Χρειάζεται διαμόρφωση μιας νέας συλλογικής κινηματικής απεύθυνσης προς την κυβέρνηση και τις τράπεζες
Της Κατερίνας Κνήτου
Ο νόμος 3869/2010 (νόμος Κατσέλη) συνιστά το θεσμικό πλαίσιο για τη διαχείριση της αστικής αφερεγγυότητας κατά τα πρότυπα αντίστοιχων ευρωπαϊκών νομικών πλαισίων. Δεν πρόκειται για νόμο που αφορά αποκλειστικά στην προστασία της κύριας κατοικίας, αλλά αναγκαίο θεσμό ρύθμισης και εκκαθάρισης οφειλών ιδιωτών, έτσι ώστε αυτά να καταστούν βιώσιμα και αυτοί να μπορέσουν να επανέλθουν στην οικονομική ζωή. Στην Ελλάδα η εισαγωγή του συγκεκριμένου νομοθετήματος σ��νέπεσε με την περίοδο της εφαρμογής των μνημονίων, της βίαιης φτωχοποίησης μεγάλου μέρους της κοινωνίας και της μεγαλύτερης οικονομικής καταστροφής που έχει συντελεστεί σε ευρωπαϊκή χώρα σε συνθήκες ειρήνης.
Αυτή η αναμφισβήτητη πραγματικότητα δημιούργησε την έκρηξη των μη εξυπηρετούμενων δανείων καθώς υπήρξε ακραία και μη προβλεπόμενη μεταβολή των συνθηκών για χιλιάδες δανειολήπτες που βρέθηκαν σε αδιέξοδο, καθώς αδυνατούσαν να αποπληρώσουν δάνεια (από κάθε αιτία) που είχαν πάρει με προ κρίσης – μνημονίων όρους, άλλωστε η γραμμή αύξησης των μη εξυπηρετούμενων δανείων ακολούθησε την κόκκινη γραμμή αύξησης της ανεργίας.
Η καταφυγή στο νόμο Κατσέλη έγινε επομένως αναγκαία λύση για εκατοντάδες χιλιάδες οφειλέτες, ειδικά από την 01/01/2014 όταν έπαψε να υπάρχει ο αντικειμενικός – οριζόντιος νόμος προστασίας της κατοικίας (απαγόρευση πλειστηριασμών για οφειλή μέχρι 200.000 ευρώ και προστασία πρώτης κατοικίας αντικειμενικής αξίας αντίστοιχης αυτής που προέβλεπε ο νόμος 3869/2010).
Συρρίκνωση της προστασίας
Σήμερα, ο νόμος 3869/2010 είναι στην πραγματικότητα ο μόνος που μπορεί εν δυνάμει να προστατεύσει την κύρια κατοικία των υπερχρεωμένων φυσικών προσώπων και η τροποποίησή του αποτέλεσε αντικείμενο διαπραγμάτευσης με το κουαρτέτο των δανειστών που επιθυμούσε (οι προθέσεις φάνηκαν και από την τροποποίηση του κώδικα πολιτικής δικονομίας) τον περιορισμό της προστασίας σε όσους οφειλέτες βρίσκονται κοντά ή κάτω από το όριο της φτώχειας.
Κέρδισε ή έχασε η ελληνική κυβέρνηση από αυτή τη διαπραγμάτευση είναι ερώτημα που μπορεί να απαντηθεί μόνο από τη μελέτη των διατάξεων, όπως αυτές τελικά ψηφίστηκαν το βράδυ της Πέμπτης 19 Νοεμβρίου 2015. Πάντως το βέβαιο είναι ότι ο νόμος συρρικνώθηκε ως προς τις προϋποθέσεις προστασίας της κύριας κατοικίας (κριτήρια ένταξης), προστέθηκε η προσωρινότητα του (τριετία) και απέκλεισε την ένταξη του 40% των δανειοληπτών (κατά τους υπολογισμούς των αρμόδιων υπουργείων).
Ας ξεκαθαρίσουμε, δε, για μια ακόμη φορά ότι ο νόμος, όπως ίσχυε, δεν προστάτευε «μπαταξήδες», όρος νεοεισερχόμενος στην ορολογία της Αριστεράς, βίλες κ.λπ. και δεν χάριζε οφειλές καταστρατηγώντας δικαιώματα των «αδύναμων» τραπεζών.
Ο νόμος Κατσέλη προέβλεπε ότι εάν ο οφειλέτης είχε κύρια κατοικία με αντικειμενική αξία ίση με το αφορολόγητο της πρώτης κατοικίας προσαυξημένο κατά 50% (350.000 ευρώ) και μπορούσε να αποδείξει πως η οικονομική του κατάσταση δεν του επιτρέπει την αποπληρωμή του δανείου του και δεν περιήλθε σε αυτή δολίως, με δικαστική απόφαση μπορούσε να «σώσει» την κύρια κατοικία του με την καταβολή ποσού που αντιστοιχούσε στο 80% της αντικειμενικής αξίας του σπιτιού του σε χρόνο που όριζε το δικαστήριο (20-30 έτη).
Με τις νέες διατάξεις, οι οποίες δεν θα ισχύσουν για τις εκκρεμείς αιτήσεις και για όσες υποβληθούν ως το τέλος του 2015, τροποποιούνται οι προϋποθέσεις ένταξης και ο τρόπος υπολογισμού τόσο του ποσού μηνιαίας καταβολής του οφειλέτη όσο και της αξίας του ακινήτου που προστατεύεται.
Νέες διατάξεις
Συγκεκριμένα:
Από 01/01/2016 και για 3 χρόνια θα ισχύσει το νέο καθεστώς προστασίας της κύριας κατοικίας, στο οποίο διακρίνονται δύο κατηγορίες δανειοληπτών που τυγχάνουν και διαφορετικού βαθμού προστασίας. Στην πρώτη κατηγορία εντάσσονται όσοι έχουν οικογενειακό εισόδημα μέχρι 20.639 ευρώ (άγαμος: 8.180 ευρώ, ζευγάρι: 13.917 ευρώ και κάθε παιδί 3.361 ευρώ). Στη δεύτερη κατηγορία εντάσσονται όσοι έχουν οικογενειακό εισόδημα μέχρι 35.086 ευρώ (άγαμος: 13.906 ευρώ, ζευγάρι: 23.659 ευρώ και κάθε παιδί: 5.714 ευρώ).
Επιπλέον η υπαγωγή στο Νόμο προϋποθέτει και την κάλυψη ενός κριτηρίου για την αντικειμενική αξία της κατοικίας (να μην υπερβαίνει τα 170.000 ευρώ για την πρώτη κατηγορία, των περισσότερο ευάλωτων, και τα 230.000 ευρώ για τη δεύτερη κατηγορία).
Και στις δύο περιπτώσεις ο δανειολήπτης θα πρέπει να είναι συνεργάσιμος σύμφωνα με τον κώδικα δεοντολογίας των τραπεζών, όπου αυτός εφαρμόζεται.
Για όσους υπαχθούν στο Νόμο, το ύψος της οφειλής θα αναπροσαρμόζεται, στο επίπεδο της αξίας που θα ορίζεται βάσει του ποσού που θα προέκυπτε αν το δάνειο εκποιούταν σε πλειστηριασμό. Ως αποτέλεσμα θα αναπροσαρμόζεται και η δόση εξυπηρέτησης της οφειλής, λαμβάνοντας υπόψη και το εισόδημα του δανειολήπτη.Θα υπάρξει ως το τέλος του 2015 απόφαση της Τράπεζας της Ελλάδος που θα δίνει κατευθύνσεις, ορίζοντας τη διαδικασία και τα κριτήρια.
Για όσους ανήκουν στην πρώτη κατηγορία, τη διαφορά μεταξύ της δόσης που μπορούν να καταβάλλουν και της μειωμένης δόσης που πρέπει να καταβάλουν, θα την καλύπτει για το 2016 το κράτος.
Για όσους ανήκουν στη δεύτερη κατηγορία, εφόσον δεν μπορούν να εξυπηρετούν ομαλά την οφειλή τους ή εφόσον εκπίπτουν των ρυθμίσεων του Νόμου Κατσέλη (για όσους έχουν ήδη ενταχθεί), θα ακολουθούνται οι πρακτικές του Κώδικα Δεοντολογίας των Τραπεζών. Οι τράπεζες θα είναι υποχρεωμένες να διευκολύνουν δανειολήπτες που είναι συνεργάσιμοι, έχουν αποπληρώσει μεγάλο μέρος του δανείου τους και έχουν θετικές εισοδηματικές προοπτικές.
Και τώρα, τι;
Σε κάθε περίπτωση ο νόμος Κατσέλη δεν ήταν και δεν είναι το πρόσφορο εργαλείο για την προστασία της κατοικίας παρά μόνο στις περιπτώσεις ύπαρξης μεγάλης οφειλής και σχετικά μικρής περιουσίας.
Η ανάγκη συνολικού εξορθολογισμού των δανείων σύμφωνα με τη σημερινή οικονομική πραγματικότητα του κόσμου και η προστασία της κατοικίας των μικρών και μεσαίων επιχειρηματιών που έχουν καταρρεύσει, παραμένει ζητούμενο.
Σήμερα, για άλλη μια φορά, την απάντηση στις πιέσεις και τα σχέδια των δανειστών πρέπει να δώσει ένα πλατύ κίνημα προστασίας της στέγης και αποτροπής κάθε απόπειρας αρπαγής της περιουσίας του αδύναμου οικονομικά πολίτη για όποια αιτία οφειλής.
Πρέπει να βρεθούν οι τρόποι της εμπλοκής των ίδιων των πληττόμενων ανθρώπων και της διαμόρφωσης μιας νέας συλλογικής κινηματικής απεύθυνσης προς την κυβέρνηση και τις τράπεζες.
•
