Τις τελευταίες μέρες παρακολουθούμε ένα ακόμη επεισόδιο που μετατρέπει την εξωτερική πολιτική σε προνομιακό πεδίο του εθνικισμού. Σε σχέση με το καλώδιο Ελλάδας-Κύπρου, η συζήτηση περιστρέφεται διαρκώς γύρω από το ποιος μπορεί να επιβληθεί στο Αιγαίο ανάμεσα στην Ελλάδα και την Τουρκία. Οι NAVTEX και οι διακοινώσεις τροφοδοτούν αυτή την αντιπαράθεση, ενώ η χρησιμότητα του ίδιου του έργου περνά συχνά σε δεύτερο πλάνο. Είναι όμως η πόντιση του καλωδίου τόσο σημαντική για την ελληνική εξωτερική πολιτική; «Δεν κατοχυρώνει κανένα κυριαρχικό δικαίωμα της Ελλάδας», τονίζει στην «Εποχή» ο Σωτήρης Ρούσσος. Ο καθηγητής Διεθνών Σχέσεων στο Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου συνδέει τους κυβερνητικούς χειρισμούς με την απουσία στρατηγικής και την πίεση Σαμαρά και Ακροδεξιάς. Στη συζήτηση μάς εξηγεί γιατί προτάσσει τα δώδεκα μίλια νότια και ανατολικά της Κρήτης και επισημαίνει τις διαφορετικές προτεραιότητες της Λευκωσίας και τις αβεβαιότητες για το ενεργειακό όφελος.
Η ένταση γύρω από το καλώδιο Ελλάδας–Κύπρου συνεχίζεται. Ποια είναι η βασική επιδίωξη της κυβέρνησης Ερντογάν;
Κατά την άποψη μου, η κεντρική επιδίωξη του Ερντογάν είναι να πει: «Ο αρχηγός στην Ανατολική Μεσόγειο είμαι εγώ. Κάθε κίνηση θα γίνεται εφόσον με ενημερώνετε και δίνω την έγκρισή μου». Αυτή είναι η βασική γραμμή της Τουρκίας: ό,τι και να γίνει στην περιοχή, θα πρέπει να τη ρωτάτε. Ιδιαίτερα οι Έλληνες και οι Κύπριοι. Η Άγκυρα μιλά για έγκριση, ενώ δεν χρειάζεται. Ακόμη κι αν είχε αναγνωριστεί τουρκική υφαλοκρηπίδα στην περιοχή, σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο, δεν θα χρειαζόταν άδεια του παράκτιου κράτους για να ποντιστεί καλώδιο διότι άδεια απαιτείται μόνο όταν πρόκειται για πόντιση εντός της αιγιαλίτιδας ζώνης παράκτιου κράτους.
Πώς ξεχωρίζουμε, λοιπόν, το ζήτημα της πόντισης από τη διαφορά για την υφαλοκρηπίδα;
Η πόντιση καλωδίου δεν κατοχυρώνει κανένα κυριαρχικό δικαίωμα της Ελλάδας. Γι’ αυτό χαρακτηρίζω το θέμα ήσσονος σημασίας. Δεν σημαίνει ότι, αν περάσουμε καλώδιο, κατοχυρώνουμε πως η ελληνική ΑΟΖ ή η υφαλοκρηπίδα συνδέεται με την κυπριακή, όπως λένε διάφοροι θερμοκέφαλοι. Το καλώδιο ακουμπά στον πυθμένα. Η υφαλοκρηπίδα αφορά τον πυθμένα και το υπέδαφος. Όταν κάνεις γεώτρηση για να αντλήσεις πετρέλαιο, επεμβαίνεις στην υφαλοκρηπίδα. Όταν, αντίθετα, μιλάμε για το αποκλειστικό δικαίωμα αλιείας στην αποκλειστική οικονομική ζώνη, την ΑΟΖ, αναφερόμαστε στη στήλη του νερού πάνω από τον πυθμένα.
Αφού, όπως λέτε, δεν κατοχυρώνει κυριαρχικά δικαιώματα, γιατί η κυβέρνηση το μετέτρεψε σε κεντρικό ζήτημα εξωτερικής πολιτικής;
Γιατί πρώτα απ’ όλα, δεν υπάρχει στρατηγική. Δεύτερον, γιατί υπάρχει ο παράγοντας εξωτερικής πολιτικής που λέγεται Σαμαράς και Ακροδεξιά. Άρα πρέπει να δείξουμε ότι «δεν μασάμε από τους Τούρκους», ότι δεν μπορούν να μας κάνουν ό,τι θέλουν. Υπάρχει ένα μεγάλο ζήτημα εσωτερικής κατανάλωσης. Και ρωτώ: Εφόσον θέλαμε να το κάνουμε, γιατί δεν το κάναμε πριν από δύο χρόνια, αλλά ήρθαμε σε αντιπαράθεση και το έργο πάγωσε;
Η κυβέρνηση, πάντως, παρουσιάζει τη γαλλική διακοίνωση προς την Τουρκία ως μια απλή ενημέρωση, χωρίς αναγνώριση δικαιωμάτων. Σας πείθει αυτή η εξήγηση;
Εφόσον η ενημέρωση της Τουρκίας είναι ανώδυνη, όπως μας λένε, και δεν διαμορφώνει δικαιώματα, γιατί δεν την κάναμε εμείς και βάλαμε τους Γάλλους να την κάνουν; Επειδή το πλοίο είναι γαλλικό; Όχι βέβαια. Το ζήτημα δεν είναι μόνο αυτό το πλοίο, που πηγαίνει για έρευνες και δεν θα ποντίσει το καλώδιο. Κάποια στιγμή έτσι και αλλιώς θα περάσουμε από τις έρευνες στην πόντιση.
Μιλήσατε για εσωτερική κατανάλωση στην Ελλάδα. Συμβαίνει κάτι αντίστοιχο και στην τουρκική πλευρά;
Όχι με τον ίδιο τρόπο. Για την τουρκική κοινή γνώμη, το ζήτημα της Ελλάδας είναι πολύ χαμηλά στη λίστα των απειλών, δεν φαίνεται καν. Η Ελλάδα δεν θεωρείται απειλή ούτε από την τουρκική ελίτ ούτε από την κοινή γνώμη. Όχι επειδή μας αγαπούν ή μας θεωρούν αδέλφια τους. Απλώς μας θεωρούν χώρα μικρής ισχύος, που δεν μπορεί να τους απειλήσει.
Αν το καλώδιο δεν έχει αυτή τη στρατηγική σημασία, ποια κίνηση θα είχε, κατά τη γνώμη σας, ουσιαστικό περιεχόμενο;
Αν η κυβέρνηση ήθελε πραγματικά να ορθώσει το ανάστημά της στην Τουρκία και να κάνει κάτι που θα καθόριζε κυριαρχία και, στη συνέχεια, κυριαρχικά δικαιώματα, θα προχωρούσε στην επέκταση της αιγιαλίτιδας ζώνης στα δώδεκα μίλια νότια και ανατολικά της Κρήτης. Εκεί έχουμε δικαίωμα να το κάνουμε και θα μπορούσαμε να πούμε στην Τουρκία ότι δεν πρόκειται για το Αιγαίο. Άρα δεν ισχύει το casus belli. Δεν μπορεί να μας θέτει casus belli παντού. Δεν λέω ότι η Τουρκία δεν θα προκαλούσε κρίση και εκεί. Μπορεί να προκαλούσε. Αλλά αυτή η κρίση θα είχε κάποιο αποτέλεσμα εάν τελικά «νικούσαμε», εντός εισαγωγικών, στο διπλωματικό παιχνίδι: θα κατοχυρώναμε τα δώδεκα μίλια στην περιοχή.
Αναγνωρίζετε, όμως, ότι και η επέκταση στα δώδεκα μίλια μπορεί να προκαλέσει κρίση. Δεν θα δυσκόλευε τη συνεννόηση με την Τουρκία;
Δεν είναι αναγκαίο μια ζωή να συνεννοούμαστε. Δεν θεωρώ πάντοτε αναγκαίο να συνεννοηθούμε με την Τουρκία, αν η Τουρκία δεν το θέλει. Θεωρώ, όμως, αναγκαίο να δίνουμε τις μάχες εκεί που πρέπει να τις δώσουμε, όχι στα κουτουρού.
Να πάμε και στην Κύπρο. Έχουν Αθήνα και Λευκωσία τις ίδιες προτεραιότητες για τη διασύνδεση;
Οι προτεραιότητες διαφέρουν απολύτως. Το μισό υπουργικό συμβούλιο της Κύπρου λέει ότι δεν είναι χρήσιμο για την Κύπρο, ότι είναι πολύ ακριβό. Η αίσθηση που έχω είναι πως δεν θεωρούν ότι πρέπει οπωσδήποτε να γίνει και ότι θα πέσουν στα χαρακώματα γι’ αυτό. Δεν έχω ακούσει κάποια σκληρή δήλωση του Χριστοδουλίδη ή του υπουργού Εξωτερικών τους για το θέμα.
Πέρα από τις κυβερνητικές προτεραιότητες, τι σημαίνει η διασύνδεση με το ευρωπαϊκό δίκτυο για τους πολίτες της Κύπρου;
Θα είχε σίγουρα κάποιο όφελος. Οι ηλεκτρικές διασυνδέσεις έχουν γίνει το must της εποχής μας. Γενικά όλα τα δίκτυα είναι σημαντικά, γιατί διαμορφώνουν μεγαλύτερη σταθερότητα και ασφάλεια στην ενεργειακή κατάσταση μιας χώρας. Έχεις τη δυνατότητα να παίρνεις περισσότερο ρεύμα και να έχεις σταθερότερο ενεργειακό εφοδιασμό. Προφανώς όλα αυτά παίζουν ρόλο και γι’ αυτό γίνονται τέτοια έργα.
Αυτό το όφελος δεν θα μπορούσε να φανεί και σε χαμηλότερες τιμές ρεύματος;
Οι Κύπριοι διατείνονται ότι η τιμή του ρεύματος θα είναι υψηλότερη λόγω του καλωδίου. Αυτό είναι το βασικό τους πρόβλημα. Σε σχέση με άλλες πηγές που έχουν, είτε πετρέλαιο είτε φυσικό αέριο είτε εναλλακτικές πηγές, θεωρούν ότι η ενέργεια που θα έρθει από το καλώδιο θα είναι ακριβότερη. Δεν μιλάμε για φθηνό ρεύμα. Κανένας δεν το έχει πει, ούτε η κυβέρνηση, για φθηνό ρεύμα που θα πάει στην Κύπρο. Άλλωστε, η κατασκευή, η διατήρηση και η συντήρησή του κοστίζουν. Δεν λέω ότι δεν θέλουν τη σύνδεση, άλλα σίγουρα υπάρχουν ενστάσεις και από επιχειρηματικούς κύκλους και από κύκλους μέσα στην κυβέρνηση.
Μιλάμε, όμως, για έναν σχεδιασμό που περιλαμβάνει και το Ισραήλ. Τι ρόλο βλέπετε να παίζει σε αυτή την υπόθεση;
Δεν βλέπω κάποιον ρόλο του Ισραήλ, δεν φαίνεται κάποιο ενδιαφέρον από την πλευρά του. Δεν έχει γίνει κάποια δήλωση, όσο γνωρίζω τουλάχιστον. Θα δούμε πώς θα συμπεριφερθεί σε περίπτωση κρίσης. Αν πάμε σε αναμέτρηση, αν οι Τούρκοι έχουν αποφασίσει να μας κάνουν «καψόνια», πρέπει να δούμε πώς θα συμπεριφερθούν οι σύμμαχοί μας, με τους οποίους θεωρητικά έχουμε πολύ στενές σχέσεις, με μεγάλες θυσίες στο διπλωματικό επίπεδο: το Ισραήλ, οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Γαλλία. Πάντως, δύσκολα βλέπω το Ισραήλ να επιλέγει μια αντιπαράθεση με την Τουρκία για το καλώδιο. Η σημασία του έργου για τη δική του ασφάλεια δεν είναι τέτοια ώστε να πάρει αυτό το ρίσκο.
Στις 4 Νοεμβρίου η Κομισιόν αναφέρθηκε στην παρεμπόδιση των ερευνών από την Τουρκία. Η τοποθέτηση αυτή, όμως, δεν φαίνεται να επηρέασε τις εξελίξεις. Γιατί δεν βλέπουμε πιο ενεργό ευρωπαϊκό ρόλο;
Η ελληνική κυβέρνηση θα μπορούσε να πάρει αυτή την τοποθέτηση και να τη μετατρέψει σε απειλή κυρώσεων, στηριζόμενη και σε παλαιότερες αποφάσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Θα μπορούσε να το έχει ήδη προχωρήσει. Αντίθετα, δεν βλέπω κάποια κίνηση προς την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Αν δεν υπάρχει τέτοια πρωτοβουλία από την Αθήνα, μπορεί η Ευρωπαϊκή Ένωση να κινηθεί από μόνη της;
Αν δεν το ζητήσουμε εμείς, η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν πρόκειται να κινηθεί από μόνη της. Δεν θα σηκωθεί μόνος του ο Ιρλανδός υπουργός στο Συμβούλιο Υπουργών Εξωτερικών και θα ζητήσει κυρώσεις στην Τουρκία επειδή παρεμποδίζει την Ελλάδα.
FOTO: THE SHALDIVES/FLICKR
