Εν όψει της συνόδου κορυφής την Πέμπτη, στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή εντείνονται οι προσπάθειες εξεύρεσης κοινά αποδεκτής λύσης προς άρση του αδιεξόδου που έχει δημιουργηθεί από την άρνηση του ευρωπαϊκού Βορρά να συναινέσει στην έκδοση του «κορωνομολόγου» που ζητούν οι χώρες του ευρωπαϊκού Νότου που έχουν πληγεί περισσότερο από την πανδημία για τη στήριξη της ανάκαμψης των οικονομιών τους μετά το lockdown.
Σε πρόσφατη συνέντευξή του στην «Handelsblatt», ο αντιπρόεδρος της Επιτροπής, Βάλντις Ντομπρόβσκις, αναφέρθηκε στη σύσταση Ταμείου Ανασυγκρότησης ύψους 1,5 τρισ. ευρώ, με ομόλογα εγγυημένα από τα κράτη-μέλη. Απέφυγε επιμελώς τη λέξη-ταμπού «κορωνο-ομόλογο». Απαντώντας σε σχετική ερώτηση, παρέπεμψε στη συζήτηση ανάμεσα στα κράτη-μέλη. Εννοούσε προφανώς την επικείμενη σύνοδο. Για την έκβαση της οποίας δεν θα μπορούσε ούτε ακόμη αυτός, ως εκ της θέσεως του, να κάνει ασφαλή πρόγνωση.
Πολύ περισσότερο που ο συμβιβασμός που υπήρξε στο τελευταίο Eurogroup για τα μέτρα αντιμετώπισης των συνεπειών από την πανδημία δεν επαρκεί για να προσφέρει έδαφος συγκερασμού απόψεων. Τα 540 δισ. ευρώ που αποφασίστηκαν εκεί απέχουν πολύ από τα 1,5 τρισ. ευρώ της πρότασης της ΕΚΤ, η οποία, άλλωστε, εκτιμάται ότι δεν είναι παρά το μίνιμουμ των κονδυλίων που θα απαιτηθούν.
Επιπλέον, αυτά τα 540 δισ. ευρώ δεν είναι νέο χρήμα. Είναι κονδύλια προερχόμενα από διάφορους ευρωπαϊκούς οργανισμούς, όπως ο ESM και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Δεν μπορούν να διανεμηθούν άμεσα. Η εκταμίευσή τους προϋποθέτει την εκπόνηση μελέτης βιωσιμότητας δημόσιου χρέους του κράτους-μέλους που θα προσφύγει σε αυτά. Πράγμα που μπορεί κάλλιστα να συνεπάγεται μνημονιακές δεσμεύσεις, περιορισμούς του δικαιώματος άσκησης ανεξάρτητης εθνικής δημοσιονομικής πολιτικής. Ποια χώρα από τις άμεσα πληττόμενες, όπως η Ιταλία —τρίτη σε μέγεθος οικονομία της ευρωζώνης, δεύτερη βιομηχανική δύναμη της Ε.Ε. με ετήσιο ΑΕΠ 1,8 τρισ. ευρώ, 8η στην παγκόσμια κατάταξη ως προς το επίπεδο διαβίωσης των πολιτών της— θα δεχόταν τέτοια καταπόνηση, με κίνδυνο η φιλοευρωπαϊκή κυβέρνηση Κόντε να βρει ξανά απέναντί της τον Σαλβίνι και την εθνικιστική Λέγκα του Βορρά; Μόνο ένα πολύ γενναίο πακέτο υποστήριξης από τους εταίρους της μπορεί να εγγυηθεί ότι η χώρα δεν θα οδηγηθεί από την υγειονομική κρίση σε μια νέα κρίση χρέους και, βέβαια, σε μια παρατεταμένη κρίση διακυβέρνησης, με ανοιχτό το ενδεχόμενο της εξόδου από την Ε.Ε. με ότι αυτό θα σημαίνει για το μέλλον της ίδιας της Ε.Ε.
Η Σύνοδος Κορυφής της 23ης Απριλίου μπορεί να είναι η τελευταία ευκαιρία να αλλάξουν στάση οι ευρωπαϊκές ηγεσίες. Το Ταμείο Ανασυγκρότησης, το οποίο αποφασίστηκε μετά το τελευταίο Eurogroup, θα μπορέσει άραγε, αν υιοθετηθεί από τη Σύνοδο Κορυφής ως συμβιβαστική λύση, να καλύψει επαρκώς το κενό από την απόρριψη του κορωνο-ομολόγου από τη Γερμανία και τους συνοδοιπόρους της;
Ίσως. Μολονότι δεν αισιοδοξούν άπαντες ότι θα αποδειχθεί βάσιμη η πεποίθηση του γάλλου υπουργού Οικονομικών, Μπρυνό Λεμέρ, που δήλωσε ότι η χρηματοδότηση του Ταμείου θα καταστεί δυνατή με μια κοινή έκδοση χρέους κάποιας μορφής — κοινή έκδοση χρέους που, όπως έσπευσε να προσθέσει για να καθησυχάσει το Βερολίνο, δεν σημαίνει την έκδοση ευρωομολόγων «καθώς θα χρησιμοποιηθεί για τη χρηματοδότηση μελλοντικών δαπανών για την επανεκκίνηση των οικονομιών και όχι για να καλυφθούν σπατάλες του παρελθόντος…».
Επιπλέον, το Ταμείο Ανασυγκρότησης, απότοκο παρασκηνιακού γαλλογερμανικού συμβιβασμού, δεν θα είναι έτοιμο, σύμφωνα με τον γάλλο υπουργό, παρά μετά από έξι μήνες.
Το lockdown αριθμεί λιγότερο από δύο μήνες «ζωής» και έχει ήδη καταπονήσει βάναυσα την προσφορά όσο και τη ζήτηση, την εργασία όσο και την επιχειρηματικότητα. Ποιος εγγυάται ότι δεν θα επιμείνει με την ίδια βουλιμία τους επόμενους έξι μήνες;
Κανείς. Ίσως μόνο τα γερμανικά ινστιτούτα που εκτιμούν για τη Γερμανία ύφεση 4,2% του ΑΕΠ το τρέχον έτος, που θα ακολουθηθεί από αύξηση 5,8% του ΑΕΠ το 2021. Το Βερολίνο θεωρεί ότι είναι επαρκώς θωρακισμένο ώστε αν επιτρέπει στον εαυτό του να αισιοδοξεί.
Έγκυροι αναλυτές διατηρούν ισχυρές επιφυλάξεις. Αυτές οι προβλέψεις, λένε, δεν υπολογίζουν τις συνέπειες «στα παγκόσμια δίκτυα από τα lockdown, τον μακροπρόθεσμο αντίκτυπο σε κλάδους όπως οι μεταφορές και ο τουρισμός, και ένα πιθανό δεύτερο κύμα κρουσμάτων τον χειμώνα». Και περιμένουν πτώση του ΑΕΠ της ευρωζώνης κοντά στο 10% φέτος, «με τη Γερμανία λίγο πιο κάτω και την Ιταλία και την Ισπανία λίγο χειρότερα», με μια μέτρια ανάκαμψη της γερμανικής οικονομίας το 2021 και με τον Νότο να ανακάμπτει λιγότερο.
Φαίνεται πως ούτε η πρωτοφανής κρίση δεν είναι προς το παρόν ικανή να συνετίσει την Ευρώπη στην υπηρέτηση του κοινού συμφέροντος χωρίς την οποία θα υπάρξουν μόνο χαμένοι.
«Αυτή η επαναλαμβανόμενη μικροπρέπεια απειλεί το μέλλον της Ε.Ε.», ήταν η απάντηση του πορτογάλου πρωθυπουργού Αντόνιο Κόστα στα «αποκρουστικά» και «αναίσθητα» σχόλια του ολλανδού υπουργού Οικονομικών Βόπκε Χούκστρα, στο τελευταίο Eurogroup, ότι οι οικονομίες του Νότου απέτυχαν να μεταρρυθμιστούν.
Λίγες ώρες μετά από το ίδιο Eurogroup, όπου η σύγκρουση ήταν θυελλώδης και κράτησε ώς τις 5 το πρωί, 0 ιταλός πρωθυπουργός Τζουζέπε Κόντε διαμήνυσε: Εάν δεν βρεθεί αλληλέγγυα λύση «ας ξεχάσουμε την Ευρώπη και ο καθένας ας κάνει ό, τι κρίνει σωστό».
Ακούγεται ολοένα ευκρινέστερη η ιδέα ότι ίσως υπάρχει τρόπος οι χώρες που ζητούν το «κορωνο-ομόλογο» να προχωρήσουν από κοινού, χωρίς τον «άξονα του Βορρά». Να δημιουργήσουν ένα αμοιβαιοποιημένο ομόλογο στηριζόμενο από τις ίδιες και να καλέσουν την ΕΚΤ να αγοράσει αυτούς τους τίτλους όπως ήδη κάνει, δηλαδή ως εθνικό χρέος, την αποπληρωμή του οποίου, όμως, θα εγγυώνται όλοι μαζί. Θα πρόκειται, λέγεται, για απειλή πυροδότησης μιας διαδικασίας διάλυσης της ευρωζώνης, την οποία δεν θα ήθελε να χρεωθεί το Βερολίνο εμμένοντας στην απόρριψη του κορωνο-ομολόγου, και θα προχωρούσε σε προωθητικούς συμβιβασμούς εντός της Ένωσης.
Είναι άραγε το Ταμείο Ανασυγκρότησης ένας τέτοιος «προωθητικός συμβιβασμός»; Θα φανεί μετά το πέρας της τηλε-συνόδου κορυφής της Πέμπτης.
Κωστής Γιούργος
