Της Αθηνάς Σκούρτα*
Δύο μήνες μετά από τις κρίσιμες βουλευτικές εκλογές που διεξήχθησαν στην Τουρκία την 1η Νοεμβρίου και την εξασφάλιση της αυτοδυναμίας από το Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (ΑΚΡ), ο τούρκος πρωθυπουργός, Αχμέτ Νταβούτογλου, επανέφερε το ζήτημα της μετατροπής του πολιτεύματος σε προεδρικό. Θα πρέπει να σημειωθεί πως το ζήτημα της συνταγματικής αναθεώρησης σκόπιμα αποσιωπήθηκε κατά την πρόσφατη προεκλογική περίοδο, εφόσον θεωρήθηκε ότι αποτέλεσε έναν από τους βασικότερους λόγους που στέρησαν από το ΑΚΡ την κοινοβουλευτική αυτοδυναμία στις εκλογές της 7ης Ιουνίου. Πράγματι, η ολοένα αυξανόμενη αυταρχική στάση του τούρκου προέδρου, σε συνδυασμό με την προφανή προσπάθεια εκπλήρωσης των προσωπικών του φιλοδοξιών, έγιναν αντικείμενο έντονης κριτικής, ενώ ταυτόχρονα η είσοδος του φιλοκουρδικού Δημοκρατικού Κόμματος των Λαών (HDP) στο τουρκικό κοινοβούλιο και οι δηλώσεις του προέδρου του Σελλαχατίν Ντεμιρτάς ότι δεν θα στήριζε ποτέ τη μετατροπή του πολιτεύματος, δημιούργησαν ένα εξαιρετικά εύθραυστο πολιτικό περιβάλλον, το οποίο κλιμακώθηκε περαιτέρω μετά την κατάρρευση της ειρηνευτικής διαδικασίας με τους Κούρδους, κατά τον περασμένο Ιούλιο.
Η ατυχής επίσκεψη του Σελλαχατίν Ντεμιρτάς στη Ρωσία στις 23 Δεκεμβρίου και οι δηλώσεις που την ακολούθησαν, πυροδότησαν εκ νέου την ανοιχτή πλέον διαμάχη της τουρκικής κυβέρνησης με το HDP. Ο συμπρόεδρος του φιλοκουρδικού Δημοκρατικού Κόμματος, κατά τη συνάντηση του με τον ρώσο υπουργό Εξωτερικών, Σεργκέυ Λαβρόφ, καταδίκασε την απόφαση της Άγκυρας για την κατάρριψη του ρωσικού μαχητικού αεροσκάφους, προκαλώντας έντονες αντιδράσεις από το πρωθυπουργικό γραφείο στην Άγκυρα. Ο Νταβούτογλου χαρακτήρισε τη δήλωση Ντεμιρτάς απαράδεκτη και την επίσκεψη στη Μόσχα επαίσχυντη, δεδομένης της κρίσης που υποβάθμισε τις σχέσεις ανάμεσα στα δύο κράτη. Ο τούρκος πρωθυπουργός δήλωσε πως η ηγεσία του HDP θα πρέπει να αποκλειστεί από τον διάλογο για τη συνταγματική αναθεώρηση, αφού δεν αποτελεί έναν αξιόπιστο και σοβαρό συνομιλητή για τα εθνικά ζητήματα.
Αυτοδιοίκηση κουρδικών πόλεων
Παράλληλα, διάφορες κουρδικές πόλεις (Σιλόπι, Τζίζρε, Νουσαϊμπίν, Σιρνάκ) ανακήρυξαν την αυτοδιοίκησή τους μετά από σφοδρές συγκρούσεις που πραγματοποιήθηκαν πρόσφατα μεταξύ των τουρκικών δυνάμεων ασφαλείας και των ανταρτών του Κουρδικού Εργατικού Κόμματος (ΡΚΚ). Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, ο Σελλαχατίν Ντεμιρτάς δήλωσε πως το κόμμα του τάσσεται υπέρ της αυτονομίας των κουρδικών περιοχών, ενώ στη διήμερη συνάντηση του κουρδικού Δημοκρατικού Κοινωνικού Κογκρέσου (DTK) στις 26 και 27 Δεκεμβρίου στη Ντιγιάρμπακιρ, υποστήριξε πως «οι Κούρδοι από τώρα και στο εξής θα έχουν την πολιτική ισχύ στις περιοχές τους. Αυτές τις μέρες, που ένα ιστορικό μεταίχμιο εμφανίζεται, ο λαός μας θα αποφασίσει αν θα ζήσει υπό δικτατορία ή ελεύθερα, αν θα ζήσει υπό την τυραννία ενός ανδρός ή αυτόνομα. Η πραγματικότητα του Κουρδιστάν υπάρχει». Λίγες ώρες αργότερα, ο Ντεμιρτάς βρέθηκε αντιμέτωπος με δύο δικαστικές έρευνες εις βάρος του με την κατηγορία του εγκλήματος κατά της συνταγματικής τάξης και της υποστήριξης τρομοκρατικής ομάδας. Ο πρόεδρος Ερντογάν, από την πλευρά του, κατηγόρησε το HDP για «προδοσία» και δήλωσε κατηγορηματικά πως η ενότητα του τουρκικού κράτους είναι αδιαπραγμάτευτη και δεν τίθεται κανένα ζήτημα αλλαγής συνόρων.
Άμεση διευθέτηση
Είναι σαφές πως η Τουρκία βρίσκεται σε μία εξαιρετικά κρίσιμη χρονική στιγμή, αντιμετωπίζοντας μία σειρά από ζωτικής σημασίας προβλήματα ασφάλειας και πως το κουρδικό ζήτημα χρίζει άμεσης διευθέτησης, μέσω πολιτικής λύσης. Η προσπάθεια του τούρκου προέδρου να εξυπηρετήσει μικροπολιτικά συμφέροντα, μπορεί να αποβεί μοιραία τόσο για το μέλλον της χώρας όσο και για τον ίδιο. Φαίνεται πως το ΑΚΡ λίγα διδάχτηκε από το ντόμινο των αραβικών εξεγέρσεων. Φαίνεται πως τίποτα δε συγκράτησε από τη σημασία της πτώσης των αυταρχικών και διεφθαρμένων καθεστώτων, συμπεριλαμβανομένου αυτού της Συρίας του Άσσαντ, που τόσο φανατικά το ίδιο είναι πολέμιο. Το ΑΚΡ εξελίχθηκε σε αυτό ακριβώς με το οποίο αντιπαραβαλλόταν όταν ανήλθε στην εξουσία. Ένα πολιτικό μόρφωμα που χαρακτηρίζεται από κοντόφθαλμες πολιτικές σε εσωτερικό και εξωτερικό επίπεδο. Ένα πολιτικό μόρφωμα που χαρακτηρίζεται από αυταρχισμό, ασυδοσία, διαφθορά, ενώ καταπιέζει τις μειονότητες και καταπατά συστηματικά τα ανθρώπινα δικαιώματα και τις ανθρώπινες ελευθερίες. Η συγκέντρωση των εξουσιών στο πρόσωπο του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν δε θα λύσει κανένα από αυτά τα προβλήματα. Αντίθετα, θα τα διογκώσει. Επιπλέον, ο τούρκος πρωθυπουργός έχει επανειλημμένως υπογραμμίσει την αναγκαιότητα της συνταγματικής αναθεώρησης. Ωστόσο, δε διευκρινίζεται για ποιό λόγο η συνταγματική αυτή αναθεώρηση θα είναι ευνοϊκή για το μέλλον του τουρκικού κράτους, της δημοκρατίας και του τουρκικού λαού.
*Διεθνολόγος – Απόφοιτη του Προγράμματος Μεταπτυχιακών Σπουδών «Πολιτικές, Οικονομικές και Διεθνείς Σχέσεις στη Μεσόγειο», του Πανεπιστημίου Αιγαίου.
