Στροφή στην αναγεννητική γεωργία
Η Δρ. Βαντάνα Σίβα (1952) είναι μια καταξιωμένη επιστήμονας, ακτιβίστρια και οικο-φεμινίστρια που έχει υποστηρίξει την περιβαλλοντική δικαιοσύνη, την οικολογική γεωργία και την ελευθερία των σπόρων για πάνω από πέντε δεκαετίες. Αρχικά εκπαιδεύτηκε ως φυσικός, αφού εγκατέλειψε την ακαδημαϊκή της καριέρα, το 1984 ίδρυσε το Ερευνητικό Ίδρυμα για την Επιστήμη, την Τεχνολογία και την Οικολογία, έναν συμμετοχικό ερευνητικό οργανισμό δημόσιου συμφέροντος. Το 1991, ίδρυσε επίσης το Navdanya, έναν μη κερδοσκοπικό οργανισμό αφιερωμένο στην προστασία της βιοποικιλότητας, την υπεράσπιση των δικαιωμάτων των αγροτών και την προώθηση των βιολογικών και αναγεννητικών γεωργικών πρακτικών. Το πρωτοποριακό έργο της Δρ. Σίβα της έχει χαρίσει, μεταξύ άλλων, το Βραβείο Ορθής Διαβίωσης (συχνά αναφερόμενο ως «Εναλλακτικό Βραβείο Νόμπελ») και πολυάριθμα τιμητικά διδακτορικά από διάφορα πανεπιστήμια σε όλο τον κόσμο. Είναι συγγραφέας άνω των 300 εργασιών που έχουν δημοσιευτεί σε κορυφαία επιστημονικά περιοδικά, ενώ έχει γράψει περισσότερα από είκοσι σημαντικά βιβλία, όπως τα Γη, όχι πετρέλαιο, Ποιος πραγματικά θρέφει τον κόσμο;, Δημοκρατία της Γης (Earth Democracy), Αγροοικολογία και αναγεννητική γεωργία – Ένας οδηγός βασισμένος σε στοιχεία για βιώσιμες λύσεις για την πείνα, τη φτώχεια και την κλιματική αλλαγή, και Η αναγέννηση είναι ζωή – Ένα αγροοικολογικό παράδειγμα για την αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης.
Δημοσιεύθηκε στο California River Watch στις 15 Σεπτέμβριου 2024
Έχετε αφιερώσει πάνω από πενήντα χρόνια στην εργασία για τη Γη. Μπορείτε να μοιραστείτε την πρώτη στιγμή που νιώσατε συνδεδεμένοι με τον φυσικό κόσμο;
Δεν μπορώ να σκεφτώ ούτε μια στιγμή που να μην ένιωσα. Γεννήθηκα στο δάσος των Ινδικών Ιμαλαΐων, όπου η μητέρα μου ασκούσε αναγεννητική γεωργία και ο πατέρας μου εργαζόταν ως οικολόγος για τη δασική υπηρεσία. Ως μικρά παιδιά, εγώ και τα αδέλφια μου τον συνοδεύαμε στις βόλτες του μέσα στο δάσος. Έτσι, από τη στιγμή που άνοιξα τα μάτια μου, τα δέντρα, το δάσος και τα άλλα όντα με τα οποία μοιραζόμασταν το σπίτι μας ήταν όλα όσα γνώριζα ποτέ.
Καθώς μεγάλωνα, αποφάσισα να σπουδάσω φυσική, επειδή η φυσική είναι η φύση. Είναι ο πιο θεμελιώδης τρόπος για να κατανοήσουμε τον φυσικό κόσμο, και ήθελα να επιστρέψω στην ουσία, γι’ αυτό και ολοκλήρωσα το διδακτορικό μου πάνω στα θεμέλια της κβαντικής θεωρίας. Αλλά ακόμα και όταν έβλεπα τον φυσικό κόσμο μέσα από αυτό το εξαιρετικά επιστημονικό πρίσμα, δεν έχασα ποτέ την έμφυτη αίσθηση της διασύνδεσης με τη Γη.
Ωστόσο, πολλοί άνθρωποι σήμερα αισθάνονται αποκομμένοι από τον φυσικό κόσμο. Πώς επηρεάζει αυτό τον τρόπο που ζούμε;
Είναι σημαντικό να κατανοήσουμε ότι ο αποχωρισμός μας από τον φυσικό κόσμο είναι μια μορφή απανθρωποποίησης. Επειδή είμαστε κομμάτι της φύσης, είμαστε χώμα, είμαστε νερό. Κάθε ανάσα που παίρνω είναι ένα δώρο από τα πράσινα φύλλα. Κάθε φορά που πίνω, πίνω τα δώρα από ένα ποτάμι ή ρυάκι. Ίσως να είναι χωρισμένα από εμένα μέσω μεταμφιέσεων, όπως πλαστικά μπουκάλια. Αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι, τελικά, δεν είναι η φύση αυτή που με κρατάει ζωντανή.
Αντί να εκτιμούμε αυτά τα δώρα, απλώς τα αποδεχόμαστε και απομακρυνόμαστε ολοένα και περισσότερο. Αυτός ο διαχωρισμός οδηγεί στις οικολογικές κρίσεις που αντιμετωπίζουμε σήμερα. Διότι όταν αποσυνδεόμαστε από τον φυσικό κόσμο, χάνουμε την αίσθηση του πώς οι πράξεις μας επηρεάζουν το ζωντανό σύνολο, οδηγώντας μας σε ένα καταστροφικό μονοπάτι.
Πάρτε για παράδειγμα το ηλεκτρικό αυτοκίνητο. Εξορύσσουμε λίθιο και, κατά κάποιο τρόπο, το αποκαλούμε πράσινο. Είναι θέατρο! Και είναι μια άρνηση του ρόλου μας ως ισότιμων συμμετεχόντων σε αυτό τον πλανήτη. Επειδή είμαστε απλώς ένα είδος ανάμεσα σε εκατομμύρια, και αυτή η συνειδητοποίηση θα πρέπει να εμπνέει ταπεινότητα. Αλλά η ανθρωποκεντρική μας αλαζονεία μας έχει κάνει να πιστεύουμε ότι όλα υπάρχουν για να τα χρησιμοποιούμε. Είτε πρόκειται για εξόρυξη, είτε για γενετική μηχανική, είτε για βιομηχανική γεωργία, αυτό που τα συνδέει όλα είναι η άρνηση της οικολογικής αλήθειας και η ψευδής αίσθηση της αντίληψής μας ότι, όταν παίρνουμε από κάθε άλλο ον ως άνθρωποι, καταλήγουμε με κάποιο τρόπο με περισσότερα. Στην πραγματικότητα, είναι λιγότερα για λιγότερα όντα, όχι περισσότερα.
Είναι η αναγεννητική γεωργία το αντίδοτο σε όλα αυτά;
Η αναγεννητική γεωργία προσφέρει έναν τρόπο να ξεπεράσουμε αυτό που αποκαλώ «υπόθεση της νεκρής Γης», αυτή τη μηχανιστική πεποίθηση ότι η Γη αποτελείται από άψυχες πρώτες ύλες που προορίζονται για εξόρυξη. Επειδή αυτό είναι το θεμέλιο της βιομηχανικής γεωργίας: το μόνο που την ενδιαφέρει είναι πόσους τόνους τροφίμων παράγει, χωρίς να λαμβάνει υπόψη την υγεία του εδάφους, τη βιοποικιλότητα ή την ευημερία των αγροτών.
Η αναγεννητική γεωργία, από την άλλη πλευρά, μας δείχνει το αντίθετο. Σημαίνει συνεργασία με τη φύση και αναγνώριση ότι είμαστε όλοι ζωντανοί οργανισμοί σε μια ζωντανή Γη. Αυτό πρέπει να είναι η γεωργία: αναγέννηση του δυναμικού του ζωντανού εδάφους, των ζωντανών σπόρων, του ζωντανού νερού, των ζωντανών εντόμων και ολόκληρου του ιστού της ζωής.
Αγκαλιάζοντας αυτό το δυναμικό, μπορούμε επίσης να μεταμορφώσουμε τον τρόπο που σχετιζόμαστε με τη φύση. Επειδή η αναγέννηση γράφει τη δική της ποίηση, ξαναζωντανεύει τη Γη μέσα στο μυαλό μας και, με αυτό τον τρόπο, η σχέση μας με τη Γη επίσης αναγεννάται.
Ωστόσο, η αναγεννητική γεωργία δέχεται επίθεση από μεγάλες γεωργικές εταιρείες, οι οποίες ισχυρίζονται ότι είναι αναγεννητικές. Πρέπει να σταματήσουμε να μιλάμε για αναγεννητική γεωργία, για να αποτρέψουμε τη σύγχυση;
Πιστεύω ότι ελευθερία είναι να επιτρέπουμε στον εαυτό μας να συνεχίζει να ονομάζει το σωστό πράγμα και τη σωστή δράση με τον σωστό τρόπο. Θα ήταν ανοησία να εγκαταλείψουμε τα λόγια μας επειδή το καρτέλ δηλητηρίων θέλει να τα ιδιοποιηθεί. Άλλωστε, αυτό κάνουν πάντα. Είτε σου επιτίθενται όταν αισθάνονται ότι απειλούνται είτε προσπαθούν να σε ιδιοποιηθούν. Είναι ο ρόλος μας να μην τους επιτρέψουμε να ιδιοποιηθούν αυτό τον τρόπο γεωργίας και να τους δείξουμε ότι δεν υπάρχει θέση για δηλητήρια, όπως τα φυτοφάρμακα και οι γενετικά τροποποιημένοι σπόροι, στον αναγεννητικό κόσμο.
Αλλά ποιος πιστεύετε ότι είναι πιο ισχυρός: οι εταιρείες ή οι άνθρωποι;
Τελικά, η Γη είναι πιο ισχυρή. Και οι άνθρωποι ως μέρος της Γης. Αυτή είναι μια βασική μου πεποίθηση. Κάποιοι λένε: «Είσαι αφελής, γιατί οι εταιρείες θα κερδίζουν πάντα». Αλλά δεν νομίζω ότι οι εταιρείες θα κερδίσουν, και θα σας δώσω έναν λόγο. Η πρώτη εταιρεία που δημιουργήθηκε ποτέ ήταν η Εταιρεία Ανατολικών Ινδιών το 1600, αλλά μετά την εξέγερση των αγροτών το 1857 έκλεισε, το 1858. Έτσι, η πρώτη εταιρεία που δημιουργήθηκε για να κυβερνήσει τον κόσμο έκλεισε από αγρότες.
Στον σημερινό κόσμο, μπορούν να συμβούν και ουσιαστικές αλλαγές, όταν ενωνόμαστε. Γι’ αυτό, το 2015, συγκεντρώσαμε αγρότες, επιστήμονες, υπεύθυνους χάραξης πολιτικής και ΜΚΟ από είκοσι μία χώρες στην Κόστα Ρίκα για να ξεκινήσουμε το Regeneration International, έναν μη κερδοσκοπικό οργανισμό που τώρα συνεργάζεται με πάνω από πεντακόσιους εταίρους παγκοσμίως. Η δύναμή μας έγκειται στην αλληλεγγύη. Είτε πρόκειται για βιολογικές, βιοδυναμικές, είτε για αγροοικολογικές ή αναγεννητικές πρακτικές, όλα καταλήγουν στην καλλιέργεια του ζωντανού εδάφους και του ζωντανού σπόρου. Φροντίστε τα και θα φροντίσουν εσάς. Καταστρέψτε τα και διακινδυνεύετε τη δική σας καταστροφή.
Μιλώντας για σπόρους: ποια είναι η σύνδεση μεταξύ σπόρων και ελευθερίας;
Όλα τα τρόφιμα ξεκινούν με σπόρους, επομένως η ελευθερία των σπόρων είναι το θεμέλιο της ελευθερίας των τροφίμων. Είναι το θεμέλιο της ελευθερίας των αγροτών. Και είναι το θεμέλιο της κοινωνικής ελευθερίας στο σύνολό της. Γιατί όταν ελέγχεις τους σπόρους, ελέγχεις τη ζωή στη Γη.
Γι’ αυτό, μέσω της οργάνωσής μας Navdanya, αντιστεκόμαστε σε εταιρείες όπως η Monsanto, οι οποίες προσπαθούν να κάνουν τους αγρότες να εξαρτώνται από γενετικά τροποποιημένους σπόρους, και διδάσκουμε στους αγρότες πώς να παράγουν και να σώζουν οι ίδιοι βιολογικούς σπόρους. Μέχρι στιγμής, έχουμε εκπαιδεύσει πάνω από 900.000 αγρότες στην Ινδία και πέρα από αυτές τις αρχαίες πρακτικές εξοικονόμησης σπόρων, επιτρέποντάς τους να εξοικονομήσουν χρήματα και να απελευθερωθούν από την εταιρική απληστία. Επειδή η φύση δεν ξεμένει ποτέ από σπόρους. Δουλεύοντας μαζί με το έδαφος, το νερό και τον ήλιο, ένας σπόρος μπορεί να πολλαπλασιαστεί σε εκατοντάδες, χιλιάδες ή ακόμα και εκατοντάδες χιλιάδες σπόρους. Ως άνθρωποι, θα πρέπει να προσπαθούμε να είμαστε περισσότερο σαν τους σπόρους, μειώνοντας τις εξαρτήσεις μας από καταστροφικές εταιρείες και συμμετέχοντας σε αμοιβαία επωφελείς σχέσεις με τον φυσικό κόσμο για να πολλαπλασιάσουμε τη ζωή.
Πώς το κάνουμε αυτό;
Η ζωή θα πρέπει να σχετίζεται με την επιδίωξη αυτού που σε κάνει ευτυχισμένο, με το να ζεις σύμφωνα με τους ανώτερους οικολογικούς νόμους. Το να ζεις απλά […] σου δίνει την ελευθερία να το κάνεις αυτό. Η προσπάθεια για επάρκεια χωρίς το παραπάνω σου δίνει την ελευθερία να αναγεννηθείς. Ένας από τους λόγους για τους οποίους το απεριόριστο καταναλωτικό μας σύστημα ευδοκιμεί είναι επειδή παγιδεύουμε τους εαυτούς μας σε αυτό. Όλοι φορούν παπούτσια «Nike» και παντελόνια «Adidas» – πόσο γρήγορα μπήκαμε σε μια μονοκαλλιέργεια του νου και γίναμε σκλάβοι της κατανάλωσης…
Μόλις απελευθερωθείτε από αυτό, μπορείτε να επικεντρωθείτε σε αυτό που υποτίθεται ότι πρέπει να κάνετε σε αυτή τη ζωή. Όταν το κάνετε, αγνοήστε τα επιθετικά μηνύματα απ’ έξω. Αντ’ αυτού, στραφείτε προς τα μέσα και προς τις πιο οικείες σχέσεις σας. Ρωτήστε τον εαυτό σας: Τι με κάνει πραγματικά ευτυχισμένο; Και ποτέ μην συγκρίνετε. Ποτέ μην συγκρίνετε, γιατί ο κόσμος έχει γίνει τόσο άνισος. Αν συγκρίνετε τον εαυτό σας με κάποιον που κερδίζει 8 εκατομμύρια το χρόνο, θα επικεντρωθείτε στα 8 εκατομμύρια που δεν κερδίζετε, παρόλο που μπορεί να χρειάζεστε μόνο 800 ευρώ το μήνα για να ζήσετε άνετα, με επάρκεια, χωρίς παραπανίσια. Μην αρνείστε λοιπόν τη ζωή σας, μην συγκρίνετε και μην ανταγωνίζεστε. Συνεργαστείτε. Και να έχετε επίγνωση του τι πραγματικά χρειάζεστε και αγαπάτε.
Όταν εστιάζουμε στο ευρύτερο οικονομικό σύστημα, εσείς υποστηρίζετε τις ζωντανές οικονομίες. Ποιες είναι αυτές;
Οι ζωντανές οικονομίες διαμορφώνονται σύμφωνα με τους νόμους της φύσης. Ονομάζονται ζωντανές οικονομίες επειδή είναι οικονομίες που δημιουργούν, πολλαπλασιάζουν και αναγεννούν τη ζωή, σε αντίθεση με τις οικονομίες που σκοτώνουν και καταστρέφουν. Αυτό απαιτεί την εγκατάλειψη της ιδέας της γραμμικής εξαγωγής. Επειδή στη φύση όλα ανακυκλώνονται: η μονόδρομη εξαγωγή δεν υπάρχει. Σημαίνει επίσης την απομάκρυνση από την ιδέα ότι οι άνθρωποι είναι οι μόνοι συμμετέχοντες στην οικονομία, καθώς όλα τα ζωντανά όντα αποτελούν μέρος ενός ζωντανού οικονομικού συστήματος. Οι μυκόρριζες στο έδαφος που ανταλλάσσουν θρεπτικά συστατικά με γλυκόζη με τα φυτά ασκούν οικονομική λειτουργία. Τα δέντρα που μοιράζονται πληροφορίες για την προστασία της υγείας του δάσους ασκούν οικονομική λειτουργία. Και τα πουλιά που επικονιάζουν τα δέντρα ασκούν οικονομική λειτουργία. Έτσι, σε μια ζωντανή οικονομία, η οικολογία και η οικονομία γίνονται ένα.
Τέλος, μια ζωντανή οικονομία είναι τοπική. Επειδή οι μυκόρριζες στο έδαφος εξαπλώνονται ευρέως, αλλά δεν εκτείνονται στο άλλο άκρο της Γης. Η σφαίρα είναι τοπική και όλες οι ζωντανές οικονομίες ήταν πάντα τοπικές. Μόνο η αρπακτική, πλασματική οικονομία έχει γίνει παγκόσμια, κυριαρχώντας πάνω σε άλλα πλάσματα σαν να είναι κατώτερα όντα, ενώ στην πραγματικότητα είναι συγγενείς μας.
Το να βλέπουμε τα άλλα όντα ως ίσα μας απαιτεί να αφήσουμε πίσω μας το εγώ μας. Πώς λειτουργεί αυτό;
Είναι απλό: πρέπει να απαλλαγούμε από την ιδέα ότι όλα περιστρέφονται γύρω από μας και να καταλάβουμε πραγματικά ότι τα δέντρα είναι αυτά που μας δίνουν την ανάσα μας. Έτσι, πρέπει να είμαι ευγνώμων στα δέντρα και να αναγνωρίσω ότι δεν κυβερνώ τον κόσμο. Το εγώ θέλει πάντα να κυβερνά τον κόσμο, θέλει να έχει τον έλεγχο και να είναι ο κύριος όλων. Αλλά σε μια ζωντανή οικονομία, συμμετέχουμε στον φυσικό κόσμο ως ίσοι, με ταπεινότητα και ευγνωμοσύνη. Με άλλα λόγια, πρέπει να περάσουμε από το «εγώ» (ego), τον εγωιστικό εαυτό, στο «οικο» (eco), τον εαυτό που είναι διασυνδεδεμένος με τους άλλους.
Και το όμορφο είναι ότι όσο περισσότερο δίνετε στο έδαφος, τόσο περισσότερο σας επιστρέφει το έδαφος. Όσο περισσότερο νερό δίνετε στη Γη, τόσο περισσότερο νερό θα έχετε. Αυτή η αρχή ισχύει για κάθε πτυχή της ζωής. Αλλά για να φτάσουμε σε αυτή την κατάσταση, πρέπει να αναιρέσουμε όλους τους νόμους που γεννήθηκαν από την αποικιοκρατία και που έχουν ιδιωτικοποιήσει τη γη και το νερό, και έχουν μετατρέψει τον φυσικό κόσμο σε ιδιοκτησία.
Μιλάτε για την παραχώρηση δικαιωμάτων στα οικοσυστήματα;
Η νέα τάση της μόδας είναι να δηλώνουμε ότι ένα ποτάμι έχει δικαιώματα αλλά, κατά τη γνώμη μου, αυτό είναι ένα ακόμη παράδειγμα της ανθρωποκεντρικής μας αλαζονείας: σαν να φέρνεις αυτά τα δικαιώματα στο ποτάμι και το ποτάμι δεν είχε ήδη δικαιώματα απλώς και μόνο επειδή ήταν ποτάμι. Έτσι, πάλι, πρέπει να αλλάξουμε τον τρόπο σκέψης μας και να αναγνωρίσουμε ότι όλα είναι ζωντανά, και επομένως δεν δίνεις δικαιώματα σε ένα οικοσύστημα, σέβεσαι τα δικαιώματά του. Αναγνωρίζεις τα δικαιώματά του. Και σχετίζεσαι με όλες τις μορφές ζωής με τρόπο που δεν προκαλεί καμία βλάβη.
Έτσι, οι πράξεις γίνονται το κλειδί.
Ακριβώς, και πρέπει να ξεκινήσουμε με τη γεωργία, επειδή υπάρχει μόνο ένα μέρος που μπορούμε να προσφέρουμε πίσω στη Γη, και αυτό είναι κατά τη διάρκεια της γεωργικής εργασίας. Όταν αναπνέουμε, απελευθερώνουμε διοξείδιο του άνθρακα, αντί να δίνουμε πίσω οξυγόνο στη Γη. Αλλά όταν κάνω μια προσπάθεια με το σώμα μου να φροντίσω το έδαφος, μπορώ να προσφέρω κάτι πίσω στη Γη με ευγνωμοσύνη. Αυτό είναι κρίσιμο επειδή το να ζούμε σε αυτή τη Γη σημαίνει ότι πρέπει να τρώμε: δεν υπάρχει τρόπος να το αποφύγουμε. Η ψεύτικη τροφή βασίζεται στην ψευδαίσθηση ότι μπορούμε να εξαπατήσουμε τη φύση, αλλά κάθε φορά που προσπαθούμε, τα πράγματα πάνε στραβά. Έτσι, το να είμαστε μέρος του κύκλου των θρεπτικών συστατικών της Γης, με ταπεινότητα και όχι αλαζονεία, χρησιμοποιώντας το λιγότερο και δίνοντας όσο το δυνατόν περισσότερο, είναι το καλύτερο που μπορούμε να κάνουμε.
Και μέσω της καλής γεωργίας, μέσω της αναγεννητικής γεωργίας, μπορούμε να θεραπεύσουμε τις πληγές που έχουν προκληθεί στη γη. Η γεωργία είναι ένας τρόπος να πούμε: ευχαριστώ, Μητέρα Γη, δίνεις αφθονία. Ορίστε λίγη ευγνωμοσύνη.
Τι σε κάνει αισιόδοξη;
Η ζωή με κάνει αισιόδοξη. Το να εργάζομαι σύμφωνα με τους νόμους της ζωής με κάνει αισιόδοξη. Δεν μπορείς να αγοράσεις ελπίδα σε ένα σούπερ-μάρκετ, δεν πωλείται. Αλλά κάθε φορά που αποθηκεύω σπόρους ή φυτεύω έναν κήπο και γινόμαστε ένα με τη Γη, καλλιεργώ ελπίδα.
Τέλος, ποιο είναι το πιο σημαντικό μάθημα που έχετε πάρει από τη Γη;
Ότι η Γη είναι ζωντανή και αναγεννάται μόνη της. Η αναγέννηση δεν είναι κάτι που ξεκινά με τους ανθρώπους, ξεκινά με τη Γη, με τα πιο μικροσκοπικά μικρόβια στο έδαφος. Και όταν γινόμαστε μέρος αυτής της ροής, γινόμαστε κι εμείς αναγεννητικοί. Οπότε, το πώς να αναγεννάμε είναι κάτι που μου έχει διδάξει η Γη. Και αφθονία, απεριόριστη προσφορά. Δεν υπάρχει σπανιότητα στη φύση. Ούτε πρέπει να υπάρχει στο μυαλό ή την καρδιά μας.
Μετάφραση: Δημήτρης Παπανικολόπουλος
Φώτο1: fb The seeds of Vandana Shiva
