Μπόνους και σύγχυση των εξουσιών
Η δομική πολιτειακή ανωμαλία, που έγκειται στην πολλαπλή παραβίαση της αρχής της διάκρισης των εξουσιών (νομοθετικής – εκτελεστικής – δικαστικής, λέγεται αυτό και σύγχυση των εξουσιών), δεν αντιμετωπίζεται με βερμπαλισμούς, αλλά με κατάργηση των νομικών εργαλείων που την «νομιμοποιούν». Μιλάμε για το εκλογικό σύστημα.
Να συμφωνήσουμε ότι κάθε παρέκκλιση από την απλή και άδολη αναλογική αποτελεί νομιμοφανή καλπονοθεία. Στην Ελλάδα, τα τελευταία χρόνια, η καλπονοθεία έχει γίνει συνώνυμη του bonus. Στις εκλογές Ιουνίου 2023, με 40,56% των ψήφων, η ΝΔ κατέλαβε 52,67% των εδρών (158). Διά του μπόνους, η σχετική πλειοψηφία μετατράπηκε σε απόλυτη.
Ο σκοπός αυτού του μηχανισμού είναι ξεκάθαρος. Το επικρατέστερο κόμμα (εν προκειμένω η ΝΔ), καταλαμβάνοντας την απόλυτη πλειοψηφία των εδρών στη Βουλή, την βραχυκυκλώνει. Αίρει ένα βασικό εμπόδιο για να μπορεί να ασκεί αυθαίρετα την εξουσία της. Η ιεραρχική δομή του κόμματος μεταφέρεται αυτούσια στην εκτελεστική εξουσία (κυβέρνηση), που κρατάει δέσμια την νομοθετική, όπου, παρά τις όποιες αντιδράσεις, θα περάσει τελικά το δικό της. Αυτό το φαινόμενο έχει χαρακτηριστεί εκλεγμένη δικτατορία (elective dictatorship) 1.
H απλή αναλογική –αφού ο επαγγελματίας αρχηγός Αλ. Τσίπρας έπαιξε τη μοναδική της ευκαιρία στα ζάρια (τον Μάιο 2023) και την έκαψε με εκείνο το αμίμητο «δεν θα γίνουμε κυβέρνηση ηττημένων»– τείνει να ξεχαστεί κάτω από τον ορυμαγδό του ρεσιτάλ αυθαιρεσίας της κυβέρνησης. Στο σχέδιο θέσεων για το Προγραμματικό Συνέδριο της Νέας Αριστεράς, η έκφραση «απλή αναλογική» απαντάται μία μόνο φορά, και αυτή αναφερόμενη στην αυτοδιοίκηση.
Και για τη Βουλή; Μήπως θεωρήθηκε τόσο «αυτονόητη» (κατά την προσφιλή στο κομματικό λεξιλόγιο νεοδογματική έκφραση) ώστε να μην αναφέρεται καν ; Ή όσα δεν φτάνει η αλεπού τα κάνει κρεμαστάρια ;
Ανησυχητικό, ασφαλώς, το προσπέρασμα αυτού του κομβικού για την σύγχυση των εξουσιών εργαλείου, όπου το σύμπλεγμα εκτελεστικής/νομοθετικής εξουσίας θέτει υπό έλεγχο και την δικαστική, όταν δεν την παραγκωνίζει υποκαθιστώντας την.
Μπόνους και ψήφος εκτός Επικρατείας
Τί σχέση όμως έχουν αυτά με την διευκόλυνση της άσκησης του δικαιώματος ψήφου των εκτός της Επικρατείας Ελλήνων πολιτών; Άμεση! Κατά την κρίσιμη περίοδο διαμόρφωσης της θέσης του ΣΥΡΙΖΑ, το κόμμα αυτό απέβλεπε στην πρωτιά στις εκλογές. Η ΝΔ φιλοδοξούσε να ανοίξει διάπλατα τις πόρτες του εκλογικού σώματος στους απανταχού απόδημους Έλληνες (αφήστε δε που η ΝΔ, και όχι μόνον αυτή, τους μπέρδευε, από άγνοια ή από δόλο, με τους «ομογενείς»), με σκοπό να αντλήσει μαζικά από μια (υποθετική, όπως αποδείχτηκε) δεξαμενή ψήφων.
Για την Αριστερά και τις προοδευτικές δυνάμεις, το σενάριο τρόμου ήταν, λοιπόν, ότι, με την μαζική εισβολή αποδήμων και ιδίως Ελληνο-Αμερικανών, το αποτέλεσμα των εκλογών θα ανατρεπόταν υπέρ της ΝΔ, η οποία θα … έκλεβε στη νίκη εισπράττοντας αυτή το μπόνους και, πιθανότατα, την αυτοδυναμία.
Απέναντι σ’ αυτόν τον κίνδυνο ο ΣΥΡΙΖΑ έσκαψε αναχώματα –και εδώ αρχίζει το ξεχαρβάλωμα του Συντάγματος, όπως θα εξηγήσουμε παρακάτω– α΄) ρητή κατάργηση της ισότητας της ψήφου για τους εκτός Επικρατείας εκλογείς, και β΄) μη προσμέτρηση των ψήφων του εξωτερικού στο εθνικό αποτέλεσμα.
Τελικά, με έναν προσχηματικό και θνησιγενή διακομματικό συμβιβασμό, ψηφίστηκε ο νόμος Θεοδωρικάκου.2 Και, ναι μεν τα δύο παραπάνω δεν πέρασαν, όμως το ΚΚΕ και ο ΣΥΡΙΖΑ εκδικήθηκαν περνώντας το πλέον βάναυσο μέτρο, τον «κόφτη» μετά από 35 έτη αποδημίας, ανοιχτό σαμποτάζ για να μειωθεί δραστικά η επιρροή της ψήφου των εκτός Επικρατείας πολιτών.
Η ιδέα του «κόφτη» (αποκλεισμού των αποδήμων μετά από ορισμένα χρόνια) δεν είναι νέα στους αντισυνταγματικούς πειραματισμούς του ΚΚΕ 3.
Συνταγματική Αναθεώρηση 2019: ένα Σύνταγμα κουρελού
Η ψήφιση του νόμου Θεοδωρικάκου συνέπεσε χρονικά με την Θ΄ Αναθεώρηση του Συντάγματος της Ελλάδας. Ω, τί θεόπεμπτη ευκαιρία για να προσαρμοστεί το Σύνταγμα (!) στον νέο νόμο (και όχι το αντίστροφο, όπως είναι το λογικό). Στον Πρόλογό του 4, ο Πρόεδρος της Βουλής, κ. Κ. Τασούλας, ανάμεσα στις «εννέα ουσιαστικές αλλαγές», όχι χωρίς κάποιο καμάρι, αναγγέλλει:
«3. Η αλλαγή στο άρθρο 54 παρ. 4 αφορά στην άσκηση του εκλογικού δικαιώματος των εκτός Επικρατείας πολιτών, και ήδη έχει ψηφιστεί ο εκτελεστικός νόμος που ρυθμίζει αυτό το δικαίωμα (Ν. 4648/2019 “Διευκόλυνση άσκησης εκλογικού δικαιώματος εκλογέων που βρίσκονται εκτός Ελληνικής Επικράτειας και τροποποίηση εκλογικής διαδικασίας”).»
Η νέα παράγραφος 4 κακότεχνα προστέθηκε στο άρθρο 54 Σ, για να «καλύψει τα νώτα» των νέων περιορισμών (ΑΦΜ στην Ελλάδα, χρόνος απουσίας από την Ελλάδα, κλπ.), που παραβιάζουν ευθέως την δημοκρατική αρχή, της οποίας έκφραση αποτελεί το άρθρο 51 παρ. 3 Σ :
«Oι βουλευτές εκλέγονται με άμεση, καθολική και μυστική ψηφοφορία από τους πολίτες που έχουν εκλογικό δικαίωμα, όπως νόμος ορίζει. O νόμος δεν μπορεί να περιορίσει το εκλογικό δικαίωμα παρά μόνο αν δεν έχει συμπληρωθεί κατώτατο όριο ηλικίας ή για ανικανότητα δικαιοπραξίας ή ως συνέπεια αμετάκλητης ποινικής καταδίκης για ορισμένα εγκλήματα.»
Ευθεία συνάρτηση της ιδιότητας του πολίτη είναι το εκλογικό δικαίωμα. Εξαίρεση από αυτόν κανόνα χωρεί μόνο για τους τρεις λόγους που περιοριστικά απαριθμούνται στο άρθρο αυτό. Περιορισμός του εκλογικού δικαιώματος είναι και η μη διευκόλυνση της άσκησής του από τους Έλληνες πολίτες που βρίσκονται, σταθερά ή προσωρινά, κατά την ημέρα των εκλογών, έξω από την Επικράτεια.
Μπορεί μια συνταγματική διάταξη να κριθεί αντισυνταγματική ; Πάντως, σίγουρο είναι ότι με αυτά και άλλα τέτοια, το Σύνταγμα χάνει τη συνοχή του, χάνει το κύρος του ως Θεμελιώδης νόμος του Κράτους, συμπαρασυρόμενος στην ίδια ανυποληψία με τους νόμους, αφού σ’ αυτούς μοιάζει.
Η καλπονοθεία ξέρει κι άλλα μονοπάτια
Τέλος, με τη στροφή των θέσεων του ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ (2021), με πρωτοπόρο την Κα Τζάκρη, ο συνταγματικός εκτροχιασμός ολοκληρώνεται σε τέτοιο βαθμό, που να μην χωράει πλέον ούτε στην θλιβερή Αναθεώρηση του Συντάγματος του 2019 και να απαιτεί νέα αναθεώρηση.5
Καλπονοθεία δεν είναι μόνο το μπόνους. Το οπλοστάσιό της περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, και τις κλειστές μονοεδρικές περιφέρειες, το αγγλικό /αμερικανικό first-past-the-post.6
Οι ευρωεκλογές (που, ευτυχώς, ξεφεύγουν από τις κακοτοπιές του ελληνικού Συντάγματος) έδωσαν ένα πρόσφατο δείγμα τού πώς θα μοιράζονταν οι ψήφοι και η επίδρασή τους σε έδρες σε εθνικές εκλογές, αν υποτεθεί ότι εφαρμοζόταν το σύστημα του ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ.
Η Ευρώπη, με ψήφους πάνω από τις απαιτούμενες εντός Ελλάδας, θα έβγαζε επαξίως μία έδρα.
Η Αμερική, με πολύ λιγότερες από το εθνικό μέτρο, θα ελάμβανε μία. Οι υπόλοιπες δύο θα απονέμονταν, τιμής ένεκεν, στις λοιπές ηπείρους (βλ, γράφημα). Και, βέβαια και τις 4 θα τις εισέπραττε η ΝΔ.
Πλήρες κουρέλιασμα της ισότητας της ψήφου, όχι μόνο μεταξύ εντός και εκτός της Επικρατείας, αλλά και μεταξύ των εκτός Επικρατείας εκλογέων. Ό,τι πρέπει δηλαδή για να οξύνονται οι αντιθέσεις μεταξύ Ελλήνων πολιτών, αντί να ενταθεί ο αγώνας για την ανατροπή των καλπονοθευτικών εκλογικών συστημάτων.
*
Ο νόμος Θεοδωρικάκου, που κανείς δεν θέλει πλέον (και από την αρχή κανείς δεν τον ήθελε) ισχύει. Και, εκτός αν αλλάξει, στις επόμενες εκλογές θα εφαρμοστεί πάλι.
Σε συνθήκες φθίνοντος δικομματισμού, είναι ώρα να σταματήσει η διαδικασία ενδόρρηξης και αναζήτησης αποδιοπομπαίων τράγων και να επιτεθούμε ολομέτωπα στο μπόνους και σε κάθε μορφή καλπονοθείας.
Αποτελέσματα Ευρωεκλογών Εξωτερικού 9 Ιουνίου 2024 – Δημοσιεύθηκαν αναλυτικά από το ypes.gr στις 27/06/2024
- Στις βουλευτικές εκλογές Ιουν 2023, με αυτοπρόσωπη ψηφοφορία και «κόφτη», εγγεγραμμένοι 25.610
- Στις ευρωεκλογές Ιουν 2024, με επιστολική ψήφο και χωρίς «κόφτη», εγγεγραμμένοι 50.204
Στις Ευρωεκλογές, χάρη στο υψηλότερο ποσοστό της στο Εξωτερικό (40,17%), η ΝΔ ανέβασε το συνολικό της εθνικό ποσοστό κατά 0,11%.
Αντιθέτως, κανένας από τους συνδυασμούς από τα δεξιά της ΝΔ δεν έπιασε το κατώφλι του 3%. Οι άλλοι πέντε που έπιασαν το κατώφλι βρίσκονται στα αριστερά της ΝΔ.
Η ελπίδα για τους μεν, φόβητρο για τους δε, των Ελλήνων της Αμερικής κατέρρευσε παταγωδώς. Ο κύριος όγκος των ψηφισάντων ήταν στην Ευρώπη. Οι λοιπές ήπειροι εξανεμίστηκαν.
Στους πίνακες Excel εμφανίζονται ανά χώρα ή ανά ήπειρο τα αποτελέσματα για τους έξι πρώτους συνδυασμούς, οι οποίοι, στο Εξωτερικό συνολικά, ξεπέρασαν το κατώφλι του 3%.
Υποσημειώσεις:
1 Γιατί δεν πρέπει να ξεκινήσει αναθεώρηση του Συντάγματος – Ακρίτας Καϊδατζής | Δεκ 6, 2024 –nomarchia.gr, υποσημείωση [5].
2 Εποχή _ Ψήφος αποδήμων: Αψιμαχίες που αποκρύπτουν την ουσία – Μάι 30, 2021 – 12:05 — Βασίλης Σκλιας.
Εποχή _ Ψήφος απόδημων Ελλήνων: Ένα προαναγγελθέν φιάσκο – Ιαν 15, 2023 – 18:01 — Βασίλης Σκλιας.
3 Γιάννης Ζ. Δρόσος _ Το δικαίωμα ψήφου των εκτός επικρατείας Ελλήνων εκλογέων. Η δυνατότητα μιας νομοθετικής ρύθμισης (1990), Έκδοση Α, Σάκκουλα (εξαντλημένο), σελ. 69 και 330, πρόταση νόμου ΚΚΕ 14 Ιουλ 1978 –
«1. Το δικαίωμα του εκλέγειν έχουν οι πολίτες Έλληνες και Ελληνίδες που έχουν συμπληρώσει το 18ο έτος της ηλικίας τους, εφόσον δεν έχουν συγχρόνως υπηκοότητα άλλου κράτους και δεν είναι μόνιμα εγκατεστημένοι στο εξωτερικό επί πέντε χρόνια συνεχώς».
4 Βουλή των Ελλήνων – Σύνταγμα της Ελλάδας όπως αναθεωρήθηκε …, σελ. 13.
5 «Η αναθεώρηση ως απαξίωση του Συντάγματος». Εκτενώς ο Ακρίτας Καϊδατζής επιχειρηματολογεί κατά της πρακτικής αυτής. Βλ. υποσημείωση 1 ανωτέρω.
6 Για αναλυτικότερη ανάπτυξη, βλ. υποσημείωση 2 ανωτέρω.
