Του Στίβεν Φόρτι
Επειτα από 300 μέρες, το ισπανικό αδιέξοδο έλαβε τέλος. Δύο εκλογές σε έξι μήνες μόνο, δεν ήταν αρκετές για να θέσουν τέλος στην κυβέρνηση του Λαϊκού Κόμματος (PP), παρά με έναν ακατάλυτο Μαριάνο Ραχόι, πιστό στο απόφθεγμά του «resistir es vencer» (ΣτΜ: Η αντοχή είναι νίκη), ο οποίος κατόρθωσε, το περασμένο Σάββατο, να εκλεγεί πρόεδρος την τελευταία στιγμή. Άρχισε, επομένως, μια νέα φάση, έπειτα από ένα χρόνο που σημαδεύτηκε από την αβεβαιότητα και από τη δυνατότητα να υπάρξει μια σημαντική πολιτική αλλαγή στην Ισπανία, που τελικά δεν πραγματοποιήθηκε.
Όμως, η επανεκλογή του Ραχόι δεν έπεσε από τον ουρανό. Το Λαϊκό Κόμμα με μόνο 137 βουλευτές σε μια Βουλή 350, χρειάστηκε τις 32 ψήφους των Ciudadanos και την ψήφο της βουλεύτριας της Coalición Canaria, αλλά πάνω απ’ όλα την αποχή του Ισπανικού Σοσιαλιστικού Εργατικού Κόμματος (PSOE). Με 170 υπέρ, 111 κατά και 68 αποχές, ο Ραχόι επανεξελέγη πρόεδρος: η κυβέρνησή του θα είναι εκείνη που θα αριθμεί τους λιγότερους βουλευτές ολόκληρης της ιστορίας της δημοκρατικής Ισπανίας, μιας που ούτε οι Ciudadanos, ούτε οι σοσιαλιστές έχουν, προς το παρόν, πρόθεση να μπουν στην κυβέρνηση.
Η αυτοκτονία του Σοσιαλιστικού Κόμματος
Για το Σοσιαλιστικό Κόμμα, ταμπουρωμένο για δέκα μήνες στο «no es no» (ΣτΜ: το όχι είναι όχι) στον Ραχόι, η απρόσμενη αλλαγή θέσης υπέρ μιας αποχής ήταν μια δύσκολη απόφαση, που διέσπασε το κόμμα ανάμεσα σ’ αυτούς που ήταν αντίθετοι σε μια κυβέρνηση του Λαϊκού Κόμματος , όπως ο πρώην γενικός γραμματέας Πέδρο Σάντσεθ, και σ’ αυτούς οι οποίοι από την αρχή, πίεζαν για μια αποχή που θα ξεμπλόκαρε την κατάσταση και θα βοηθούσε να αποφευχθούν τρίτες εκλογές μέσα σε ένα χρόνο, όπως η παλιά φρουρά του κόμματος. Έπειτα από την παραίτηση του Σάντσεθ, που αντικαταστάθηκε από μια επιτροπή με πρόεδρο τον Χαβιέρ Φερνάντεθ, η κατάσταση στο εσωτερικό του κόμματος είναι εξαιρετικά τεταμένη. Οι κύκλοι του κόμματος που κατόρθωσαν να νικήσουν, υπό την αρχηγία της προέδρου της περιφέρειας της Ανδαλουσίας Σουζάνα Ντίαζ, και, στο παρασκήνιο, του πρώην πρωθυπουργού Φελίπε Γκονζάλεθ, χάνουν χρόνο, ενώ απειλούν ότι θα πραγματοποιήσουν εκκαθάριση όλου του κριτικού τμήματος. Σκέφτονται να προχωρήσουν σε πειθαρχικά μέτρα έναντι των 15 βουλευτών που ψήφισαν «όχι» στον Ραχόι. Επιπλέον, δεν αποφασίστηκε ακόμη μια ημερομηνία για τη διεξαγωγή του επόμενου συνεδρίου -συζητείται η άνοιξη ή και το φθινόπωρο του 2017- και υψώνονται όλο και περισσότερες κριτικές φωνές σε σχέση με τη διεξαγωγή εσωκομματικής ψηφοφορίας, ελπίζοντας έτσι ότι θα διακόψουν την προσπάθεια του Σάντσεθ να ακολουθήσει το δρόμο του Κόρμπιν, βρίσκοντας στήριξη στη βάση του κόμματος.
Όμως, πέρα από τις εσωτερικές διαμάχες του Σοσιαλιστικού Κόμματος, αυτό που είναι προφανές είναι η αυτοκτονία του ισπανικού σοσιαλισμού, που ευθυγραμμίζεται με άλλα ευρωπαϊκά σοσιαλδημοκρατικά κόμματα. Το όνειδος ότι επέτρεψε μια νέα κυβέρνηση του Λαϊκού κόμματος δεν θα το ξεπλύνει εύκολα. Ο κίνδυνος της πασοκοποίησης είναι τώρα πραγματικός. ΄Η, το λιγότερο, ο κίνδυνος μετατροπής του Σοσιαλιστικού Κόμματος σε ένα κόμμα ριζωμένο ουσιαστικά στο νότο της χώρας. Είναι ακόμη άγνωστο πώς θα αντιδράσει η βάση που ψήφισε το Σοσιαλιστικό Κόμμα, για να αποφύγει μια νέα κυβέρνηση Ραχόι.
Η αποχή των σοσιαλιστών άνοιξε το δρόμο στο Unidos Podemos, που μεταβλήθηκε στη μοναδική πραγματική αντιπολίτευση στο Κοινοβούλιο. Οι εσωτερικές εντάσεις του σχήματος υπό την ηγεσία του Ιγκλέσιας, στον οποίο ασκήθηκε κριτική έπειτα από την απώλεια περισσότερων του ενός εκατομμυρίου ψήφων στην εκλογική αναμέτρηση του Ιουνίου, έχουν ηρεμήσει. Ακόμη και οι διαφορές απόψεων με το νούμερο δύο Ινίγκο Ερεχόν, παρότι δεν εξαφανίστηκαν, πέρασαν σε δεύτερο επίπεδο. Θα υπάρξει, πάντως, μια έντονη συζήτηση, για να κατανοηθεί αν θα επιβεβαιωθεί η γραμμή του Ιγκλέσιας, που πιέζει για την επιστροφή στις πλατείες, ή η άποψη του Ερεχόν, που στοχεύει στη διατέμνουσα γραμμή. Το βάπτισμα του πυρός θα είναι στην επόμενη Asamblea Ciudadana -το εθνικό συνέδριο του Podemos- που θα πρέπει να λάβει χώρα στις αρχές του 2017. Στο μεταξύ, όμως, το Podemos, κατάκοπο από μια προεκλογική εκστρατεία, που κράτησε πάνω από ένα χρόνο και με διαλυμένα τα όνειρα για μια προοδευτική κυβέρνηση, θα μπορέσει να αφιερωθεί στο νέο του ρόλο: το ρόλο ενός κόμματος της αντιπολίτευσης απέναντι σε μια συντηρητική κυβέρνηση.
Οι άγνωστες πτυχές της νομοθετικής περιόδου
Η νομοθετική περίοδος που αρχίζει είναι γεμάτη από άγνωστες πτυχές. Πολλοί υπογράμμισαν ότι μια κυβέρνηση μειοψηφίας σαν αυτή του Ραχόι θα είναι πολύ αδύναμη. Στην πραγματικότητα, το ισπανικό Σύνταγμα θωρακίζει τον πρόεδρο της κυβέρνησης: το να τεθεί το εκτελεστικό όργανο σε μειοψηφία δεν είναι αρκετό για την πτώση του, χρειάζεται ένας εναλλακτικός υποψήφιος. Και σε μια Βουλή τόσο κατακερματισμένη και διαιρεμένη σε ζητήματα – κλειδιά (μεταρρύθμιση του Συντάγματος, καταλανικό ζήτημα, κοινωνικές πολιτικές, κλπ) είναι ουτοπία να νομίζει κανείς ότι οι σοσιαλιστές, το Unidos Podemos και οι Ciudadanos θα κατορθώσουν να συμφωνήσουν. Αυτό σημαίνει ότι η κυβέρνηση Ραχόι δεν θα έχει σύντομη διάρκεια, αλλά θα φθάσει πιθανά μέχρι το τέλος της νομοθετικής περιόδου. Εκτός και αν θελήσει ο ίδιος ο ηγέτης των Λαϊκών να προκαλέσει νέες εκλογές, που αυτή τη στιγμή τόσο οι Ciudadanos όσο και το Σοσιαλιστικό Κόμμα θέλουν να αποφύγουν με κάθε κόστος. Ο Ραχόι θα χρησιμοποιήσει επομένως ως φόβητρο την απειλή επιστροφής στις κάλπες.
Ειπώθηκε ότι μια κυβέρνηση μειοψηφίας θα δώσει κεντρικό ρόλο και εξουσία στο κοινοβούλιο. Στην πραγματικότητα, όμως, όπως υπογράμμισε ο Πάμπλο Ιγκλέσιας, «είναι ψέμα ότι από το κοινοβούλιο μπορεί κανείς να κυβερνήσει». Οι νόμοι που προτείνονται από τη Βουλή χάρη σε πιθανές εναλλακτικές πλειοψηφίες είναι δυνατό να επιστραφούν στον αποστολέα από την κυβέρνηση, η οποία, επιπλέον, μπορεί να υπολογίζει στην απόλυτη πλειοψηφία που διαθέτει στη Γερουσία. Επομένως, η μεταρρύθμιση του Συντάγματος είναι μάλλον απίθανη, ή, τουλάχιστον, πολύ δύσκολη.
Πολλοί έχουν την πεποίθηση ότι η νέα κυβέρνηση θα διαλέγεται περισσότερο σε σχέση με το παρελθόν. Είναι πιθανό, αλλά είναι δύσκολο να το πιστέψει κανείς με δεδομένα τα προηγούμενα. Είναι δύσκολο και για έναν άλλο λόγο: τα προβλήματα είναι πολλά και αφορούν σε όλο το ισπανικό σύστημα ,που είναι παιδί της Μετάβασης στη δημοκρατία στο τέλος της δεκαετίας του εβδομήντα. Πρώτα – πρώτα, υπάρχει το καταλανικό ζήτημα, στο οποίο ο Ραχόι απάντησε μόνο με σιωπή και με δικαστήρια. Ή η νέα κυβέρνηση θα καθίσει και θα κάνει διάλογο, έχοντας μια σοβαρή και πειστική προσφορά προς την περιφερειακή καταλανική κυβέρνηση που θέλει την ανεξαρτησία, ή θα υπάρξει σύγκρουση, με όλες τις συνέπειες. Δεύτερον, υπάρχουν οι κοινωνικές πολιτικές σε μια Ισπανία η οποία, παρότι μεγεθύνεται κατά 3,2% εφέτος, βλέπει ακόμη το 20% του πληθυσμού της να είναι άνεργο. Το τέλος της λιτότητας είναι μια αυταπάτη, αν λάβει κανείς υπόψη ότι οι Βρυξέλλες ζήτησαν 5,5 δισεκατομμύρια περικοπές για το 2017 με σκοπό να φέρουν το έλλειμμα από το 4,6 στο 3,1%. Τρίτον, υπάρχει το ζήτημα της αναμόρφωσης του πολιτικού συστήματος: είναι μάλλον απίθανο να νομίζει κανείς ότι θα γίνει αυτό σε μεγάλες στιγμές καμπής, όταν το κυβερνητικό κόμμα δικάζεται ακριβώς σε αυτούς τους μήνες, με την υπόθεση Bárcenas, την υπόθεση Gürtel ή την υπόθεση των black card της Caja Madrid στην οποία εμπλέκεται ο Ροδρίγκο Ράτο, ισχυρός άνδρας του Λαϊκού Κόμματος την εποχή του Χοσέ Μαρία Αθνάρ.
Η νέα φάση που μόλις άρχισε είναι, συνεπώς, εξαιρετικά πολύπλοκη. Και η εκλογή του Ραχόι, που είναι ο πραγματικός και μοναδικός νικητής των δέκα μηνών αδιεξόδου, δεν μας κάνει να προβλέπουμε τίποτε καλό. Η πολιτική αλλαγή, που έμοιαζε να περιμένει στη γωνία στα τέλη του 2015 για την Ισπανία, μετατέθηκε σε απροσδιόριστη ημερομηνία.
Μετάφραση: Τόνια Τσίτσοβιτς
