φωτογραφία: ΔΗΜΗΤΡΑ ΚΟΥΤΡΑ/TOKLIK.GR/EUROKINISSI)
Τέσσερις νομικοί εγνωσμένου κύρους, από διαφορετικές αφετηρίες και με διαφορετικό ύφος, συγκλίνουν σε μια κοινή εκτίμηση: η πρόταση του πρωθυπουργού για το ασυμβίβαστο υπουργού–βουλευτή δεν συνιστά θεσμική τομή, αλλά εγκυμονεί σοβαρούς κινδύνους για τη λειτουργία του κοινοβουλευτισμού.
Ο Αντώνης Καραμπάτζος, καθηγητής στη Νομική Σχολή του ΕΚΠΑ, περιγράφει στην Καθημερινή την προτεινόμενη ρύθμιση ως ένα παιχνίδι «μουσικών καρεκλών». Κατά την ανάλυσή του, η δυνατότητα εναλλαγής μεταξύ υπουργικού και βουλευτικού αξιώματος επιτρέπει στον πρωθυπουργό να παρεμβαίνει όχι μόνο στη σύνθεση της κυβέρνησης αλλά και της ίδιας της Βουλής. Με διαδοχικούς ανασχηματισμούς, μπορεί ουσιαστικά να «μπάζει και να βγάζει» βουλευτές, επηρεάζοντας άμεσα τη σύνθεσή της. Αυτό, επισημαίνει, υπονομεύει την αρχή της αντιπροσώπευσης — την ιδέα ότι οι βουλευτές εκλέγονται από τον λαό και δεν αναδιατάσσονται έμμεσα από την εκτελεστική εξουσία — ενώ ενισχύει περαιτέρω έναν ήδη ισχυρό πρωθυπουργικό ρόλο. Υπενθυμίζει μάλιστα ότι ο ίδιος ο πρωθυπουργός στο παρελθόν είχε ταχθεί κατά του ασυμβίβαστου, θεωρώντας το χαρακτηριστικό προεδρικών και όχι κοινοβουλευτικών συστημάτων.
Από διαφορετική οπτική, ο Ξενοφών Κοντιάδης στο dnews εντοπίζει υπαρκτό πρόβλημα στο ελληνικό πολιτικό σύστημα, χωρίς όμως να αποδέχεται τη συγκεκριμένη λύση. Επισημαίνει ότι τα κυβερνητικά σχήματα είναι υπερδιογκωμένα, με αποτέλεσμα περίπου ένας στους τρεις βουλευτές της πλειοψηφίας να καθίσταται υπουργός, ενώ οι υπόλοιποι αναμένουν έναν ανασχηματισμό για να ενταχθούν στην κυβέρνηση. Αυτή η κατάσταση καλλιεργεί εξάρτηση των βουλευτών από τον πρωθυπουργό, ενισχύει πελατειακές πιέσεις ενόψει επανεκλογής και αποδυναμώνει τη Βουλή ως θεσμό ελέγχου της εκτελεστικής εξουσίας. Παρότι αναγνωρίζει τη δυσλειτουργία, θεωρεί ότι η προτεινόμενη μορφή ασυμβίβαστου δεν την θεραπεύει.
Πιο αιχμηρός, ο Αντύπας Καρίπογλου στα Νέα ασκεί συνολική πολιτικο-θεσμική κριτική. Υποστηρίζει ότι η κυβέρνηση δεν έχει αντιμετωπίσει αποτελεσματικά τη διαφθορά και ότι κάθε φορά που ανακύπτει ένα σκάνδαλο προβάλλεται ένα νέο «σχέδιο» ως απάντηση. Στο πλαίσιο αυτό, το ασυμβίβαστο εκλαμβάνεται ως επικοινωνιακή διαχείριση κρίσεων, χωρίς ουσιαστική θεσμική θεμελίωση. Κατά την εκτίμησή του, η προτεινόμενη ρύθμιση δημιουργεί μια κατηγορία βουλευτών «ομήρων» της πρωθυπουργικής εξουσίας, καθώς ο πρωθυπουργός θα μπορεί να μεταβάλλει τη σύνθεση της Βουλής κατά βούληση, οικειοποιούμενος εξουσίες που ανήκουν στο εκλογικό σώμα. Παράλληλα, τονίζει την ασυνέπεια της πρότασης σε σχέση με το ισχύον συνταγματικό πλαίσιο.
Τέλος, ο Ευάγγελος Βενιζέλος μιλώντας στον ΣΚΑΙ προσέγγισε το ζήτημα με όρους θεσμικής λειτουργικότητας. Προειδοποιεί ότι μια τέτοια ρύθμιση θα ενισχύσει περαιτέρω την εξάρτηση της Βουλής από την κυβέρνηση και θα αλλοιώσει την αντιπροσωπευτικότητά της. Ιδιαίτερη έμφαση δίνει στον ρόλο των επιλαχόντων, οι οποίοι κινδυνεύουν να μετατραπούν σε «εφεδρικούς βουλευτές», εξαρτώμενους από τις εκάστοτε κυβερνητικές επιλογές και τους ανασχηματισμούς. Αυτό, κατά τον ίδιο, μπορεί να οδηγήσει σε ευρύτερες θεσμικές στρεβλώσεις.
Παρά τις επιμέρους διαφοροποιήσεις τους, οι τέσσερις παρεμβάσεις συγκλίνουν σε έναν βασικό άξονα: η προτεινόμενη μεταρρύθμιση δεν ενισχύει τον κοινοβουλευτισμό, αλλά ενδέχεται να τον αποδυναμώσει, μετατοπίζοντας ακόμη περισσότερο την ισορροπία υπέρ της εκτελεστικής εξουσίας.
