμετωπίσουν οι πρόσφυγες και οι μετανάστες, συχνά είναι και τα φαινόμενα εκμετάλλευσής τους από επιτήδειους. «Πολλές ακτοπλοϊκές εταιρείες θησαυρίζουν από τους πρόσφυγες, ενώ έχουν παρατηρηθεί απαράδεκτα συμβάντα με διαχωρισμό των προσφύγων από τους υπόλοιπους ταξιδιώτες στο καράβι, αναγκάζοντάς τους μάλιστα να βγουν και να μείνουν στο κατάστρωμα. Το ίδιο έχει συμβεί και σε λεωφορεία του νησιού. Υπάρχουν και πολλά φαινόμενα αισχροκέρδειας, όπου υπερχρεώνουν τους πρόσφυγες για υπηρεσίες ή προϊόντα που αγοράζουν» περιγράφει ο Δημήτρης Λαβατζής.
Ενώ υπενθυμίζοντας πως ακόμα υπάρχει αλληλεγγύη, καταλήγει: «Σαν κοινωνίες και σαν Ευρώπη οφείλουμε να χωρέσουμε τους ανθρώπους που έχουν την ανάγκη μας. Η έλλειψη πόρων και δυνατοτήτων δεν οφείλεται στο ότι γίναμε πολλοί, αλλά σε πολιτικές που στραγγαλίζουν τις ζωές μας».
