Η σύνοδος κορυφής της Ε.Ε. την Πέμπτη αποτελεί παρελθόν. Ποιο θα είναι το αποτύπωμά της στο μέλλον, στο μέλλον του ευρωπαϊκού εγχειρήματος συγκεκριμένα, μένει να φανεί.
Μιλώντας για μέλλον, δεν αφήνει περιθώρια εφησυχασμού το γεγονός ότι οι κορυφές στην κλίμακα ισχύος της ευρωπαϊκής ηγεσίας πέτυχαν, όπως κατ’ επανάληψη έχει συμβεί στο παρελθόν, να παραπεμφθεί στο μέλλον –έστω στο άμεσο μέλλον των επόμενων λίγων εβδομάδων— η απάντηση σε ένα πρόβλημα πρωτοφανούς κρισιμότητας και διάρκειας όπως η πανδημία και οι οικονομικές και κοινωνικές επιπτώσεις της.
Η παρέμβαση της προέδρου της ΕΚΤ, Κριστίν Λαγκάρντ, στη συζήτησης στη Σύνοδο Κορυφής της Ε.Ε. την Πέμπτη, και η προειδοποίησή της σε δραματικούς τόνους προς τους ηγέτες των 27 ότι «έχουν κάνει πολύ λίγα και πολύ αργά» με κίνδυνο η ευρωπαϊκή οικονομία να υποστεί ύφεση της τάξεως του 15% του ΑΕΠ το 2020, δεν άρκεσε να μετακινήσει τον γερμανικό άξονα από την εμμονή του στην απόρριψη της αμοιβαιοποίησης του κόστους της πανδημίας.
Οι αποφάσεις της συνόδου ήταν αυτές που εξαρχής υποστήριξε η Γερμανία, επικουρούμενη από την Ολλανδία, την Αυστρία, τη Φινλανδία, τη Σουηδία και τη Δανία: οι οικονομικές ανάγκες της αντιμετώπισης της πανδημίας να υπηρετηθούν από έναν διευρυμένο κοινοτικό προϋπολογισμό, ένα Πολυετές Δημοσιονομική Πλαίσιο, από το οποίο να συσταθεί ένα νέο Ταμείο Ανάκαμψης. Ανατέθηκε, συναφώς, στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή η εντολή να υποβάλει άμεσα, τις πρώτες εβδομάδες του Μαΐου, νέες προτάσεις για έναν διευρυμένο κοινοτικό προϋπολογισμό επταετίας (2021-2027), ένα πλαίσιο που θα σταθμίζει τις επιπτώσεις της πανδημίας στην ευρωπαϊκή οικονομία.
Με ορίζοντα τα τέλη Ιουλίου για μια τελική συμφωνία —μετά και την επόμενη σύνοδο κορυφής— η Επιτροπή ανέλαβε εν λευκώ τη διευκρίνιση των όρων, του ποσού και των τρόπων διοχέτευσης των πόρων του Ταμείου προς στα κράτη-μέλη.
Ωστόσο —με αδιευκρίνιστο, μέχρι νεοτέρας, αν θα πρόκειται για δάνεια ή για επιχορηγήσεις— αφέθηκε, σιωπηρά, στους ενδιαφερόμενους να ελπίζουν, κατά περίπτωση (υπολογίζοντας στη μακροθυμία ή, ακόμη-ακόμη, στο φόβο του Βερολίνου για μια μοιραία ενδοευρωπαϊκή ρήξη…), σε έναν συμβιβασμό συνοδευόμενο από ένα γενναίο πακέτο χρηματοδότησης που δεν θα παραχωρηθεί με όρους μνημονιακού τύπου.
Οι χώρες του Νότου που πλήττονται περισσότερο από την πανδημία, κατ’ εξοχήν η Ιταλία και η Ισπανία, υπαναχώρησαν από τη διεκδίκηση της έκδοσης κορωνο-ομολόγου, στην οποία είχαν πρωτοστατήσει, προκειμένου η εμμονή σε αυτή τη λύση να μην εκθέσει σε κίνδυνο την οικονομία και την κοινωνική συνοχή τους; Τηρούν, απλώς, στάση αναμονής περιμένοντας τις προτάσεις της Επιτροπής και οι αναγκαίες διευκρινίσεις των όρων της χρηματοδότησης;
Δεν διαφεύγει από κανέναν ενδιαφερόμενο, πολλώ μάλλον από τους άμεσα πληττόμενους από την πανδημία, ότι η καγκελάριος Μέρκελ φρόντισε να ορίσει επικεφαλής της Επιτροπής, με την ανοχή μάλιστα του προέδρου Μακρόν, την ιδεολογικά ομογάλακτή της κα Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, για να «έχει το κεφάλι της ήσυχο» ότι δεν κινδυνεύει από χειρισμούς και προτάσεις που δεν συνάδουν με τα συμφέροντα της Γερμανίας. Μιλώντας μετά τη σύνοδο στα μέσα, η κα Φον ντερ Λάιεν φρόντισε επιμελώς να μην απαντήσει στην ερώτηση αν το πρόγραμμα θα χορηγήσει ενισχύσεις υπό τη μορφή δανείων ή επιχορηγήσεων, όπως ζητούν οι χώρες του Νότου, ή και τα δύο, αρκούμενη να προσθέσει (δελεαστικά;) ότι «δεν μιλάμε εδώ για δισ. ευρώ αλλά τρισ.».
Μιλάμε, όντως, για δισ. και τρισ., όπως εκατομμύρια φορές στην ιστορία της ανθρώπινης απληστίας. Μόνο που, επειδή αυτή τη φορά το διακύβευμα ξεπερνά κάθε προηγούμενο, εύλογα θα περίμενε κανείς ο κυνισμός της ιδιοτέλειας να παραχωρήσει χώρο στην ουμανιστική αλληλεγγύη, λίκνο της οποίας, άλλωστε, επαίρεται η Ευρώπη ότι είναι, μετά μάλιστα από την εμπειρία δύο παγκόσμιων πολέμων που ξεκίνησαν από τις δικές τις ασυμμετρίες.
Ας είναι προετοιμασμένη η Ευρώπη να εισπράξει την απογοήτευση των λαών της από έναν καταναγκασμό σε υποταγή των ανίσχυρων στους ισχυρούς της συγκυρίας. Θα χαραχθεί στον ψυχισμό των ανθρώπων της αυτό, όπως έχει συμβεί εκατομμύρια φορές στην ιστορία των προσβολών κατά της ζωής και της ανθρώπινης αξιοπρέπειας. Η ενωμένη Ευρώπη δεν θα έχει κανένα μέλλον αν χάσει το στοίχημα της αλληλεγγύης.
Κωστής Γιούργος
