Η Παγκόσμια Ημέρα Νερού που καθιερώθηκε από τον ΟΗΕ να γιορτάζεται στις 22 Μαρτίου, αποτελεί μια ευκαιρία να αναδειχθεί στον δημόσιο διάλογο η διαχείριση των υδατικών πόρων της χώρας μας, σήμερα μάλιστα που η λειψυδρία αποτελεί μια πραγματική απειλή τόσο για το φυσικό περιβάλλον, όσο και για την ποιότητα ζωής των πολιτών.
Στην περιφέρεια, από το 1980 μέχρι σήμερα, οι Δημοτικές Επιχειρήσεις Ύδρευσης και Αποχέτευσης (ΔΕΥΑ) παρέχουν καθαρό και υγιεινό νερό και υπηρεσίες αποχέτευσης στον μισό πληθυσμό της χώρας μας.
Οι ΔΕΥΑ από την ίδρυσή τους μέχρι σήμερα, με όλα τα προβλήματα και τις δυσκολίες που αντιμετώπισαν, έχουν εκτελέσει έργο αξίας 26 περίπου δισ. ευρώ που βελτίωσε τις υποδομές ζωτικής σημασίας της χώρας μας. Το έργο αυτό διαμόρφωσε για τις ΔΕΥΑ ένα υψηλό αναπτυξιακό και περιβαλλοντικό αποτύπωμα και ανέδειξε τη διαχειριστική ικανότητά τους ως δικαιούχων ευρωπαϊκών πόρων που τους διαχειρίσθηκαν διαχρονικά με επάρκεια και αποτελεσματικότητα.
Η επιχειρησιακή τους λειτουργία υπονομεύθηκε στο παρελθόν και ιδίως μετά την κρίση από ρυθμίσεις που δημιούργησαν γραφειοκρατία και υποστελέχωση. Από το 2021 μέχρι σήμερα αντιμετωπίζουν και το πρόβλημα του ενεργειακού κόστους, αφού αυτό διπλασιάσθηκε, χωρίς να έχουν λάβει καμιά έκτακτη οικονομική ενίσχυση παρά μόνο τις οριζόντιες ανεπαρκέστατες ενισχύσεις, ενώ τιμολογούνται όπως τιμολογούνται οι οικιακοί καταναλωτές παρότι είναι κοινωφελείς επιχειρήσεις. Οι προοπτικές για μείωση του ενεργειακού κόστους των ΔΕΥΑ είναι μακροπρόθεσμες, αφού το πρόγραμμα «Απόλλων» θα αποδώσει μετά από τουλάχιστον τρία χρόνια.
Οι προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι ΔΕΥΑ είναι η λειψυδρία, η διαχείριση του ενεργειακού κόστους και η ανάγκη για ενεργειακή αυτάρκεια, ο διαφαινόμενος περιορισμός των επιχορηγήσεων, οι νέες πολύ απαιτητικές Οδηγίες για τον τομέα υδάτων, όπως για παράδειγμα η νέα Οδηγία τα λύματα, η ανάγκη για διαχείριση του μη ανταποδοτικού νερού, η επαναχρησιμοποίηση του επεξεργασμένου νερού με βάση το νέο ενωσιακό θεσμικό πλαίσιο, η αχαρτογράφητη ενδοχώρα που παρέλαβαν οι ΔΕΥΑ με τον Καλλικράτη, ο ψηφιακός μετασχηματισμός τους.
Σήμερα, με το νομοσχέδιο «Εκσυγχρονισμός του πλαισίου των υπηρεσιών ύδρευσης και αποχέτευσης και επείγουσες ενεργειακές και πολεοδομικές ρυθμίσεις» που αναρτήθηκε στις 13/2 στη δημόσια, ηλεκτρονική διαβούλευση από το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας, προωθούνται οικειοθελείς συγχωνεύσεις των ΔΕΥΑ με μοναδικό κίνητρο την οικονομική ενίσχυση όσων επιχειρήσεων συγχωνευθούν για να καλύψουν μερικώς τις υποχρεώσεις τους προς τους ενεργειακούς παρόχους.
Δυστυχώς, το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας δεν δρομολογεί βιώσιμες λύσεις για τα βασικά προβλήματα των ΔΕΥΑ, που είναι το υψηλότατο ενεργειακό κόστος και η υποστελέχωση, και μάλιστα τις «τιμωρεί» στην περίπτωση μη εξόφλησης των ληξιπρόθεσμων χρεών τους στους ενεργειακούς παρόχους. Παράλληλα, τροποποιώντας αδικαιολόγητα τον σχετικά πρόσφατο νόμο για την ΡΑΑΕΥ (ν. 5037/2023) και προβλέποντας τέσσερα είδη διαχειριστικής επάρκειας για τους παρόχους ύδατος, οδηγεί τις ΔΕΥΑ σε αναγκαστικές συγχωνεύσεις σε μεταγενέστερο χρόνο, αντί να ενισχύσει την τεχνική και διοικητική τους ικανότητα, ώστε να αναβαθμίσουν την ποιότητα των υπηρεσιών που παρέχουν στις τοπικές κοινωνίες.
Με άλλα λόγια, επιχειρεί να μετατρέψει με νομικές κατασκευές τις οικειοθελείς συγχωνεύσεις σε αναγκαστικές, αντί να ενισχύσει και εκσυγχρονίσει τις επιχειρήσεις με θεσμικά και επιχειρησιακά εργαλεία, που η Τοπική Αυτοδιοίκηση επανειλημμένα έχει επεξεργασθεί και υποδείξει.
Επίσης, το υπουργείο Περιβάλλοντος θέτοντας ανώτατο όριο στις δημόσιες επιχορηγήσεις στις ΔΕΥΑ (50% στα έσοδα τους), περιορίζει τις δημόσιες επενδύσεις τους σε βασικές υποδομές ζωτικής και αναπτυξιακής σημασίας, υποβαθμίζοντας έτσι την ποιότητα ζωής των πολιτών της περιφέρειας. Με λίγα λόγια, η πολιτεία δεν εκπληρώνει την υποχρέωσή της για δημόσια έργα κοινωφελούς χαρακτήρα κι επιχειρεί να επιβαρύνει αδικαιολόγητα και δυσανάλογα τους πολίτες και τις τοπικές κοινωνίες της περιφέρειας.
Αντιθέτως, ευνοεί κατάφωρα τις δύο μεγάλες εταιρείες ύδρευσης της Αθήνας και της Θεσσαλονίκης (ΕΥΔΑΠ και ΕΥΑΘ), τις οποίες θεωρεί ως αποκλειστικά κατάλληλες και επαρκείς για έργα αντιμετώπισης της λειψυδρίας. Επιπλέον, προβλέπει την απορρόφηση των ΔΕΥΑ της περιφερειακής ενότητας Θεσσαλονίκης και Αττικής από την ΕΥΔΑΠ και την ΕΥΑΘ, παραβιάζοντας τη συνταγματικά κατοχυρωμένη αρχή της διοικητικής αυτοτέλειας των ΟΤΑ.
Το νομοσχέδιο αυτό προωθείται από το υπουργείο Περιβάλλοντος, ενώ το υπουργείο Εσωτερικών επεξεργάζεται την περίοδο αυτή τον Κώδικα Δήμων και Περιφερειών στον οποίο για τις ΔΕΥΑ υπάρχει κεφάλαιο με 23 άρθρα. Προκαλεί, λοιπόν, απορία η σπουδή του υπουργείου Περιβάλλοντος, καθώς αρμόδιο και εποπτεύον υπουργείο για τις ΔΕΥΑ είναι το υπουργείο Εσωτερικών.
Ο θεσμικός εκπρόσωπος των ΔΕΥΑ, η ΕΔΕΥΑ, θεωρεί ότι οι προοπτικές των ΔΕΥΑ συνδέονται άμεσα με την ενδυνάμωσή τους. Σήμερα, περισσότερο από ποτέ, κρίνεται απαραίτητη για τις ΔΕΥΑ, αν θέλουν όχι απλά να επιβιώσουν, αλλά να αναβαθμίσουν τη λειτουργία τους και να μετεξελιχθούν σε επιχειρήσεις προσαρμοσμένες στις σύγχρονες συνθήκες αξιοποιώντας την εμπειρία και την τεχνογνωσία του παρελθόντος, η μεταρρύθμιση της δημόσιας πολιτικής υδάτων με βάση τη διαδημοτική συνεργασία και η διαμόρφωση στρατηγικής για το μέλλον. Η στρατηγική αυτή πρέπει να έχει συνοχή και διάρκεια και να συναρτάται με τις προκλήσεις, αλλά και τις δυσκολίες του τομέα.
Η νέα πολιτική ηγεσία του υπουργείου Περιβάλλοντος θα πρέπει να επανεξετάσει την πολιτική της απέναντι στις ΔΕΥΑ, ώστε να διασφαλισθεί η βιωσιμότητά τους προς όφελος του φυσικού πόρου και της κοινωνίας. Η πολιτεία επιβάλλεται να δείξει εμπιστοσύνη στην Τοπική Αυτοδιοίκηση που διαχρονικά εργάζεται για την ποιότητα ζωής των πολιτών της χώρας μας.
