Tου Κώστα Γαβρόγλου
Με δεδομένη την εξαιρετικά δύσκολη κατάσταση που αντιμετωπίζει η κυβέρνηση στις διαπραγματεύσεις και τη συστηματική άρνηση πολλών ευρωπαίων πολιτικών να σκεφτούν με όρους δημοκρατίας και πολιτικής και όχι αποκλειστικά με όρους αριθμολαγνείας, υπάρχει μονίμως το δίλημμα αν πρέπει κανείς να συζητήσει δημόσια τις επιφυλάξεις και τις αντιρρήσεις του για όσα γίνονται στο εσωτερικό. Βέβαια, τέτοια διλήμματα μπορούν να οδηγήσουν σε αυτολογοκρισία, κάτι που τουλάχιστον πριν τις εκλογές, όλοι διατυμπανίζαμε, και σωστά, πως δεν πρέπει να γίνεται. Στο πλαίσιο, λοιπόν, μιας δημιουργικής κριτικής, θα ήθελα να σχολιάσω πτυχές του νομοσχεδίου για τα πανεπιστήμια. Η οργάνωση μελών των ΑΕΙ-Ερευνητικών Κέντρων Θεσσαλονίκης έχει ήδη κυκλοφορήσει μία εξαιρετικά τεκμηριωμένη πολυσέλιδη έκθεση με τα προβλήματα και τις προτάσεις για το νομοσχέδιο.
Σε αυτή τη συγκυρία, ακόμη και νομοσχέδια που χαρακτηρίζονται από τους συντάκτες τους ως «μεταβατικά πλαίσια», θα πρέπει να διακρίνονται από δύο χαρακτηριστικά:
* Τα μονιμότερα ίχνη που θα αφήσουν οι νομοθετικές ρυθμίσεις, αποτυπώνοντας τους δικούς μας προβληματισμούς και αξίες.
* Οι συμμαχίες που θα διαμορφωθούν για την υλοποίηση των πιο ριζοσπαστικών διατάξεων και τη δημιουργία προϋποθέσεων για τα επόμενα βήματα.
Φοβάμαι ότι το νομοσχέδιο για την τριτοβάθμια εκπαίδευση θα δημιουργήσει ένα πλαίσιο προβλημάτων που και τα ίχνη του δικού μας προβληματισμού δεν θα είναι σαφή και καμία ουσιαστική συμμαχία γύρω από τα σοβαρά ζητήματα δεν θα μπορέσει να διαμορφωθεί.
Η αναμφισβήτητα καθαρή και θετική ρύθμιση της κατάργησης των Συμβουλίων Ιδρυμάτων (μαζί με την επίσης θετική ενίσχυση των αρμοδιοτήτων των συλλογικών οργάνων και τις αλλαγές στη διαδικασία εκλογής καθηγητών), συνοδεύεται από την επαναφορά παλαιών ρυθμίσεων για την εκλογή πρυτάνεων και αντιπρυτάνεων, που η εμπειρία έχει δείξει ότι αποτελεί μία από τις βασικές πηγές διαπλοκής στα πανεπιστήμια. Οι υποψήφιοι πρυτάνεις συγκροτούσαν ομάδες δύο ή τριών αντιπρυτάνεων στη βάση όχι δημοσιοποιημένων θέσεων του καθενός χωριστά, αλλά με βάση πόσες ψήφους μπορεί να φέρει. Έχουμε λόγο να επαναφέρουμε αυτό το καθεστώς, ενώ υπάρχει μία πεντακάθαρη λύση; Εκλογή πρυτάνεων και αντιπρυτάνεων με ξεχωριστή λίστα. Το επιχείρημα ότι δεν θα μπορούν να συνεργάζονται ως ομάδα μετά τις εκλογές, δεν ευσταθεί: αξίζει να δει κανείς τις διακηρύξεις μέχρι τώρα όλων των υποψηφίων πρυτάνεων, για να διαπιστώσει πόσο γενικόλογες και σχεδόν πανομοιότυπες ήταν.
Εκλογές και διαπλοκές
Αλλά υπάρχει και κάτι άλλο, που θα υπονομεύσει την καθαρή, όπως είπα, θέση περί κατάργησης των Συμβουλίων. Προτείνεται στο νομοσχέδιο να γίνουν εκλογές των ήδη υπηρετούντων πρυτάνεων σε ένα χρόνο και δεν υπάρχει καμία ρύθμιση για τους σημερινούς αντιπρυτάνεις που είναι διορισμένοι και δεν έχουν καμία δημοκρατική νομιμοποίηση. Αντί, λοιπόν, να προταθεί η εκλογή αντιπρυτάνεων τώρα, ώστε να υπάρχει μία δημοκρατική νομιμοποίηση όλων όσων διοικούν το πανεπιστήμιο, παρατείνεται η θητεία όλων τους για ένα χρόνο. Και προτείνεται στους σημερινούς πρυτάνεις να συγκροτήσουν τριάδες ή τετράδες για να διεκδικήσουν εκ νέου την πρυτανεία του χρόνου, δηλαδή για άλλα τέσσερα χρόνια. Μπαίνουμε, με άλλα λόγια, σε μία παρατεταμένη προεκλογική περίοδο, μάλλον ό,τι χειρότερο για το πανεπιστήμιο. Η εκλογή αντιπρυτάνεων τώρα και η ολοκλήρωση της θητείας όλων, χωρίς δικαίωμα δεύτερης θητείας, είναι και εδώ μία καθαρή λύση που αντανακλά και τη βούληση πολλών πανεπιστημιακών.
Μαύρη εργασία
Δεν φαίνεται να αποτελεί τμήμα της προβληματικής μας, το ενδεχομένως πιο σοβαρό ζήτημα που αντιμετωπίζει το πανεπιστήμιο: η έξαρση της μαύρης εργασίας όσο αποχωρεί το διδακτικό προσωπικό και δεν αντικαθίσταται. Νέοι επιστήμονες, προσφέρουν έναν τεράστιο όγκο απλήρωτης εργασίας, στην οποία οφείλεται το γεγονός ότι, ακόμη, δεν έχουν καταρρεύσει τα πάντα. Δεν θα έπρεπε κάτι να λέγαμε για αυτά τα άτομα; Κάτι μικρό, έστω. Όταν μάλιστα το νομοσχέδιο δεν θέτει ένα ανώτερο όριο στα υπέρογκα δίδακτρα μεταπτυχιακών προγραμμάτων, πολλά από τα οποία είναι περισσότερο από 8.000 ευρώ. Δεν θα έπρεπε ο νόμος να υποχρεώνει την έμμισθη πρόσληψη νέων επιστημόνων τουλάχιστον από μεταπτυχιακά προγράμματα με τόσο υψηλά δίδακτρα;
Φοιτητική συμμετοχή
Ένα από τα πιο σοβαρά ζητήματα αφορά το θέμα της συμμετοχής των φοιτητών στις εκλογές και στα συλλογικά όργανα. Και δυστυχώς η λύση που προτείνεται θα ωθήσει σε έναν εκφυλισμό του προβληματισμού, γιατί τα πάντα θα επικεντρωθούν στα ποσοστά συμμετοχής. Πολλοί πανεπιστημιακοί, ανάμεσα τους και εγώ, θέλουμε να υπάρχει φοιτητική συμμετοχή. Έτσι όμως; Χωρίς να προϋπάρξει καμία απολύτως συζήτηση για το τι ακριβώς σημαίνει η συμμετοχή των φοιτητών στο νέο πανεπιστήμιο που θέλουμε; Δεν θα συζητήσουμε τα προβλήματα που αντιμετωπίζει το φοιτητικό κίνημα; Τις παθολογίες του; Τις αδυναμίες του να παρέμβει εκεί όπου δικά του μέλη καταπατούν διαδικασίες που έχουν διαμορφωθεί συναινετικά, εκεί όπου υπονομεύεται η δημοκρατία που όλοι μαζί προσπαθούμε να την κρατήσουμε στο πόδι; Την κατάσταση των φοιτητικών συλλόγων; Τις νέες μορφές οργάνωσης που ενδεχομένως να είναι πιο πρόσφορες για την παρέμβαση των φοιτητών; Αν εμείς πρώτοι, δεν θέσουμε αυτά τα ζητήματα δημόσια, ποιοι θα τα θέσουν;
Δεν γράφονται αυτά για να κατηγορηθούν συλλήβδην όλοι οι φοιτητές, ούτε και για να μην συζητηθούν οι ευθύνες των διδασκόντων για τη σημερινή κατάσταση στα πανεπιστήμια. Γράφονται τα παραπάνω, γιατί αυτά συζητάμε μεταξύ μας οι αριστεροί. Γιατί μας καίνε τα προβλήματα που σχετίζονται με το φοιτητικό κίνημα. Τα συζητάμε και απελπιζόμαστε. Τα συζητάμε μεταξύ μας, αλλά δεν επιτρέπουμε στον εαυτό μας να τα συζητήσει δημόσια, συζητάμε ψιθυριστά, σχεδόν ενοχικά.
Έρχεται, λοιπόν, το νομοσχέδιο και προτείνει τη συμμετοχή των φοιτητών με τρόπους και διαδικασίες που έχουν σχέση με το πανεπιστήμιο της δεκαετίας του 1980. Άντε και των αρχών του 1990. Δηλαδή, ενός πανεπιστημίου από το οποίο απέχουμε μία ολόκληρη γενιά. Σχεδόν 25 χρόνια! Και δυστυχώς, αυτό γίνεται και με έναν τρόπο που έχει μπερδέψει πολλούς. Ο αλγόριθμος που προτείνεται δηλώνει την πρόθεση του νομοθέτη να συμμετέχουν οι φοιτητές στις εκλογές με ποσοστό 70% επί του συνόλου των καθηγητών. Αυτή είναι η πρόθεση του νομοθέτη. Στην πραγματικότητα, (το υπολόγισα με βάση τα στοιχεία των τελευταίων 5 ετών), αν κανείς συνυπολογίσει τη συμμετοχή στις φοιτητικές εκλογές, το συνολικό αριθμό εγγεγραμμένων φοιτητών (κάτι που αν δεν αποσαφηνιστεί με ακρίβεια μετά τις αλλαγές των τελευταίων ετών, θα δημιουργήσει ένα χάος), τη συμμετοχή των υποψήφιων διδακτόρων όπως προβλέπει το νομοσχέδιο, την άρνηση συμμετοχής τουλάχιστον μιας παράταξης στις πρυτανικές εκλογές και άλλες τεχνικές διαστάσεις, τότε το ποσοστό που τελικά «μετράει» θα κυμαίνεται ανάμεσα στο 10% με 12%, ανάλογα με το τι θεωρεί κανείς ως εγγεγραμμένους φοιτητές. Τι είναι όλο αυτό; Λέμε 70% αλλά εννοούμε 12%;
Τι κάνουμε, λοιπόν; Θα πρέπει να δοθεί ένα μικρό διάστημα να συζητηθεί το σχέδιο στα πανεπιστήμια, κάτι που το απαιτούσαμε εμείς όλα τα προηγούμενα χρόνια και, στη συνέχεια, να παρθούν υπόψη κάποιες από τις επισημάνσεις που θα γίνουν. Στην αιτιολογική έκθεση και στη Βουλή θα πρέπει να υπάρχει ρητή και συγκεκριμένη δέσμευση όχι μόνο του χρονοδιαγράμματος για την κατάθεση του νέου ολοκληρωμένου πλαισίου αλλά και των συγκεκριμένων θεμάτων που θα πρέπει να συζητηθούν. Θα πρέπει να αποσυρθούν οι διατάξεις περί φοιτητικής συμμετοχής, να δηλωθεί με απόλυτη σαφήνεια στην αιτιολογική έκθεση, αλλά και στη Βουλή, ότι ο Νόμος Πλαίσιο θα συμπεριλάβει διάταξη για φοιτητική συμμετοχή, και να ανοίξει ταυτοχρόνως με πρωτοβουλία του υπουργείου, των κομματικών οργάνων και των θεσμικών οργάνων στα πανεπιστήμια, μια πλατιά συζήτηση για το θέμα αυτό. Αλλιώς, θα χάσουμε μία τεράστια ευκαιρία να συζητήσουμε ανοικτά ένα θέμα που δεν αφορά μόνον τους φοιτητές αλλά την κοινωνία ολόκληρη.
