Τι προτείνει η Επιτροπή Σοφών για ταμεία, εισφορές, συντάξεις, όρια ηλικίας και παροχές
Το πολυαναμενόμενο πόρισμα της «Επιτροπής Σοφών» για το Δημόσιο Ασφαλιστικό Σύστημα παρουσιάστηκε πριν από λίγα εικοσιτετράωρα, αλλά τελικά δεν έκανε πιο σοφή την ελληνική κοινωνία. Μια ενδελεχής ανάλυση των προτάσεων, τις οποίες περιλαμβάνει, επιβεβαιώνει τις εκτιμήσεις για επερχόμενες, νέες δραστικές μειώσεις συντάξεων και δικαιωμάτων, καθώς και περαιτέρω –έμμεσες ή άμεσες– αυξήσεις ορίων ηλικίας.
Μια πιο αισιόδοξη προσέγγιση της σημασίας τους κρίνεται ότι θα ήταν άτοπη. Γιατί; Διότι, με δεδομένα τα προβλεπόμενα στο 3ο μνημόνιο μέτρα και τους –επίσημους– δείκτες της ανεργίας να είναι στο επίπεδο του 25% (χωρίς να προβλέπεται δραστική βελτίωση της απασχόλησης τα αμέσως επόμενα χρόνια), σε καμιά χώρα του κόσμου δεν θα μπορούσε να διαμορφωθεί ένα σύστημα δημόσιας ασφάλισης, το οποίο θα σεβόταν τους πολίτες και δεν θα στηριζόταν στα διαρκή «κουρέματα» των παροχών τους.
Επί της ουσίας, το πόρισμα της αρμόδιας Επιτροπής του υπουργείου Εργασίας, στην οποία ως μέλη είχαν τοποθετηθεί και πρόσωπα που είχαν ενεργό ρόλο στο Σύστημα Κοινωνικής Ασφάλισης κατά τις προηγούμενες δεκαετίες, δεν πρωτοτυπεί. Συγκρινόμενο, μάλιστα, με εκθέσεις και αντίστοιχες μελέτες που έγιναν από το 1990 και μετά, μοιάζει αρκετά «φτωχό». Μέσα από περίπου 35 σελίδες προωθούνται μια σειρά προτάσεων, οι οποίες δεν διαψεύδουν όσους εκτιμούν ότι το «ψαλίδισμα» στις παροχές και τις συντάξεις (ήδη από το 2010 μέχρι σήμερα έχουν περικοπεί από 14% οι χαμηλές μέχρι και 50% οι μεσαίες και υψηλές, όπως και οι «Σοφοί» παραδέχονται) θα συνεχιστεί.
Τουναντίον… Μέσα από τη διαμόρφωση μιας διαφορετικής «βιτρίνας» του Συστήματος Κοινωνικής Ασφάλισης και μια σειρά αλλαγών που κινούνται πάνω στις «ράγες» που στήθηκαν με τους προηγούμενους –μνημονιακούς και μη- ασφαλιστικούς νόμους, οι προτάσεις της Επιτροπής Σοφών, σε ενδεχόμενη υλοποίηση τους, θα οδηγήσουν σε νέες, μεγάλες μειώσεις σε βάρος της μεγάλης πλειονότητας των ασφαλισμένων και των συνταξιούχων.
Με βάση τις κυριότερες προτάσεις του πορίσματος προκρίνεται η δημιουργία ενός νέου Δημόσιου Ασφαλιστικού Συστήματος, το οποίο θα βασίζεται πάνω σε αρκετές από τις «παλιές συνταγές»: στην ενοποίηση όλων των ταμείων σε ένα φορέα – «μαμούθ» (ή σε τρία – μισθωτών, αυτοαπασχολουμένων και αγροτών), στη διαμόρφωση ενιαίων κανόνων εισφορών – παροχών, καθώς και σε ακόμη πιο μειωμένες συντάξεις και ακόμη πιο αυξημένα –έμμεσα ή άμεσα– όρια ηλικίας. Οι αλλαγές θα πρέπει να αφορούν στο σύνολο των ασφαλισμένων και των συνταξιούχων, χωρίς τις διακρίσεις που επέβαλλαν οι νόμοι από το ’90 και μετά (π.χ. «παλιοί» προ του 1992 και «νέοι» ασφαλισμένοι από το 1993 και μετά).
«Εθνική» σύνταξη βάσει κριτηρίων
Οσον αφορά στην ελάχιστη εθνική – κοινωνική σύνταξη, βάσει του πορίσματος, το ύψος της θα δύναται να κυμαίνεται κάτω και από τα 390 ευρώ. Καθοριστικό ρόλο θα διαδραματίζει το προσδόκιμο ζωής και τα ατομικά και οικογενειακά εισοδήματα των δικαιούχων.
Επίσης, βάσει των κυριότερων προτάσεων του πορίσματος, το ποσοστό αναπλήρωσης του μισθού από τη σύνταξη θα πρέπει να είναι αρκετά χαμηλότερο του υφιστάμενου 70% (80% για τους «παλιούς», προ του 1992, ασφαλισμένους). Το ποσοστό αναπλήρωσης θα αυξάνεται μόνο εάν ο ασφαλισμένος παραμένει στην εργασία πάνω από 40 χρόνια ή μετά τη συμπλήρωση του 67ου έτους της ηλικίας.
Οι «Σοφοί», αντιγράφοντας σε ένα βαθμό το Σύστημα Ασφάλισης της Σουηδίας, προτείνουν τη μετάβαση σε ένα Διανεμητικό Σύστημα Εικονικών Λογαριασμών και Καθορισμένων Εισφορών (NCD), με τη θέσπιση μιας εθνικής – κοινωνικής σύνταξης, όχι για όλους αλλά για τους πλέον φτωχούς πολίτες βάσει αυστηρών κριτηρίων. Στη βάση αυτή θα πρέπει για όλους τους εργαζομένους να δημιουργηθούν εικονικοί ατομικοί λογαριασμοί, στους οποίους θα συγκεντρώνονται τα ποσά (εισφορές) τα οποία αποδίδουν. Με την ολοκλήρωση του επαγγελματικού τους βίου, επί του συνολικού ποσού και με βάση ενδεχόμενα, λοιπά εισοδήματα τα οποία θα έχουν, θα υπολογίζεται η σύνταξη που θα τους αποδίδεται.
Σ’ ένα μεγάλο βαθμό το σύστημα αυτό δεν έχει ουσιαστικές διαφορές από το υπάρχον (το λεγόμενο αναδιανεμητικό, βάσει του οποίου με τις εισφορές των νυν απασχολουμένων καλύπτονται οι συντάξεις των «απόμαχων της εργασίας»). Οι εργαζόμενοι θα εξακολουθούν να καλύπτουν τις τρέχουσες συντάξεις και κανείς δεν θα μπορεί να τους εγγυηθεί ότι στο τέλος του εργασιακού τους βίου, ο «εικονικός» ατομικός κουμπαράς τους δεν θα είναι στην πραγματικότητα άδειος.
Υπολογισμός εκ νέου όλων των συντάξεων
Σε κάθε περίπτωση, οι κανόνες θα είναι ενιαίοι και από την στιγμή που θα νομοθετηθούν θα ισχύσουν για όλους (εργαζομένους και νυν συνταξιούχους). «Προτείνεται η ουσιαστική ενοποίηση του υπάρχοντος καθεστώτος κοινωνικής ασφάλισης με θέσπιση ενιαίων κανόνων για παλαιούς και νέους ασφαλισμένους και ανακαθορισμό των συντάξεων των ήδη συνταξιούχων» αναφέρεται στο πόρισμα, μέσω του οποίου επισημαίνεται η αναγκαιότητα ενιαίων ποσοστών εισφορών και βάση υπολογισμού τους για κύρια σύνταξη, επικουρική σύνταξη και εφάπαξ, με μόνη διάκριση αυτή σε μισθωτούς και αυτοτελώς απασχολούμενους. Στο πλαίσιο αυτό, προκρίνεται η κατάργηση των οριζόντιων περικοπών στις συντάξεις και η καθιέρωση ενιαίου τρόπου υπολογισμού κύριας και επικουρικής, για παλιούς και νέους ασφαλισμένους, αφού προηγουμένως καθοριστεί με Αναλογιστική Μελέτη το ποσοστό αναπλήρωσης των αποδοχών του ασφαλισμένου.
Ο Γ. Κατρούγκαλος διέψευσε αλλά…
Από την πλευρά του, ο αρμόδιος υπουργός Εργασίας Γιώργος Κατρούγκαλος, άμεσα, έσπευσε να δηλώσει ότι αλλαγές που οδηγούν σε νέο περιορισμό απολαβών και δικαιωμάτων δεν θα εφαρμοστούν. Ωστόσο, στην προκειμένη δεν παίζει ρόλο μόνο η βούληση, αλλά και η πραγματικότητα σε μια οικονομία η οποία θα συνεχίσει να συρρικνώνεται ή –στην καλύτερη περίπτωση– θα χρειαστεί αρκετές δεκαετίες για να ανακάμψει και να μπορεί, μακροπρόθεσμα, να ενισχύει επαρκώς το Δημόσιο Συνταξιοδοτικό Σύστημα, για να διατηρήσει τις, ήδη «κουρεμένες», συντάξεις στο ισχύον επίπεδο (πολύ περισσότερο, δε, για να επανέλθουν σε μια ομαλότητα, με τις επιβαλλόμενες ετήσιες αναπροσαρμογές τους).
Νάσος Χατζητσάκος
