Αποσπάσματα από τον Πρόλογο του Νίκου Καζαντζάκη στο “Σοσιαλισμός και Δημοκρατία: Οργανωτικά προβλήματα της ρωσικής σοσιαλδημοκρατίας” της Ρόζα Λούξεμπουργκ από τις εκδόσεις Κορότζη με εισαγωγή του Άλκη Ρήγου. Πρωτοδημοσιεύθηκε στο περιοδικό “Ηλύσια” (πρώτο τεύχος) τον Μάη του 1927
“Την είχα δει σε μια μικρή γερμανική πολιτεία, πάνου σε ένα τραπέζι, να μιλάει σε χιλιάδες εργάτες και πεινασμένους. Ήταν αδύναμη, σα ραχητική, φορούσε ένα παλιό σάλι, έτρεμε από το κρύο κι έβηχε. Μα ποτέ δε θα ξεχάσω την κραυγή που τινάχτηκε από το ανεμικό της στόμα κι ανέβηκε στον ουρανό:
” Ελευτερία, φως, δικαιοσύνη. Να χαθούμε όλοι αδέρφια, για να σώσουμε τη γης!”
[…] Μια άλλη μέρα: είχε κυρηχτεί ο παγκόσμιος πόλεμος, τα γερμανικά στρατεύματα κίνησαν να δρασκελίσουν τα σύνορα να μπουν στη Ρωσία.
Άξαφνα μια χλωμή γυναίκα όρμησε στάθηκε απάνου στα σύνορα κι άνοιξε τα δυο μικρά της αδύναμα χέρια να σταματήσει τους στρατούς που προχωρούσαν. Ήταν η Ρόζα Λούξεμπουργκ.
Τη φυλακίζουν. Από τη φυλακή της κοιτάζει τον ήλιο, τα πουλιά, τα σύννεφα, ακουμπισμένη στα κάγκελα.
[…]Θάμα είναι η ευαισθησία τούτης της καρδιάς σε μια γυναίκα με τόση οξύτατη λογική και διαλεκτική δεινότητα και σοφία.
Κι ακόμα περισσότερο η Ρόζα Λούξεμπουργκ είχε και την τρίτη ανώτερη αρετή: Δεν ήταν μονάχα λεπτότατα παθαινόμενη καρδιά , δεν ήταν μονάχα ανυπέρβλητα λάγαρός θεωρητικός νους- μα ήταν και μια ζωή γιομάτη Π ρ ά ξ η: αμείλιχτος πολεμιστής , έτρεχε από πόλη σε πόλη, μιλούσε στις πλατείες, στα καφενεία, στα εργστάσια, πήγαινε μπροστά από τους εργάτες σε συλλαλητήρια κι απεργίες.
[…] Σε λίγο, τον Γενάρη του 1919, τη σκότωσαν!
Δεν ήταν μια γυναίκα που φώναζε – ήταν η κραυγή, η σημερινή, ολάκερης της Γης. Κατέβαινα το βουνό ταραγμένος. Τα δάκρυα είχαν τιναχτεί από τα μάτια μου. Πώς όταν είδα τη γυναίκα τούτη στη μακρινή πολιτεία να φωνάζει, απάνω στο τραπέζι, μικρή, αδύναμη κι άσκημη, πώς να μη χυθώ να σφίξω το χέρι της και να πάω μαζί της! Μα θυμούμαι, πειράχτηκα κι απόστρεψα το πρόσωπό μου. Ένας γιατρός, που ήταν μαζί μου είπε: «Θα είναι υστερική· θα την πάντρευα να ησυχάσει». Κι εγώ γέλασα, θυμούμαι.
Φρίσσω λογιάζοντας πόσο κτήνος μπορεί να ‘ναι ο άνθρωπος, χωρίς να το νιώθει.
Ποτέ στη ζωή μου δεν είχα ξεπέσει τόσο, μεγαλύτερη αμαρτία δεν έκαμα.
Και τώρα τα δάκρυα ανεβαίνουν, μια καρδιά χτυπάει και γιομίζει με αντίλαλο την ερημιά, η ζωή ανασηκώνεται όλη απάνου στους αδύναμους, καμπουριασμένους ώμους της χλωμής τούτης μεγαλομάρτυρης αδελφής.
Έφυγε η κραυγή από το στήθος της, λευτερώθηκε από το εφήμερο κορμί της και δουλεύει, φωνάζοντας πολεμικά, μέσα στα στήθη των ανθρώπων. Τέτοια η κραυγή της λευτεριάς. Έκαμε χρόνια να φτάσει και να χτυπήσει την ψυχή μου.
Άλλες ψυχές, πιο χαμηλά, πιο πέρα, ακόμα δεν τη γρίκησαν. Βλέπουν μια γυναίκα ν’ ανοίγει το στόμα της, να σηκώνει τα χέρια απάνου σ’ ένα τραπέζι, μα δεν ακούν τί λέει: ύστερα από πέντε, δέκα χρόνια, θ’ ακούσουν· κι η ψυχή τους θα τιναχτεί κραυγάζοντας.
Η κραυγή της σκίζει τα σωθικά μας: – “Βοήθεια!”
[…]Ο αέρας άλλαξε, αναπνέει μια άνοιξη βαριά, γιομάτι θεάφι.
Ποιός φώναξε; Εμείς φωνάζουμε, οι αδικημένοι άνθρωποι!
Κι ύστερα σιωπή. Ξεχνούμε από τεμπελιά, από συνήθεια, από φόβο. Μα ξάφνου πάλι η κραυγή σκίζει τα σωθικά μας. Γιατί δεν είναι απόξω, δεν είναι μακρυά, δεν ερχεται, για να μπορέσουμε να ξεφύγουμε- μέσα στην καρδιά κάθεται η κραυγή και φωνάζει.
Δεν ήταν μια γυναίκα που φώναζε – ήταν η κραυγή, η σημερινή, ολάκερης της Γης.”
