Είναι μια στιγμή πολιτικής ευρηματικότητας και φαντασίας για δημιουργικές ανατροπές
Συζητάμε με την αναπληρώτρια καθηγήτρια του τμήματος Κοινωνικής Ανθρωπολογίας του Παντείου, Αθηνά Αθανασίου, για την πορεία της κυβέρνησης και των διαπραγματεύσεων και το ρόλο που έχει ο ΣΥΡΙΖΑ, αλλά και τα κινήματα. «Εισάγεται μια νέα γλώσσα της κοινωνικής δικαιοσύνης που αμφισβητεί την απόλυτη κυριαρχία των αγορών», τονίζει μεταξύ άλλων και καταλήγει: «Με άλλα λόγια, η κυβέρνηση θέτει στο πεδίο της διαπραγμάτευσης αυτό που το διευθυντήριο της ευρωζώνης αγωνίστηκε σκληρά να εδραιώσει ως αδιαπραγμάτευτο θέσφατο».
Τη συνέντευξη πήρε η Ιωάννα Δρόσου
Δύο μήνες έχουν περάσει από τις εκλογές και την ανάδειξη της κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ. Πώς κρίνεις το κυβερνητικό έργο;
Εν μέσω ασφυχτικών πιέσεων, επιχειρήσεων απαξίωσης του κυβερνητικού έργου και ad hominem επιθέσεων και χαλκεύσεων, η κυβέρνηση αντιστρέφει την πολιτική που τα τελευταία χρόνια εξουθένωσε την κοινωνία και κατέπνιξε τη δημοκρατία. Ήδη τα αποτυπώματα του διαφορετικού πνεύματος και ήθους είναι φανερά. Η κυβέρνηση προχωρά αταλάντευτα στο νομοθετικό της έργο, με ουσιαστική και σκληρή δουλειά, κι έτσι πρέπει να συνεχίσει. Δεν υπάρχει λόγος η διαπραγμάτευση να αποσπά την κυβέρνηση από την άσκηση της πολιτικής της, παρά τους περιορισμούς της αυτόνομης κυβερνητικής δράσης που θέτουν οι εταίροι. Τα πρώτα νομοσχέδια είναι σημαντικά δείγματα γραφής: το νομοσχέδιο για την ανθρωπιστική κρίση και το νομοσχέδιο για τη ρύθμιση των εκατό δόσεων για τις ληξιπρόθεσμες οφειλές. Η κυβέρνηση αρχίζει με την ανακούφιση των ασθενέστερων και των υπερχρεωμένων, εκείνων δηλαδή που επλήγησαν περισσότερο από την καταστροφική λιτότητα: πρόκειται για το πρώτο απαραίτητο βήμα για την αναδιανομή των βαρών, του πλούτου και της ισχύος. Επίσης, η κυβέρνηση αντιμετωπίζει ακραίες μορφές κοινωνικής οδύνης, όπως οι συνθήκες κράτησης μεταναστών, σε πείσμα των όποιων στερεοτύπων και προκαταλήψεων. Πιστεύω ότι θα προχωρήσει με νομοθετικό έργο που θα αναδιαρθρώνει το φορολογικό σύστημα και που θα θίγει τα μεγάλα συμφέροντα που δηλητηριάζουν το δημόσιο βίο και επιβαρύνουν ανελέητα τις λαϊκές τάξεις.
Ένα καλό παράδειγμα νομοθετικού έργου της κυβέρνησης αποτελεί το σχέδιο νόμου του υπουργείου Δικαιοσύνης, Διαφάνειας και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, που θα έρθει άμεσα προς ψήφιση και που εισάγει τολμηρά μέτρα: καταργεί τις φυλακές τύπου Γ, ελαχιστοποιεί την κράτηση ανηλίκων, ευνοεί την αποφυλάκιση γερόντων, ασθενών και ανθρώπων με αναπηρία, και μεριμνά για την απεξάρτηση. Επιτέλους απομακρυνόμαστε από την εποχή κατά την οποία η χώρα καταδικαζόταν από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων και καταγγελόταν από την ευρωπαϊκή Επιτροπή Πρόληψης Βασανιστηρίων. Θα ευχόμουν να είχε συμπεριληφθεί στο νομοσχέδιο και η κατάργηση του «κουκουλονόμου» και της διάταξης για την υποχρεωτική λήψη DNA.
Μακάρι η κυβέρνηση να συνεχίσει έτσι -με συλλογικότητα και ειλικρίνεια, χωρίς κακοφωνίες και προσωπικές στρατηγικές. Αυτό είναι το αίτημα του καιρού: σταθερή και εμπνευσμένη πολιτική που αναπτερώνει το κοινωνικό φαντασιακό της ριζοσπαστικής δημοκρατίας.
Η δυνατότητα της πολιτικής εναλλακτικής
Πολύς λόγος γίνεται για τη διαπραγμάτευση με τους εταίρους. Θεωρείς σωστή την αναβάθμισή της σε πολιτική διαπραγμάτευση;
Αυτή η πολιτικοποίηση είναι ίσως η πιο κρίσιμη εισφορά της κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ τούτη τη στιγμή. Εισάγεται μια νέα -συχνά ακατανόητη για τους τεχνοκράτες της κρατούσας οικονομικής οροθοδοξίας- γλώσσα της κοινωνικής δικαιοσύνης που αμφισβητεί την απόλυτη κυριαρχία των αγορών. Με άλλα λόγια, η κυβέρνηση θέτει στο πεδίο της διαπραγμάτευσης αυτό που το διευθυντήριο της ευρωζώνης αγωνίστηκε σκληρά να εδραιώσει ως αδιαπραγμάτευτο θέσφατο. Οι επίμονες προσπάθειες της κυβέρνησης να ανακόψει και να αναστρέψει την πολιτική της λιτότητας είναι ένα ελπιδοφόρο δείγμα, και πολύτιμο μάθημα για τους λαούς της Ευρώπης, για το πώς κάνεις πολιτική σε συνθήκες που δεν σου επιτρέπουν να κάνεις πολιτική. Αυτό, άλλωστε, είναι για την Αριστερά το επίδικο της διαπραγμάτευσης: η ανάκτηση της πολιτικής με δημοκρατικούς όρους, σε ορατό χρόνο.
Θα έλεγα ότι για την πολιτική αποτίμηση της μέχρι τώρα πορείας της διαπραγμάτευσης δεν αρκεί το ευκαιριακό δίπολο «συμβιβασμός ή ρήξη». Ήδη, ο έντιμος συμβιβασμός που προωθεί η ελληνική κυβέρνηση επιφέρει ρωγμές στη νεοφιλελεύθερη τάξη πραγμάτων της Ευρώπης. Πρόκειται για μια στρατηγικά ευφυή στάση ήπιας, ευέλικτης, προσεκτικής, αλλά επίμονης αντίστασης και αντιστροφής, που κερδίζει έδαφος και χρόνο. Η ανάδειξη της ανθρωπιστικής κρίσης σε κεντρική διάσταση της διαπραγμάτευσης, και επομένως το ξεγύμνωμα του «success story», ήταν μια σημαντική στιγμή σ’ αυτή την πορεία. Την ίδια στιγμή, σ’ αυτή την ασύμμετρη αντιπαράθεση, ο συμβιβασμός δεν μπορεί παρά να περιέχει και στοιχεία αμοιβαίας τακτικής υποχώρησης από την αρχική γραμμή διαπραγμάτευσης, αρκεί αυτοί οι απαραίτητοι ελιγμοί και οι αναπόφευκτες υποχωρήσεις να μην αφίστανται από αξιακές δεσμεύσεις. Προσοχή: δεν είναι θέμα «ηρωικής» άρνησης ή «εθελόδουλης» αποδοχής των «κανόνων του παιχνιδιού», αλλά επίγνωσης και αξιοποίησης του συσχετισμού δυνάμεων -απαραίτητο συστατικό στοιχείο της διαπραγμάτευσης. Έτσι, δεν με βρίσκουν σύμφωνη οι αναλύσεις που επιχειρούν να εγκλωβίσουν τη συμφωνία της 20ης Φεβρουαρίου στο δίπολο είτε «περήφανη νίκη» είτε «παράδοση». Ας μην μας διαφεύγει ότι για ένα μεγάλο κομμάτι των κατεστημένων δυνάμεων της Ευρώπης, που επιδιώκουν τη συντριβή της κυβέρνησης του ΣΥΡΙΖΑ., όπως είναι το λόμπι του «μικρού ευρώ», ο συμβιβασμός που προτείνει η ελληνική κυβέρνηση αποτελεί καίριο πλήγμα. Γι’ αυτό καλλιεργούν το έδαφος για μετωπικές συγκρούσεις.
Άρα ποιο είναι το κρίσιμο διακύβευμα της διαπραγμάτευσης για τις εμπλεκόμενες πλευρές;
Οι εισηγητές και απολογητές του νεοφιλελεύθερου αυταρχισμού επιχειρούν να απονομιμοποιήσουν την εναλλακτική της αριστερής κυβέρνησης -να απονομιμοποιήσουν την ίδια τη δυνατότητα για εναλλακτική, και την ίδια τη δυνατότητα για αριστερή διακυβέρνηση στην Ευρώπη. Άλλωστε, θεμελιώνουν όλη τη φαντασιακή τους κατασκευή στο ιδεοληπτικό δόγμα «δεν υπάρχει εναλλακτική». Αυτό είναι το «σκάνδαλο» που φέρνει ο ΣΥΡΙΖΑ στη γραφειοκρατία της Ευρώπης: η δυνατότητα της πολιτικής εναλλακτικής. Γι’ αυτό κάποιοι εκπρόσωποι των πιο ακραιφνών κατεστημένων δυνάμεων της Ευρώπης παρουσιάζουν τον ΣΥΡΙΖΑ σαν μια ασύντακτη ομάδα απείθαρχων εκκεντρικών και μίλησαν, με πρωτοφανή πολιτική αναίδεια, για «λάθος εκλογή» του ελληνικού λαού. Αυτό που δεν κατάφεραν να αναχαιτίσουν, προσπαθούν τώρα να εξευτελίσουν. Το ότι επιχειρούν να εξωθήσουν τον ΣΥΡΙΖΑ σε αδυναμία υλοποίησης του προγράμματός του είναι κατανοητό: βρίσκονται για πρώτη φορά να συνομιλούν με εκπροσώπους μιας κυβέρνησης που αμφισβητεί τις θεμελιώδεις προϊδεάσεις τους. Τι άλλο μπορεί να σημαίνει ότι δεν επιτρέπουν στην κυβέρνηση να προχωρήσει σε μεταρρυθμίσεις ανάκαμψης της οικονομίας, διότι κρίνονται ως «μονομερείς ενέργειες»;
Αυτή η κυβέρνηση εκπροσωπεί τη μόνη δυνατότητα που αναδύεται από τα ερείπια του νεοφιλελεύθερου κυνισμού. Και είναι μια δυνατότητα που έχει ήδη ενεργοποιηθεί και φαίνεται, ολοένα και περισσότερο, να αποτελεί τη μεγάλη ευκαιρία για την Ευρώπη. Γι’ αυτό όσο η κυβέρνηση αντέχει, η κοινωνία –και όχι μόνο στην Ελλάδα- ελπίζει.
Τομές στη δημοκρατία και τα δικαιώματα
Η κυβέρνηση δέχεται περιορισμούς στο να πάρει μέτρα με δημοσιονομικό κόστος χωρίς συζήτηση με τους εταίρους. Σε ποιους τομείς θα μπορούσε να κάνει την τομή;
Με νομοθετικές πρωτοβουλίες για την ΕΡΤ, τη διοικητική μεταρρύθμιση, την παιδεία και τις ραδιοτηλεοπτικές συχνότητες, η κυβέρνηση μπορεί να επιφέρει ουσιαστικές αλλαγές, ανακτώντας το πολιτικό νόημα της λέξης «μεταρρύθμιση» από τη νεοφιλελεύθερη ιδιόλεκτο, που τη χρησιμοποιούσε ως εργαλειακό ευφημισμό για τις περικοπές των μισθών, τη συρρίκνωση του δημόσιου χώρου και την κατάργηση στοιχειωδών δικαιωμάτων. Σ’ αυτό το πλαίσιο, θεωρώ ιδιαίτερα σημαντικές τις πρωτοβουλίες που κινούνται στην κατεύθυνση των τομών στη δημοκρατία, της διεύρυνσης των δικαιωμάτων και της άρσης των διακρίσεων. Σημαντική αλλαγή θα επιφέρει ένας νόμος για την απόδοση ιθαγένειας σε όλα τα παιδιά που γεννήθηκαν ή μεγάλωσαν στην Ελλάδα, σύμφωνα και με τη δέσμευση της αναπληρώτριας υπουργού Μετανάστευσης Τασίας Χριστοδουλοπούλου. Επίσης, η επέκταση του συμφώνου συμβίωσης στα ομόφυλα ζευγάρια είναι αναγκαία πράξη ελευθερίας και ισότητας, που θα βάλει τέλος στις νομικές διακρίσεις και στον θεσμικό ρατσισμό, σε συμφωνία και με τις σχετικές αποφάσεις του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου. Απώτερος στόχος είναι η αναγνώριση του δικαιώματος των ομόφυλων ζευγαριών στον πολιτικό γάμο, καθώς και η θέσπιση ενός νέου συμφώνου συμβίωσης, για όλα τα ζευγάρια, με πλήρη δικαιώματα (κοινωνικά, θεσμικά, ασφαλιστικά, κληρονομικά κ.λπ.) για όσους/ες το συνάπτουν.
Το πολιτικό πρόσημο της κυβέρνησης
Ασκείται κριτική πως υπάρχουν υπαναχωρήσεις από τον προεκλογικό λόγο. Ποια είναι η γνώμη σου; Διακρίνεις διάσταση μεταξύ του κυβερνητικού έργου και του προγράμματος του ΣΥΡΙΖΑ;
Δεν νομίζω ότι μπορούμε να μιλάμε για υπαναχωρήσεις αυτή τη στιγμή, ειδικά μάλιστα στο πρώτο δίμηνο διακυβέρνησης. Αλλά σίγουρα χρειάζεται σταθερότητα στην υλοποίηση του προγράμματος. Η κοινωνία γι’ αυτό επέλεξε τον ΣΥΡΙΖΑ να αναλάβει την ευθύνη της διακυβέρνησης, αν και, δυστυχώς, όχι αυτοδύναμα.
Ας δώσω ένα παράδειγμα: προσωπικά θα προσδοκούσα έναν εορτασμό της 25ης Μαρτίου χωρίς ερπύστριες και άρματα μάχης. Και δεν υπαινίσσομαι απαραίτητα την παύση των παρελάσεων με διοικητική παρέμβαση. Εδώ χρειάζεται πολιτική επινοητικότητα και προπάντων εμπιστοσύνη στη συλλογική διανόηση της ανανεωτικής και ριζοσπαστικής Αριστεράς. Έχουμε ζωντανά δυο πρόσφατα παραδείγματα αριστερού αντι-εθνικιστικού λόγου: η εγκύκλιος του υπουργού Παιδείας Αριστείδη Μπαλτά προς τους/τις διευθυντές/διευθύντριες των σχολείων και η ομιλία του πρωθυπουργού στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, ανήμερα της 25ης Μαρτίου.
Το πολιτικό πρόσημο αυτής της κυβέρνησης δεν είναι η «εθνική ομοψυχία» αλλά η κοινωνική αξιοπρέπεια και δικαιοσύνη. Πρέπει να προωθούμε ακούραστα μια έννοια της κοινωνίας και του λαού που δεν υπάγεται στην ιδέα της κλειστής κοινοτήτας –εθνικής, θρησκευτικής, ή φυλετικής. Πρέπει πάση θυσία, με συγκεκριμένες επιτελέσεις λόγου και πράξης, να αποφεύγεται η όποια αντανακλαστική ενεργοποίηση συνδηλώσεων για «κατοχή», ή για διαμάχη «Ελλάδας-Ευρώπης», ή «Ελλήνων-Γερμανών». Το πεδίο της μάχης «είναι –και μπορεί μόνο να είναι- η ίδια η Ευρώπη, με στόχο ένα συστατικό ρήγμα στην τρέχουσα πορεία της ιστορίας της», όπως έγραψαν πρόσφατα ο Balibar και ο Mezzadra. Ελπίζω να αποδοθούν ευθύνες για την εκφώνηση των εθνικιστικών συνθημάτων στην παρέλαση και να δείξει η κυβέρνηση αποφασιστικότητα απέναντι στους ακροδεξιούς θύλακες μέσα στο κράτος. Απέναντι στους εθνικιστικούς παροξυσμούς, πρέπει να προτάξουμε μια κοινωνικά δεσμευμένη και δημοκρατικά προσανατολισμένη πολιτική. Αυτή είναι μια στιγμή πολιτικής ευρηματικότητας και φαντασίας για δημιουργικές ανατροπές στο μέτωπο της κυρίαρχης ιδεολογίας, συμπεριλαμβανομένων και των εθνικών στερεοτύπων.
Η κριτική πώς μπορεί να βοηθήσει την κυβέρνηση (αν μπορεί);
Χρειάζεται ένα ήθος υπεύθυνης στήριξης και εποικοδομητικής κριτικής, προσαρμοσμένο στις νέες συνθήκες. Η κριτική δεν μπορεί να εκπηγάζει από ιδιοτέλεια και προσωπικές στρατηγικές. Χρειάζεται επίσης να μην απορροφήσει το κυβερνητικό έργο η διαχείριση, να μην λυγίσει το ανανεωτικό πνεύμα υπό τον αδυσώπητο πραγματισμό της διοίκησης. Η κοινωνία περιμένει από τον ΣΥΡΙΖΑ να αντισταθεί σθεναρά στον κυβερνητισμό και την αλαζονεία, ανανεώνοντας το δημόσιο βίο με ειλικρίνεια, σταθερή πολιτική και συλλογικό ήθος. Πρέπει, τέλος, να κρατήσουμε ενεργό το πνεύμα του ΣΥΡΙΖΑ ως ενιαίου, πολυφωνικού και δημοκρατικού κόμματος με διαφορές που δοκιμάζονται δημιουργικά και συλλογικά, και δεν ανταγωνίζονται ναρκισσιστικά.
Η πολύτιμη κοινωνική βάση
Ποιος μπορεί να είναι ο ρόλος του κινήματος στη διαπραγμάτευση; Πώς θα μπορούσε ο κόσμος να επηρεάσει το κυβερνητικό έργο;
Σε αντίθεση με τη φρονηματική λογική των προηγούμενων κυβερνήσεων, που ήθελαν την κοινωνία όχι μόνο οικονομικά εξουθενωμένη αλλά και αδρανή και φοβισμένη, να παρακολουθεί παθητικά τις εξελίξεις, ο ΣΥΡΙΖΑ θέλει και χρειάζεται την κοινωνία ενεργά παρούσα και συμμέτοχη, να ελέγχει και να συνδιαμορφώνει το πολιτικό τοπίο.
Στη διάρκεια της κρίσης, τα κοινωνικά κινήματα και τα δίκτυα αλληλεγγύης κράτησαν ζωντανό το πνεύμα της επαναστατημένης αξιοπρέπειας. Συνέβαλαν στην καλλιέργεια των συνθηκών δυνατότητας για ένα πολιτικό πράττειν ισότητας και δικαιοσύνης πέρα από τον αυταρχικό ρεαλισμό της «έκτακτης ανάγκης». Έκαναν πράξη το ότι ο αγώνας για επιβίωση δεν είναι ατομική και ανταγωνιστική υπόθεση, όπως κηρύσσει ο νεοφιλελεύθερος κοινωνικός δαρβινισμός, αλλά εναλλακτική συλλογική στάση για μια ζωή με αξιοπρέπεια και δικαιοσύνη. Ανέλαβαν πρωτοβουλίες αλληλεγγύης και κοινωνικής οικονομίας ενάντια στην ιδεολογία της καταναλωτικής σαγήνης, της κερδοσκοπίας και της ανταγωνιστικής ιδιοτέλειας. Δοκίμασαν νέες μορφές υπεράσπισης και ανανέωσης του κοινωνικού χώρου, μέσα από μια πολιτική του «εμείς» αντί για τον ατομισμό. Τα κινήματα αυτά, που εξέφρασαν τις ανάγκες αυτών που η ζωή τους καταπατήθηκε ως παράπλευρη απώλεια της συστημικής κρίσης του ύστερου καπιταλισμού, μαζί με κινήματα υπεράσπισης του δημόσιου πανεπιστημίου και της δημόσιας υγείας, καθώς και κινήματα υπεράσπισης κοινωνικών δικαιωμάτων, είναι η πολύτιμη κοινωνική βάση με την οποία δεν έχει δικαίωμα να χάσει επαφή ο ΣΥΡΙΖΑ και η κυβέρνηση.
Ας μην ξεχνάμε ότι η πλατεία Συντάγματος γέμισε για να εκδηλώσει ο κόσμος τη συμπαράστασή του στους αγώνες της κυβέρνησης. Ενάντια στη λογική της ανάθεσης, η κοινωνία καλείται να υπερασπιστεί την επιλογή της. Μόνο έτσι θα διαψευστεί παταγωδώς το σενάριο της «αριστερής παρένθεσης» και η ενίσχυση της ακροδεξιάς και του νεοναζισμού. Είναι μια μοναδική ευκαιρία για την ανακατανομή της πολιτικής ισχύος και για την αριστερή πολιτική στην Ευρώπη.
Οι γυναίκες δεν είναι παραπληρώματα των ανδρών συντρόφων τους
Η υποεκπροσώπηση των γυναικών σε νευραλγικές θέσεις τι δείχνει για την κυβέρνηση; Την περασμένη βδομάδα έγιναν και πάλι στη Βουλή σεξιστικές επιθέσεις. Πώς μπορεί να αντιμετωπιστεί αυτό;
Ομολογώ ότι αυτή την ερώτηση μου θέτουν πολλοί και πολλές συνάδελφοι και φίλοι/ες και από το εξωτερικό. Δικαίως. Είμαι πεισμένη ότι θα μπορούσαμε πολύ καλύτερα σ’ αυτό το επίπεδο. Η υποεκπροσώπηση των γυναικών σε κυβερνητικές θέσεις αντανακλά το ισχύον στην ελληνική κοινωνία σύστημα έμφυλης ιεραρχίας, το οποίο βασίζεται στο ανδρικό προνόμιο. Σε διάφορα συμφραζόμενα πολιτικής εκπροσώπησης, λόγου, πολιτικής και καθημερινότητας, αποτυπώνονται ο σεξισμός, η ανισότητα και τα έμφυλα στερεότυπα που επιμένουν. Πρόκειται για μια ευρύτερη κοινωνική συνθήκη που δυστυχώς η ίδια η συγκρότηση της κυβέρνησης αντικατοπτρίζει, αντί να σηματοδοτεί τη δέσμευση για το ριζικό μετασχηματισμό της.
Δεν έχει γίνει ακόμη κατανοητό ότι όσο ο πολιτικός βίος ορίζεται με βάση ένα «φυσικό» προνόμιο έμφυλης κυριαρχίας, πραγματική δημοκρατία δεν μπορεί να υπάρχει. Δυστυχώς, ακόμη και εντός της Αριστεράς, η πολιτική του φύλου αντιμετωπίζεται συχνά ως δευτερεύον ζήτημα, πολυτέλεια ή γραφική λεπτομέρεια. Κατά τη γνώμη μου, δεν είναι θέμα ποσόστωσης και συγκαταβατικής, πατερναλιστικής μεταχείρισης των γυναικών. Δεν είναι απλώς ζήτημα «φιλογυνικών» τυπικών ρυθμίσεων. Η κυβέρνηση της Αριστεράς έπρεπε –και θα μπορούσε- να δώσει ένα παράδειγμα, και πολιτικό στίγμα, ότι κάθε εξαίρεση λόγω φύλου, κοινωνικής τάξης, εθνότητας, σεξουαλικότητας, ή σωματικής αρτιμέλειας, δεν είναι συμβατή με το όραμα της ριζοσπαστικής δημοκρατίας που υπερασπίζεται.
Κατηγορούν τον ΣΥΡΙΖΑ ότι έκανε το ατόπημα και έφερε «ζευγάρια στην κυβέρνηση» εννοώντας τον Θ. Δρίτσα και την Τ. Χριστοδουλοπούλου, τον Ν. Παρασκευόπουλο και την Ι. Καμτσίδου. Πώς θα σχολίαζες αυτή την επίθεση προς «τις συντρόφους/συζύγους»;
Πρόκειται για παραδείγματα προσωπικών μνησίκακων επιθέσεων με στόχο ξεκάθαρα πολιτικό: την σπίλωση του ηθικού πλεονεκτήματος του ΣΥΡΙΖΑ και της κυβέρνησης. Ας ξεκαθαρίσουμε τα πράγματα. Κανείς δεν μπορεί να αποκλείεται από τον πολιτικό βίο λόγω σχέσεων συγγένειας, συμβίωσης, ή άλλης κοινωνικο-συναισθηματικής σύνδεσης. Αυτό που πρέπει να στηλιτεύεται και είναι στον αντίποδα του διοικητικού ήθους του ΣΥΡΙΖΑ είναι η ευνοϊκή μεταχείριση και «τακτοποίηση» κάποιων επειδή είναι «ημέτεροι» ή «συγγενείς». Στην Ελλάδα έχουμε δυστυχώς μακρά παράδοση οικογενειοκρατίας, νεποτισμού και αυτο-αναπαραγωγής «τζακιών», όπου αρκούσε το πατρικό όνομα για να καταστήσει τον/την απόγονο κατάλληλο/η για πολιτική σταδιοδρομία. «Διαβατήριο» ήταν η συγγένεια και το πατρικό όνομα -όχι οι ικανότητες, το βιογραφικό, η εμπειρία, ή οι συλλογικές διαδικασίες ανάδειξής τους.
Το ζήτημα, λοιπόν, δεν είναι να γίνονται αρνητικές διακρίσεις σε βάρος συντρόφων αλλά να μην γίνεται η οικογενειακή σχέση εφαλτήριο για προνομιακή μεταχείριση. Ας το καταλάβουν οι υπο-κριτές. Εδώ δεν «τακτοποιήθηκαν» ημέτεροι. Η Χριστοδουλοπούλου, ο Δρίτσας, η Καμτσίδου και ο Παρασκευόπουλος, ο καθένας και η καθεμιά ξεχωριστά, έχουν αξιοσημείωτες αυτοτελείς βιογραφίες ακαδημαϊκής και δημόσιας προσφοράς. Είναι εργαζόμενοι και επιστήμονες εγνωσμένου κύρους, το οποίο μάλιστα δεν άντλησαν από τις οικογενειακές τους καταγωγές ή σχέσεις, όπως συμβαίνει με τους φορείς των πατριαρχικών-οικογενειοκρατικών αναχρονισμών. Ας το αντιληφθούν: η Αριστερά κατανοεί τη συμβίωση και την οικογένεια πολύ διαφορετικά από την «ανδρική γραμμή» που διακήρυξε προχτές ο επικεφαλής της αξιωματικής αντιπολίτευσης στη βουλή. Όσο κι αν στους επιτιθέμενους είναι ανοίκεια αυτή η ιδέα, οι γυναίκες δεν είναι παραπληρώματα των ανδρών συντρόφων τους, δεν είναι «οι κυρίες των κυρίων». Είναι εξαιρετικό κεφάλαιο για την κυβέρνηση αυτή τα συγκεκριμένα πρόσωπα.
