Το «καυτό» θέμα της πυρηνικής ενέργειας ήρθε ξανά στο προσκήνιο με αφορμή την πρόταση του Στέφανου Κασσελάκη για δημιουργία πυρηνικού εργοστασίου στη Θράκη. Πριν περάσουμε στην ουσία του θέματος, τα πλεονεκτήματα και τους κινδύνους από τη χρήση της πυρηνικής ενέργειας, ας εξηγήσουμε γιατί η συγκεκριμένη πρόταση του κυρίου Κασσελακη είναι εκτός τόπου και χρόνου.
- Η Ελλάδα δεν βρίσκεται, ούτε θα βρεθεί τα αμέσως επόμενα χρόνια, στη φάση ανάπτυξης ενός τέτοιου έργου, καθώς δεν διαθέτει ακόμα καν το αναγκαίο ρυθμιστικό και κανονιστικό πλαίσιο για τη λειτουργία ενός πυρηνικού αντιδραστήρα.
- Ακόμα και στην περίπτωση που θα υπήρχε ευρεία διακομματική συναίνεση για μακροπρόθεσμη επένδυση στην πυρηνική ενέργεια, με παράλληλη μεταστροφή της κοινής γνώμης, θα απαιτούνταν τεχνικές και οικονομικές μελέτες που θα απαντούν σε μια σειρά καίρια ερωτήματα, όπως πού θα μπορούσε να κατασκευαστεί ένας πυρηνικός αντιδραστήρας, τι κόστος θα έχει, τι περιβαλλοντικές αναλύσεις χρειάζονται, κλπ.
- Σε κάθε περίπτωση, η κατασκευή ενός συμβατικού πυρηνικού εργοστασίου στην Ελλάδα, πέρα από τους κινδύνους ασφάλειας είναι ένα οικονομικά ασύμφορο εγχείρημα, με αναμενόμενο χρόνο κατασκευής τα δεκαπέντε έτη και τιμές ρεύματος που απαιτούνται για να αποσβεστεί το κόστος στα 200 ευρώ ανά μεγαβατώρα.
Ας παρουσιάσουμε, όμως, τα πλεονεκτήματα και τα μειονεκτήματα των συμβατικών πυρηνικών αντιδραστήρων στάσης.
Πλεονεκτήματα:
1) Παραγωγή ενέργειας χωρίς εκπομπή CO2.
2) Αξιόπιστη μορφή ενέργειας. Ένας πυρηνικός σταθμός ηλεκτροπαραγωγής σε πλήρη λειτουργία μπορεί να παράγει ενέργεια ασταμάτητα χωρίς μα εξαρτάται από εξωτερικούς παράγοντες (πχ. καιρικές συνθήκες) όπως οι ΑΠΕ.
3) Φτηνό κόστος λειτουργίας. Οι πυρηνικοί σταθμοί ηλεκτροπαραγωγής είναι φθηνότεροι στη λειτουργία τους από τους ανταγωνιστές τους που λειτουργούν με άνθρακα ή φυσικό αέριο.
Μειονεκτήματα:
1) Σοβαρά περιβαλλοντικά προβλήματα στο χώρο του αντιδραστήρα.
2) Πολύ εκτεταμένες συνέπειες σε περίπτωση ατυχήματος, όπως φάνηκε από το Τσέρνομπιλ και τη Φουκουσίμα.
3) Εξάρτηση από δυο τρεις ιδιωτικές εταιρείες παγκοσμίως που φτιάχνουν πυρηνικούς αντιδραστήρες και καύσιμα.
4) Υψηλό κόστος κατασκευής του πυρηνικού σταθμού.
5) Οι πυρηνικοί αντιδραστήρες πρέπει να συντηρούνται και να ελέγχονται τακτικά από εξειδικευμένο προσωπικό.
6) Τα περισσότερα πυρηνικά απόβλητα παραμένουν ενεργά για δεκάδες χιλιάδες χρόνια. Συνεπώς, απαιτείται μέριμνα για την ασφαλή ταφή και αποθήκευσή τους (ταφή σε ερήμους, αποθήκευση σε εγκαταλελειμμένα ορυχεία).
Τα τελευταία χρόνια αναπτύσσονται σταδιακά αρθρωτοί πυρηνικοί αντιδραστήρες (Small Modular Reactors – SMR) ή «αντιδραστήρες τσέπης», οι οποίοι, σύμφωνα με ορισμένες μελέτες, δύνανται να απαλείψουν ορισμένα από τα παραπάνω μειονεκτήματα των συμβατικών αντιδραστήρων (κίνδυνο ατυχήματος, ποσότητα παραγομένων αποβλήτων, κλπ.). Ωστόσο, οι SMR βρίσκονται ακόμη σε αρχικό στάδιο ανάπτυξης. Είναι μια σχετικά μη δοκιμασμένη ιδέα και το κόστος κατασκευής τους παραμένει ιδιαίτερα υψηλό.
Υπάρχει όμως εναλλακτική;
Ενδεχομένως, ναι. Μακροπρόθεσμα η πυρηνική ενέργεια από σύντηξη πυρήνων αντί για σχάση θα μπορούσε να παρέχει άφθονη και καθαρή ενέργεια και αποτελεί μία από τις πιο ελπιδοφόρες τεχνολογίες για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής. Η πυρηνική σύντηξη είναι ο μηχανισμός μέσω του οποίου ο ήλιος και τα άλλα αστέρια αντλούν την ενέργειά τους. Η ενέργεια αυτή μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την παραγωγή ηλεκτρισμού.
Βασικά πλεονεκτήματα της σύντηξης:
1) Δεν παράγει καθόλου ραδιενεργά απόβλητα.
2) Το βασικό καύσιμο της σύντηξης, το δευτέριο, είναι άφθονο στη φύση.
3) Ο κίνδυνος πυρηνικού ατυχήματος είναι μηδενικός.
Η βασική δυσκολία στην παραγωγή ενέργειας από σύντηξη συνίσταται στις θερμοκρασίες που αναπτύσσονται κατά τις αντιδράσεις σύντηξης που είναι εκατομμύρια βαθμοί Κελσίου. Άρα, θα πρέπει να αναπτυχθούν υλικά ανθεκτικά στη θερμότητα και, ταυτόχρονα, στις ακτινοβολίες που εκπέμπονται. Παρόλο που η παραγωγή ενέργειας για εμπορική εκμετάλλευση από πυρηνική σύντηξη μπορεί να απέχει ακόμα μερικές δεκαετίες, η πρόοδος που έχει σημειωθεί στον τομέα αυτό τα τελευταία χρόνια είναι εντυπωσιακή. Χώρες όπως οι ΗΠΑ, η Κίνα, η Ιαπωνία και η Ρωσία, έχουν τα δικά τους εθνικά προγράμματα πυρηνικής σύντηξης, με τεράστιες επενδύσεις σε ερευνητικές εγκαταστάσεις και πειράματα. Παράλληλα, υπάρχει το EUROFUSION, ένα ευρωπαϊκό πρόγραμμα για την πυρηνική σύντηξη στην Ευρώπη, με τη συμμετοχή ερευνητικών ινστιτούτων και πανεπιστημίων από 28 χώρες, μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα.
Συμπερασματικά, αναφορικά με την πυρηνική ενέργεια, αν υπάρχει ένας τομέας με προοπτική στον οποίο θα μπορούσε να στηριχθεί η χώρα μας, άλλα και η Ευρώπη, για την ενεργειακή της αυτάρκεια μακροπρόθεσμά, αυτός θα ήταν η πυρηνική σύντηξη. Η αύξηση της χρηματοδότησης στα δημόσια πανεπιστήμια και τα τεχνολογικά ιδρύματα (Δημόκριτος) που συμμετέχουν στην ευρωπαϊκή ερευνητική προσπάθεια για την πυρηνική σύντηξη είναι η ασφαλέστερη και πιο ουσιώδης επένδυση στον τομέα της πυρηνικής τεχνολογίας.
