Ερίκ Βυϊγιάρ «Οι ορφανοί. Μια ιστορία του Μπίλι δε Κιντ», μετάφραση: Στύλβα Πράσσου, εκδόσεις: Πόλις, 2026
Ο «διαβόητος ντεσπεράντο» Μπίλι δε Κιντ είναι ο πρωταγωνιστής σε αυτό το έκτο βιβλίο του Ερίκ Βυϊγιάρ που μεταφράζεται στα ελληνικά. Τι ήταν ο Μπίλι; Ήταν ο ανελέητος ληστής και δολοφόνος, αυτό που ξέρουμε; Ο Βυϊγιάρ αποφασίζει να σκαλίσει την επιφάνεια, και αυτό που βρίσκει από κάτω είναι ένα παιδί τρυφερό κι ευάλωτο, ένα παιδί που μεγαλώνει ενώ γύρω του το απειλούν διαρκώς κίνδυνοι και αναγκάζεται να αμύνεται συνέχεια, κι έτσι, στις 17 Αυγούστου 1877, «στα δεκαεφτά του, σκότωσε για πρώτη φορά άνθρωπο». Ο Βυϊγιάρ δεν αρκείται στο γεγονός και στην πρώτη ερμηνεία, δεν μένει στις συνήθεις επιφανειακές αναγνώσεις που είτε δαιμονοποιούν είτε εξιδανικεύουν. Εν πάση περιπτώσει, για πολλούς λόγους «έχουμε κάθε δικαίωμα να αμφισβητήσουμε την επίσημη εκδοχή», λέει.
Και βυθίζεται στη ζωή του Μπίλι, κοιτάζει αινιγματικές φωτογραφίες, ψάχνει τόπους και αρχεία, προσπαθεί να καταλάβει την τρομακτική μοναξιά στην οποία ζούσε ο Μπίλι, τον φόβο του, τις «κραυγές για βοήθεια», την εμπλοκή του στις συμμορίες όπου αρχίζει επιτέλους να χαίρεται την «επισφαλή, εύθραυστη ελευθερία» των παρανόμων. Γιατί θέλει, όσο κι αν είναι δύσκολο, να γνωρίσει ποιος ήταν πραγματικά αυτός ο άνθρωπος: όλα τα βιογραφικά του στοιχεία είναι αβέβαια, επισφαλή, ακόμα και για το όνομά του δεν είμαστε σίγουροι, όλα έχουν δίπλα ένα «μάλλον», ένα «λέγεται», ένα «σύμφωνα με», ένα «αν», ένα «υποτίθεται». Και η αιτία για όλη αυτή την ασάφεια είναι, μας λέει ο Βυϊγιάρ, ότι ο Μπίλι «δεν ήταν παρά ένα δύστυχο ορφανό» που από τα δεκατέσσερά του πάσχιζε ολομόναχο να επιβιώσει όπως όπως.
Το βιβλίο του Βυϊγιάρ κινείται σε τρία επίπεδα, σε τρεις άξονες: την ιστορία και την προσωπικότητα του Μπίλι, την οικοδόμηση του κράτους των ΗΠΑ («μια αποικία χτισμένη βιαστικά πάνω σε βαλτότοπους») και την «επίσημη ιστορία», σε σχέση ειδικά με τη συλλογική μνήμη.
Έτσι, ο συγγραφέας ανατέμνει την περίπλοκη σχέση της κεντρικής εξουσίας με τους τοπικούς γαιοκτήμονες αλλά και με τους παράνομους, τον τρόπο που αποκτήθηκαν οι τεράστιες περιουσίες, τις μεθόδους με τις οποίες εξοντώθηκαν οι «Ινδιάνοι» και εκδιώχθηκαν οι μικροϊδιοκτήτες αγρότες για να σώσουν τη ζωή τους, το κρίσιμο βήμα με το οποίο –με δεδομένη πια τη μεγάλη συσσώρευση του πλούτου– γίνεται η μετάβαση στη «νομιμότητα», όταν οι ληστές μεγαλογαιοκτήμονες γίνονται πια ευυπόληπτοι δήμαρχοι ή βουλευτές και δεν χρειάζονται πλέον τους ληστές φτωχοδιάβολους που τους έκαναν τη βρόμικη δουλειά: «στην τελική του φάση, ο αποικισμός […] εγκαταλείφθηκε σε μικροεγκληματίες […] κόστιζε λιγότερο αυτό».
Ιχνηλατεί έτσι τους σκοτεινούς δρόμους μέσα από τους οποίους δημιουργήθηκε η «μεγάλη χώρα της ελευθερίας», ενώ ταυτόχρονα αναπλάθει ένα πορτρέτο του Μπίλι (μια ανάπλαση-ερμηνεία στην ουσία, καθώς κανείς ποτέ δεν θα μάθει την αληθινή εικόνα) μέχρι εκείνον τον Ιούλιο του 1881 που ο σερίφης Πατ Γκάρετ έβαλε την τελεία στη ζωή του απελπισμένου ντεσπεράντο. Συνεχίζει όμως και μετά, πολλές δεκαετίες ύστερα από τον θάνατο του Μπίλι, διερευνώντας τη χρήση και το εμπόριο με το όνομα του Μπίλι, όταν πια «η Δύση είναι ήδη μια επικερδής επιχείρηση», όταν πια «ο καθένας αφηγείται την ίδια ιστορία, προσθέτοντας τον δικό του Μπίλι».
Στην ουσία ο Βυϊγιάρ, χωρίς να εξωραΐζει, διερωτάται διαρκώς αν και πώς μπορούμε για μια στιγμή «να τον συμπονέσουμε, να μπούμε στη θέση του, να τον αποδεχτούμε». Και με αυτόν τον τρόπο, με τη γοητευτική και χαρακτηριστική θραυσματική αφήγησή του, με τα αποσπασματικά στιγμιότυπα που σκηνοθετεί, με τον τρόπο που συνομιλεί με τους χαρακτήρες του αλλά και με αυτούς κι αυτές που τον διαβάζουν, μας ξαναδιηγείται κάτω από άλλο φως πια όλη τη ζωή του «μικρού αγριμιού» που μπορεί να λεγόταν Γουίλιαμ, Χένρι ή Μπίλι.
