«Τα τριακόσια χιλιάδες άτομα που συμμετείχαν στη διαδήλωση κατά των βασιλιάδων, των πολέμων και του αυταρχισμού στη Ρώμη, λίγες ημέρες μετά την ήττα της Μελόνι στο δημοψήφισμα για τη συνταγματική αναθεώρηση, έδειξαν ότι υπάρχει μια πραγματική κοινωνία των πολιτών, ένα μεγάλο κίνημα σε αναβρασμό, με τους νέους της “γενιάς της Γάζας” να είναι οι μεγάλοι πρωταγωνιστές αυτής της δυναμικής», τόνισε στην Εποχή η Ραφαέλα Μπολίνι, αντιπρόεδρος του μεγάλου πολιτιστικού και κοινωνικού συλλόγου ARCI.
Η πρόκληση της ζωντάνιας, της αυτονομίας και της διεύρυνσης των στόχων και της βάσης του νέου αυτού κινήματος αποτελεί και την πρόκληση της πολιτικής εκπροσώπησης της κοινωνίας που αντιδρά στα αντιδραστικά σχέδια της Μελόνι, υπογράμμισε η Ρ. Μπολίνι, ειρηνίστρια από την εποχή των διαδηλώσεων στο Κόμιζο, εναντίον των Ευρωπυραύλων και του πολέμου στο Ιράκ, πρωταγωνίστρια του Παγκόσμιου Κοινωνικού Φόρουμ, της Φλωρεντίας και της Γένοβας, αλλά και αλληλέγγυα στους αγώνες του ελληνικού λαού κατά της τρόικας και των μνημονίων από την πλατεία Συντάγματος έως τις πλατείες της Ρώμης, του Μιλάνου και των Βρυξελλών. Αφορμή για τη συζήτησή μας αποτέλεσε η ήττα της Μελόνι με 53,6% σε δημοψήφισμα για τη μεταρρύθμιση της Δικαιοσύνης, το οποίο φάνηκε να πήρε αντικυβερνητική διάσταση. Η μεταρρύθμιση προέβλεπε τον διαχωρισμό των καριέρων δικαστών και εισαγγελέων καθώς και αλλαγές στη σύνθεση του Ανώτατου Δικαστικού Συμβουλίου, με εισαγωγή επιλογής μελών μέσω κλήρωσης αντί εκλογής.
Η Μελόνι δέχθηκε ένα ράπισμα στις κάλπες…
Πετύχαμε μια διπλή εντυπωσιακή νίκη, που πριν από μερικούς μήνες αποτελούσε ένα όνειρο. Κερδίσαμε το δημοψήφισμα με ξεκάθαρη διαφορά. Ένα δημοψήφισμα για ένα πολύ περίπλοκο θέμα, γιατί το ζήτημα του διαχωρισμού της σταδιοδρομίας των δικαστικών δεν αφορά την καθημερινότητα των πολιτών. Αρχικά, είχαμε των εντύπωση ότι θα χάναμε, γιατί η κυβέρνηση ήταν πολύ ισχυρή και νομίζαμε ότι ο κόσμος δεν ενδιαφερόταν για τον διαχωρισμό των σταδιοδρομιών των δικαστικών. Δεν παραδοθήκαμε και αποφασίσαμε να δώσουμε τη μάχη του δημοψηφίσματος με έναν πολύ –μα πολύ– ευρύ συνασπισμό, που έφερε τους πάντες μαζί, πέρα από τις διαφορές που είχαμε σε χίλια άλλα πράγματα. Φέραμε στο ίδιο τραπέζι ολόκληρη την κοινωνική και πολιτική αντιπολίτευση, που αποφάσισε ότι η κυβέρνηση δεν έπρεπε να κερδίσει αυτό το δημοψήφισμα. Καταφέραμε να το μετατρέψουμε σε δημοψήφισμα για τη δημοκρατία, όπως ήταν στην πραγματικότητα, με την έννοια ότι καταφέραμε να οικοδομήσουμε ένα αφήγημα με το οποίο εξηγήσαμε στους ανθρώπους ότι η επίθεση της κυβέρνησης στη δικαστική εξουσία ήταν μέρος της καταστροφής όλων των περιορισμών που η ανθρωπότητα, ανά τους αιώνες, με τόση προσπάθεια, επαναστάσεις, αγώνες, απεργίες, θυσίες, προσπάθησε να θέσει στους ισχυρούς της εξουσίας. Αυτοί οι περιορισμοί είναι, αφενός, το διεθνές δίκαιο, όταν μιλάμε για διεθνή πολιτική, και, αφετέρου όταν μιλάμε για εσωτερική πολιτική το κράτος δικαίου, δηλαδή η δημοκρατία, και το κράτος πρόνοιας, που είναι η ουσία της φιλελεύθερης δημοκρατίας, παρόλο που δεν είναι και ότι καλύτερο στη γη. Δώσαμε μια μάχη υποστηρίζοντας ότι καμιά η κυβέρνηση δεν μπορεί να έχει απόλυτη εξουσία και δεν μπορεί να κάνει απολύτως ό,τι θέλει, αλλά πρέπει να έχει κάποιον να την ελέγχει, και ότι στο κράτος δικαίου αυτή η εξουσία που την ελέγχει από τα πάνω είναι η δικαστική εξουσία. Καταφέραμε σταδιακά να κάνουμε τους ανθρώπους να καταλάβουν ότι αυτή η επίθεση στη δικαστική εξουσία ήταν μέρος αυτής της γενικής επίθεσης σε όλους τους περιορισμούς που τίθενται στη δύναμη των ισχυρών. Αυτό συμβαίνει γιατί παντού, σε αυτή τη φάση του καπιταλισμού, η συμμαχία με την ακροδεξιά, έχει αποφασίσει ότι δεν θέλει πλέον περιορισμούς. Ο Τραμπ δεν τους θέλει, γιατί θέλει να ασχολείται με τις μπίζνες του. Αυτή την φορά επιτέθηκε στο Ιράν χωρίς να έχει ανάγκη να κατασκευάσει ψευδή στοιχεία για να προσπαθήσει να πείσει τον ΟΗΕ, όπως έκανε ο Μπους. Η επίθεση και η απονομιμοποίηση της δικαστικής εξουσίας ήταν μέρος αυτού του πολέμου, αυτής της αντίστροφης επανάστασης, αυτής της αντεπανάστασης, που διεξάγουν οι ισχυροί για να επιστρέψουν στις μέρες της απολυταρχίας, των απόλυτων ηγεμόνων, που το προηγούμενο βράδυ κάλυπταν τον γελωτοποιό με χρυσό επειδή τον έκαναν να γελάσει και την επόμενη μέρα τον αποκεφάλιζαν, γιατί είχε πει μισή λέξη λάθος.
Τι ρόλο διαδραμάτισε η «γενιά της Γάζας»;
Σταδιακά η ψήφος για το δημοψήφισμα δεν ήταν μόνο η ψήφος ολόκληρης της αντιπολίτευσης κατά της κυβέρνησης, αλλά και η ψήφος της «γενιάς της Γάζας», που για πρώτη φορά πήγε να ψηφίσει μαζικά, ενώ κανονικά δεν το κάνει, γιατί μια ολόκληρη γενιά νέων επαναστάτησε βλέποντας το Ισραήλ να μπορεί να κάνει ό,τι θέλει στους Παλαιστίνιους, ακόμη και μια γενοκτονία μπροστά στα μάτια μας. Η ψήφος των νέων ήταν τεράστια. Οι άνθρωποι πήγαν να ψηφίσουν κατά της καταστολής. Αρχικά, ολόκληρος ο κόσμος των κοινωνικών χώρων, όπως τα Κοινωνικά Κέντρα, η πιο κοινωνική, η πιο ριζοσπαστική αριστερά, που δεν ήταν ακριβώς ενθουσιασμένοι με την ιδέα της ψήφου. Επειδή έχουν και αλλεργία στους δικαστές. Κατάλαβαν όμως την πρόκληση. Δεν ψηφίζαμε μόνο για τη δημοκρατία στη χώρα μας, αλλά και για τη δημοκρατία σε όλο τον κόσμο, για την κοινωνική δημοκρατία, για την περιβαλλοντική δημοκρατία. Ο καθένας συνέβαλε με ό,τι ήταν πιο σημαντικό για αυτόν από δημοκρατική άποψη, με όλα τα διαφορετικά πρόσωπα της δημοκρατίας. Το άλλο ενδιαφέρον είναι ότι αυτή τη φορά, ψήφισε ολόκληρος ο ιταλικός Νότος, όχι μόνο οι μεγάλες πόλεις, αλλά ακόμη και τα χωριουδάκια. Ψήφισε ολόκληρος ο εγκαταλελειμμένος Νότος, που συνήθως ψηφίζει δεξιά στις εκλογές.
Οι ψήφοι του δημοψηφίσματος δεν ανήκουν στην αντιπολίτευση
Με τη νίκη στο δημοψήφισμα επιταχύνονται πολιτικές διαδικασίες;
Ήμασταν τυχεροί που είχαμε ανακοινώσει ότι η διαδήλωση κατά των βασιλιάδων, των αυταρχικών εξουσιών, των πολέμων, των επανεξοπλισμών θα γινόταν λίγες μέρες μετά το δημοψήφισμα. Οι μεγάλες οργανώσεις και οι σύλλογοι της κοινωνίας των πολιτών προειδοποιήσαμε τα κόμματα της αντιπολίτευσης. Τους είπαμε: «κοιτάξτε, να είστε προσεκτικοί γιατί δεν μπορείτε καν να ονειρευτείτε ότι στις εκλογές, που μπορεί και να γίνουν ακόμη και πρόωρα εάν το θελήσει η Μελόνι, θα πάρετε όλες αυτές τις ψήφους του δημοψηφίσματος. Τα προειδοποιήσαμε να μην νομίζουν ότι θα μετατραπούν αυτόματα σε ψήφους στις βουλευτικές εκλογές. Τους είπαμε ότι αυτό δεν μπορεί να συμβεί απλά γιατί με το δημοψήφισμα, ο κόσμος κατάλαβε ότι θα μπορούσε να έχει μια άμεση συμφωνία χωρίς τη διαμεσολάβηση των πολιτικών κομμάτων και του πολιτικού συστήματος, απέναντι από το οποίο, όπως παντού, υπάρχει τεράστια δυσπιστία. Αυτή τη φορά οι πολίτες χρησιμοποίησαν το μολύβι για να καθορίσουν άμεσα ποιος κερδίζει και ποιος χάνει. Ακόμα περισσότερο όταν οι δημοσκοπήσεις έδιναν ένα αβέβαιο αποτέλεσμα ακόμη και στη συμμετοχή, γιατί εμείς λέγαμε σε όλους ότι μπορεί να μην υπήρχε απαρτία και επομένως η ψήφος του καθενός μας μετράει, γιατί μπορεί να είσαι εσύ που θα καθορίσεις το αποτέλεσμα έστω και με μια ψήφο.
Ασφαλώς είναι διαφορετική η άμεση δημοκρατία των δημοψηφισμάτων και άλλο η αντιπροσωπευτική.
Αυτό το στοιχείο της άμεσης εξουσίας που κατέχει ο λαός δεν αναπαράγεται αυτόματα την ημέρα που θα του ζητήσεις να ψηφίσει έναν συνασπισμό που έχει κάνει όλη τη διαμεσολάβησή του και τους συμβιβασμούς του. Γιατί για να κερδίσεις την κυβέρνηση πρέπει να βάλλεις όσο το δυνατόν περισσότερες δυνάμεις. Δεν είναι το ίδιο να ψηφίζεις σε ένα δημοψήφισμα και το ίδιο στις βουλευτικές εκλογές, όπου οι άνθρωποι θα πρέπει να ψηφίσουν τον υποψήφιο που δεν τους αρέσει, ένα ψηφοδέλτιο που δεν τους αρέσει, που θα πρέπει να ψηφίσουν χωρίς να εμπιστεύονται ότι θα κάνεις πραγματικά αυτό που τους λες. Προειδοποιήσαμε τα κόμματα της αντιπολίτευσης ότι οι ψήφοι του δημοψηφίσματος δεν τους ανήκουν. Δεν μπορούν να τις τυλίξουν στο χαρτί και να τις πάρουν. Μετά το δημοψήφισμα είπαμε στους πολιτικούς, και το επαναλάβαμε με μεγαλύτερη έμφαση μετά τη διαδήλωση εναντίον των βασιλιάδων και των πολέμων, να μην σκεφτούν να ξεκινήσουν τα παιχνίδια μεταξύ τους για να οργανώσουν την εκλογική τους κάθοδο, να καταλήξουν σε μια συμφωνία μεταξύ τους, να συμφωνήσουν για το ποιος πρέπει να είναι ο ηγέτης, για το αν θα κάνουν προκριματικές εκλογές ή όχι, που θα στήσουν τα περίπτερα με τις κάλπες. Γιατί αμέσως μετά το δημοψήφισμα άρχισαν να λένε ότι θα ξεκινήσουν προκριματικές εκλογές, προκαλώντας την αντίδραση της κοινωνίας των πολιτών.
Μιας πολύμορφης κοινωνίας των πολιτών…
Ασφαλώς, γιατί δεν διερωτήθηκαν στην ουσία πώς εκπροσωπήθηκε ο κόσμος στο δημοψήφισμα. Πώς εκπροσωπήθηκε η «γενιά της Γάζας». Τους καλέσαμε να ανοίξουν έναν διάλογο με την κοινωνία, γιατί προφανώς κανείς δεν έχει τη συνταγή, ούτε καν εμείς, για το πώς θα επαναφέρουμε την πολιτική από τα κάτω, πως θα επαναφέρουμε την πολιτική εκπροσώπηση στην κοινωνία, γιατί αυτή η σχέση έχει σπάσει προ αμνημονεύτων χρόνων. Τους προειδοποιήσαμε να μην κάνουν αυτή τη συζήτηση κεκλεισμένων των θυρών και στα στεγανά τους, για να έρθουν μετά να μας συμβουλευτούν, όπως κάνουν πάντα. Δεν θέλουμε να μας συμβουλευτούν, δεν μας νοιάζει. Θέλουμε να εμπλέξουν τα κινήματα, τις κοινωνικές οργανώσεις, τα συνδικάτα, τους συλλόγους σε μια αποφασιστική συζήτηση, όπου θα δώσουν την ευκαιρία να συζητήσουμε και να συναποφασίσουμε. Δεν έχουμε καμία πρόθεση να σχηματίσουμε πολιτικά κόμματα, ούτε να γίνουμε «βασιλιάδες», αλλά ούτε θέλουμε να μας κοπτάρουν, να μας αφομοιώσουν, δηλαδή κάποια στιγμή να μας συμβουλευτούν και να κοπτάρουν ίσως τρία ή τέσσερα άτομα, λέγοντας ότι θα τα φέρουν στη Βουλή, αφού θα τα έχουν επιλέξει αυτοί. Αυτό δεν μπορεί να γίνει.
Αν καταλαβαίνεις τι σημαίνει «Όχι βασιλιάδες» έλα στη διαδήλωση
Πώς περάσατε από την κοινωνία της φροντίδας στη μάχη κατά της καταστολής και των εξοπλισμών;
Από την περίοδο της πανδημίας οικοδομήσαμε νέες σχέσεις με την κοινωνία. Δοκιμάσαμε πολλούς τρόπους για να χτίσουμε μια κοινωνία της φροντίδας κατά τη διάρκεια του lockdown, αμέσως μετά κάναμε πολλές προσπάθειες να οικοδομήσουμε μια εναλλακτική κοινωνική σύγκλιση εναντίον όλων των κατασταλτικών πακέτων ασφαλείας που είχε εφαρμόσει η κυβέρνηση κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, όλα με στόχο την καταστολή και την αποθάρρυνση της συμμετοχής. Σχηματίσαμε έναν μεγάλο συνασπισμό που δημιουργήθηκε από την αντίθεση σε όλα τα πακέτα καταστολής και ασφαλείας. Ταυτόχρονα, τον Απρίλιο του περασμένου έτους, δημιουργήσαμε μια άλλη μεγάλη σύγκλιση, που συμπεριλάμβανε εκατοντάδες οργανώσεις που συμμετείχαν στο Stop ReΑrm Europe, την ιταλική εκδοχή της ευρωπαϊκής εκστρατείας που ξεκινήσαμε ενάντια στο Rearm Europe, το ευρωπαϊκό σχέδιο επανεξοπλισμού. Με το Stop ReΑrm Europe τον Ιούνιο καταφέραμε να οργανώσουμε μια διαδήλωση 100.000 πολιτών κατά του πολέμου και του επανεξοπλισμού, της γενοκτονίας και του αυταρχισμού. Από τον Ιούνιο, είχαμε συνδυάσει τα θέματα που αφορούν τον εξωτερικό πόλεμο με τον εσωτερικό πόλεμο, τον πόλεμο εναντίον του πολέμου και αυτόν εναντίον της εσωτερικής διαφωνίας, της δημοκρατίας και των κοινωνικών δικαιωμάτων. Το φθινόπωρο, δεδομένης της ολοένα και πιο τρομακτικής παγκόσμιας κατάστασης, αποφασίσαμε ότι τα δύο θέματα έπρεπε να συνδυαστούν, γιατί το ένα τροφοδοτεί το άλλο: η στρατιωτικοποίηση τροφοδοτεί τον αυταρχισμό και ο αυταρχισμός αυξάνει το μιλιταρισμό και τον πόλεμο.
Πώς φτάσατε στη μάχη εναντίον των «βασιλιάδων»;
Οργανώσαμε κάποιες συνελεύσεις σύγκλισης μεταξύ αυτών των δύο εκστρατειών και στη συνέχεια ανακοινώσαμε τη διάθεσή μας να συντονιστούμε όλοι μαζί. Το ονομάσαμε «Χωρίς βασιλιάδες», κάτι που προφανώς πήραμε από την αμερικανική εκστρατεία κατά του Τραμπ. Αλλά για εμάς, η εκστρατεία δεν είναι μόνο εναντίον της Μελόνι, ούτε μόνο εναντίον του Τραμπ. Είναι μια σύγκλιση εναντίον όλων των βασιλιάδων και των βασιλισσών, όλων των αυταρχικών δυνάμεων, συμπεριλαμβανομένων των παγκόσμιων, του Τραμπ, μέχρι και το τελευταίο αφεντικό, το μικρό αφεντικό του εργοστασίου, της γειτονιάς, αυτόν που εκμεταλλεύεται τους μετανάστες στο εργοστάσιό του. Ο καθένας έχει τον δικό του «βασιλιά» στο σπίτι του. Είπαμε, ας συγκεντρωθούμε όλοι, και αποφασίσαμε μαζί τον Ιανουάριο, στην Μπολόνια, να δρομολογήσουμε αυτή την εθνική διαδήλωση.
Γιατί κάνατε τη διαδήλωση μετά το δημοψήφισμα;
Σκεφτήκαμε λογικά ότι ήταν καλύτερα να την πραγματοποιήσουμε την εβδομάδα μετά το δημοψήφισμα, κάτι που ήταν λίγο ρίσκο, προφανώς, γιατί δεν ξέραμε πώς θα πήγαινε το δημοψήφισμα. Αλλά η διεξαγωγή του μια εβδομάδα μετά το δημοψήφισμα μας επέτρεψε δύο πράγματα. Το ένα ήταν να διασφαλιστεί ότι η εκστρατεία για την προετοιμασία της διαδήλωσης ήταν επίσης μέρος της εκστρατείας για το δημοψήφισμα, και είμαστε πολύ χαρούμενοι γιατί αυτό βοήθησε πολλούς ανθρώπους και πολλούς κοινωνικούς χώρους που συνήθως δεν ψηφίζουν. Από την άλλη πλευρά, ήμασταν πεπεισμένοι ότι αν είχαμε κερδίσει, θα ήταν επίσης μια γιορτή και θα δίναμε με μεγαλύτερη δυναμική τον αγώνα. Αν είχαμε χάσει, θα ήταν, κατά κάποιο τρόπο, η πρώτη δυνατή στιγμή καταγγελίας μιας κυβέρνησης που είχε κλέψει ένα ακόμη κομμάτι δημοκρατίας. Ευτυχώς, ήταν μια γιορτή.
Γιατί η διαδήλωση εναντίον των «βασιλιάδων» έγινε χωρίς κάλεσμα;
Ασχολούμαι με την πολιτική και συμμετέχω σε κινήματα από τότε που ήμουν 20 ετών. Ήταν η πρώτη φορά στη ζωή μου που είχαμε την τεράστια ικανοποίηση και χαρά να οργανώσουμε μια διαδήλωση που δεν είχε κάλεσμα για δράση. Αν πας στον ιστότοπο, υπάρχουν τα τελικά ντοκουμέντα από τις διάφορες συνελεύσεις που πραγματοποιήσαμε, το υλικό, οι θεματικές συζητήσεις που πραγματοποιήσαμε, αλλά για πρώτη φορά στη ζωή μου, δεν μεσολαβήσαμε με τον πολιτικό κόσμο για ένα κάλεσμα, για να παίξουμε με τις λέξεις ανάμεσα στο ένα σημείο στίξης στο άλλο, από μια παράγραφο και ένα κόμμα στο άλλο. Μας έπαιρναν τηλέφωνο και ρωτούσαν πότε θα συζητήσουμε το κάλεσμα. Δεν υπάρχει, δεν το χρειαζόμαστε τους λέγαμε. Αν καταλαβαίνεις τι σημαίνει «Όχι βασιλιάδες» έλα στη διαδήλωση, τους λέγαμε. Αποφάσισε. Όλοι συμμετείχαν γιατί το μήνυμα ήταν ισχυρό, επίκαιρο και πολύ σαφές. Αλλά το να μην γράψουμε ένα κάλεσμα σήμαινε ότι δεν καθίσαμε να κάνουμε αυτό που κάνουν τα πολιτικά κόμματα: να περνάμε τη ζωή μας γράφοντας, να διχαζόμαστε για λίγες λέξεις και να μην κάνουμε πράγματα. Δεν έχουμε κάτι κατά των κομμάτων, αλλά απλά είμαστε διαφορετικοί οργανισμοί, ακόμη και διαφορετικοί τομείς, γιατί υπάρχουν εργαζόμενοι στον χώρο της ψυχαγωγίας, που διοργάνωσαν μια πολύ όμορφη συναυλία, με 35 διάσημους καλλιτέχνες, ακόμη και αυτούς που πηγαίνουν στο Σαν Ρέμο και όχι μόνο αυτούς που έρχονται στις διαδηλώσεις. Τριάντα πέντε! Οι επισφαλώς εργαζόμενοι στον πολιτισμό μας επιφύλαξαν μια τεράστια έκπληξη. Ήταν ένα μήνυμα κατά της ιδιωτικοποίησης του πολιτισμού, της εμπορευματοποίησης της μουσικής. Στην πορεία συμμετείχαν όλοι, από τους εργαζόμενους στον χώρο της ψυχαγωγίας μέχρι νέους από το κίνημα για το κλίμα. Ο καθένας έβγαλε στο δρόμο τις δικές του προσωπικότητες ανησυχίες, τις δικές του μάχες, που έγιναν συλλογικός αγώνας.
Η νεολαία φαίνεται να έδωσε το παρών στο δημοψήφισμα και τη διαδήλωση…
Στη διαδήλωση ήταν πολλά άτομα της ηλικίας μου. Αλλά οι πραγματικοί πρωταγωνιστές της, των συνθημάτων, των ομιλιών, της οργάνωσης ήταν τα πολύ νεαρά παιδιά. Στο συντονιστικό για τη διοργάνωση της διαδήλωσης ήταν πολλά άτομα που ήταν παιδιά της εποχή του Φόρουμ της Γένοβας. Στη διαδήλωση όμως υπήρχαν χιλιάδες νέα παιδιά που δεν είχαν καν γεννηθεί την εποχή της Γένοβας. Για μένα και τη γενιά μου, το ερμηνεύω αυτό ως μια τελική πράξη προσφοράς. Γιατί έχει έρθει η ώρα αυτές οι νέες και νέοι να αναλάβουν τα ηνία, την εξουσία, ακόμη και μέσα στην κοινωνική δυναμική. Επειδή είναι διαφορετικοί, σκέφτονται διαφορετικά από εμάς, κινούνται διαφορετικά από εμάς και είναι προφανώς πολύ πιο άμεσοι και επίκαιροι. Ξέρουν να διαβάζουν τον κόσμο με πολύ διαφορετικό τρόπο από εμάς. Το Παλαιστινιακό αποτελεί ένα καλό παράδειγμα. Όταν ξεκίνησε η γενοκτονία στη Γάζα μετά την 7η Οκτωβρίου, συνέχισα να σκέφτομαι αυτό το ζήτημα για αρκετούς μήνες όπως ακριβώς το είχαμε αντιμετωπίσει όλες τις τελευταίες δεκαετίες. Τα νέα παιδιά άρχισαν αμέσως να ερμηνεύουν το ζήτημα της γενοκτονίας μέσα από το πρίσμα της λευκής υπεροχής, του συστημικού ρατσισμού, της αποικιοκρατίας, τα οποία ήταν στοιχεία που δεν είχαμε στη δική μας ανάγνωση. Το ξέρεις ότι πήγαμε στην Παλαιστίνη με τα χέρια μας ψηλά μπροστά στα ισραηλινά τανκς για να υπερασπιστούμε παιδιά και νοσοκομεία, όχι μόνο με εκκλήσεις για ειρήνη. Αλλά για εμάς, αυτά τα τρία στοιχεία –λευκή υπεροχή, συστημικός ρατσισμός και αποικιοκρατία– απλά δεν υπήρχαν στη γλώσσα μας ή ακόμα και στην αντίληψή μας. Αυτά τα παιδιά εδώ, που συμμετείχαν ίσως για πρώτη φορά σε συλλογικές δράσεις και πολλά δεν γνώριζαν τίποτα για την ιστορία της Παλαιστίνης, αμέσως αναγνώρισαν ως βασικά αυτά τα στοιχεία. Μας δίδαξαν τόσα πολλά πράγματα, γιατί βλέπουν την Παλαιστίνη από τη δική τους οπτική γωνία. Γιατί ζώντας σε χώρες, όπου ο συστημικός ρατσισμός, η λευκή υπεροχή και ούτω καθεξής, είναι πλέον ένα καθημερινό ζήτημα, στις Ηνωμένες Πολιτείες, στην Ευρώπη, το συνδύασαν με το ζήτημα των μεταναστών, με τα φίλτρα της νέας κοινωνίας που έχει δημιουργηθεί τις τελευταίες δεκαετίες. Κατάλαβα την ανάγκη να αλλάξω την προσέγγισή μου όταν παρατήρησα ότι αυτό το νέο κίνημα για τη Γάζα, της «γενιάς της Γάζας», έμοιαζε πολύ περισσότερο με το Black Lives Matter παρά με τα παλιά μας κινήματα για την Παλαιστίνη. Αυτή η γενιά, κατά τη γνώμη μου, είναι αυτή που αναλαμβάνει τα ηνία, την εξουσία. Είναι μια κάπως περίεργη γενιά, γιατί είναι μια γενιά που κάνει πολλά, τουλάχιστον εδώ, που ξέρει τόσα πολλά πράγματα, που ξέρει πώς να μιλάει, που ξέρει πώς να κινείται. Είναι μια γενιά που δεν κοιτάει να παραγκωνίσει ο ένας τον άλλο για την εξουσία, είναι μια γενιά που θέλει να είναι ισότιμη μέσα στα κινήματα. Δεν έχουν ιεραρχική αντίληψη. Δεν τους ενδιαφέρει να ενεργούν σαν αρχηγοί και αρχηγίσκοι. Μιλούν και ενεργούν με μεγάλη απλότητα. Ίσως το έχουν αυτό επειδή μεγάλωσαν σε πιο ελεύθερες οικογένειες, που έχουν καλύτερη σχέση με τους ενήλικες. Έχουν περισσότερα από αυτά που είχαμε όταν ήμουν νεαρή ακτιβίστρια, όταν θέλαμε πραγματικά να σπάσουμε τους δεσμούς μας με την παλαιότερη γενιά και θέλαμε να τη στείλουμε σπίτι. Αυτά τα νέα παιδιά δεν έχουν αυτή την παρόρμηση να μας στείλουν σπίτι. Αλλά το πρόβλημα είναι νομίζω ότι εμείς, η παλαιότερη γενιά, είμαστε αυτοί που πρέπει να κάνουμε στην άκρη. Πρέπει να τους βοηθήσουμε να μπουν στην πρώτη γραμμή. Εικοσιπέντε χρόνια μετά τη Γένοβα βλέπω για πρώτη φορά ένα νέο κίνημα, με επικεφαλής μια νέα γενιά, τη «γενιά της Γάζας» και του Στολίσκου. Αυτό μου δίνει μεγάλη αυτοπεποίθηση και μια μεγάλη ελπίδα.
Μπαίνει πάντα το θέμα από το γενικό στο τοπικό;
Προφανώς, αντιμετωπίζουμε την πρόκληση να του δώσουμε πνοή, να του δώσουμε αέρα, να το κάνουμε να συνεχίσει, να το κάνουμε να ζήσει όχι μόνο μέσα από διαδηλώσεις αλλά και μέσα από την επαφή του στο τοπικό επίπεδο. Η διαδήλωση εναντίον των βασιλιάδων και των πολέμων πραγματοποιήθηκε με τη συμμετοχή των τοπικών κοινωνιών. Ήταν η πρώτη διαδήλωση εδώ και πολύ καιρό που συμμετείχαν τόσα πολλά πούλμαν, καρπός των συνελεύσεων που πραγματοποιήθηκαν ακόμη και σε μικρά μέρη. Νομίζω ότι ήταν η ιδέα της επανάστασης ενάντια σε ένα σύστημα που εστιάζει το ενδιαφέρον του μόνο στο κέντρο των μητροπόλεων και αφήνει στην άκρη και ταπεινώνει τα προάστια, τις περιφέρειες, τις μικρές πόλεις, την ενδοχώρα και τις ορεινές περιοχές.
Το συνδικάτο της CGIL, ο πολιτιστικός και κοινωνικός σύλλογος ARCI ή ακόμη και ο Σύλλογος Ανταρτών ANPI στηρίξατε τη διοργάνωση της πλατιάς αυτής ειρηνικής διαδήλωσης;
Όσον αφορά την οργάνωση ήταν σημαντική η στήριξη από το συνδικάτο της CGIL, το ARCI και όλες και τις κοσμικές και καθολικές οργανώσεις που συμμετείχαν. Μιλήσαμε με όλους, ακόμη και την πλέον ριζοσπαστική αριστερά και τις αυτόνομες ομάδες για να πραγματοποιήσουμε μια μεγάλη και ειρηνική διαδήλωση. Τα κατάλαβαν όλοι, μετά τα τελευταία επεισόδια στο Τορίνο. Χαλάσαμε το αφήγημα της κυβέρνησης για τους κακούς και βίαιους αναρχικούς και αυτόνομους που θα έκαιγαν τη Ρώμη. Δεν ήταν εύκολο. Στην αρχή ο κόσμος φοβόταν. Το γεγονός ότι ήταν η CGIL, το ARCI, o Σύλλογος Ανταρτών ΑΝΡΙ και άλλες μεγάλες οργανώσεις βοήθησε να σπάσει ο φόβος. Όλες οι ομάδες, μεγάλες και μικρές, συμφωνήσαμε να κάνουμε μια εντελώς ειρηνική διαδήλωση και δεσμευτήκαμε σε αυτό.
Η επόμενη μέρα
Πώς θα είναι η επόμενη μέρα του κινήματος;
Τα καταφέραμε και τώρα πρέπει να κοιτάμε την επόμενη ημέρα, πως θα βρεθούμε έξω από τις στρατιωτικές βάσεις, πως θα σταματάμε τα τρένα με πολεμικό εξοπλισμό. Υπάρχει μάλιστα η ιδέα να δημιουργήσουμε ένα «Κίνημα δράσεων». Πρέπει να δείξουμε στην κυβέρνηση και την κοινωνία τη δύναμη της δημοκρατικής συμμετοχής, τη δύναμη της ειρήνης και της δημοκρατίας. Πρέπει να ενώσουμε όλες τις διαφορετικές κουλτούρες του κινήματος για να πραγματοποιήσουμε πιο εξειδικευμένες δράσεις. Στη Πίζα ξάπλωσαν στις σιδηροδρομικές γραμμές και ανάγκασαν ένα τρένο με όπλα να γυρίσει πίσω. Κάτι ανάλογο με τον αποκλεισμό των λιμανιών και των πλοίων που μετέφεραν όπλα στο Ισραήλ. Αυτές οι πρακτικές ανήκουν εδώ και δεκαετίες στη μη βίαιη πολιτική ανυπακοή, την άμεση δράση των κοινωνικών χώρων και άλλων πολιτικών πρακτικών και παραδόσεων. Πρέπει να συνδυάσουμε διαφορετικούς αγώνες δράσης.
Παρά τα προβλήματα ας πούμε πολιτικής εκπροσώπησης υπάρχει ένα ισχυρό κίνημα στην κοινωνία…
Αυτή είναι μια διαχρονική ίσως αλήθεια. Θα έλεγα είναι η κληρονομιά που μας άφησε ο Γκράμσι, όχι για την οργάνωση του νέου κόμματος, αλλά για τη δημιουργία μιας κοινωνίας των πολιτών, μιας συμμετοχικής κοινωνίας. Μας βοήθησε σε αυτό και η αντιπαράθεσή μας με την τότε Καθολική Εκκλησία, γιατί μπροστά σε κάθε καμπαναριό φτιαχνόταν ένα «Σπίτι του Λαού», ένας συνεταιρισμός, ένα σωματείο, ένας πολιτιστικός και αθλητικός σύλλογος. Μάθαμε να βρισκόμαστε διαρκώς μέσα στην κοινωνία. Σήμερα ευτυχώς βρισκόμαστε μαζί με τους καθολικούς στις διαδηλώσεις και συμμεριζόμαστε πολλές ανησυχίες.
Πώς αντέδρασε η Μελόνι και η κυβέρνησή της;
Είναι απίστευτο πως κατάντησαν αυτοί που φαινόντουσαν τόσο δυνατοί. Εδώ και μια τριετία νόμιζαν ότι ήταν «βασιλιάδες». Αυτοκτόνησαν από μόνοι τους. Κανείς δεν τους επέβαλε να κάνουν τη συνταγματική μεταρρύθμιση και το δημοψήφισμα. Ήθελαν να αλλάξουν επτά άρθρα του συντάγματος. Αφαιρώντας ακόμη και από το κοινοβούλιο τη δυνατότητα να κάνει έστω και μια τυπική συζήτηση. Πλήρωσαν στις κάλπες τον αυταρχισμό και την αλαζονεία τους. Τα τελευταία τριάντα χρόνια, κάθε μια δεκαετία προσπάθησαν να αλλάξουν και να διαστρεβλώσουν το δημοκρατικό σύνταγμά μας. Τρεις φορές έγιναν δημοψηφίσματα και τις τρεις φορές έχασαν. Στο τέλος ο κόσμος μας μάλλον αγαπάει το σύνταγμα που βγήκε μετά την απελευθέρωση από τον φασισμό. Μετά την ήττα της η Μελόνι άρχισε να παίρνει κεφάλια κυρίως κυβερνητικών στελεχών που είχαν σχέσεις με τη διαφθορά και το οργανωμένο έγκλημα, λες και δεν τα ήξερε από την προηγούμενη μέρα. Αντί να διώξει τον υπουργό Δικαιοσύνης Νόρντιο, που εισηγήθηκε τη μεταρρύθμιση του συντάγματος, διώχνει όλους τους άλλους. Είναι αντιπαραγωγικό να παίρνεις κεφάλια την επομένη μιας εκλογικής ήττας σου. Οι πολίτες απλά διερωτώνται αν ήξερε από πριν για τη διαφθορά των στελεχών της. Όταν αποκεφαλίζει αυτούς που κυνηγά η δικαιοσύνη την επομένη της νίκης του δικαστικού σώματος και της δημοκρατίας στο δημοψήφισμα τι να σκεφτούμε; Θα πληρώσουν το τίμημα με πρόωρες εκλογές;
Ή το τίμημα από την άνοδο των τιμών από τον πόλεμο…
Σε μια συνέντευξη τύπου δύο ημέρες πριν τη διαδήλωση απάντησα σε ένα δημοσιογράφο ότι οι πολίτες έριξαν διαφορετικά «Όχι» στην κάλπη, με πρώτο το «Όχι στον πόλεμο», μετά το «Όχι» στη νέα λιτότητα, το «Όχι» στους επανεξολισμούς και πολλά άλλα «Όχι». Την επόμενη ημέρα ο κοινοβουλευτικός εκπρόσωπος της Φόρτσα Ιτάλια στη βουλή παραδέχθηκε ότι έχασαν το δημοψήφισμα εξαιτίας του πολέμου. Δεν είναι μόνο αυτή η τρομερή άνοδος των τιμών που βασανίζει τον κόσμο. Οι πολίτες είπαν ένα μεγάλο «Όχι» σε έναν κόσμο που μας προκαλεί φόβο, απέχθεια και εμετό.
Φωτο: Raffaella Bolini / Facebook
