Οι κυβερνήσεις, πριν την έναρξη της κρίσης, έστρωσαν το χαλί για την απορρύθμιση της αγοράς εργασίας. Τα μνημόνια αποτέλεσαν το φιτίλι που οδήγησε στην έκρηξη και κατάρρευση, σχεδόν, όλων των προστατευτικών διατάξεων για τους εργαζόμενους, τονίζει στην “Εποχή” ο κ. Αποστόλος Καψάλης, ο άνθρωπος που εδώ και 4 μήνες έχει αναλάβει τα ηνία του Σώματος Επιθεώρησης Εργασίας (ΣΕΠΕ).
Τη συνέντευξη πήρε
ο Νάσος Χατζητσάκος
Ποια είναι τα μεγαλύτερα προβλήματα που αντιμετωπίζει η αγορά εργασίας και ποιο ρόλο διαδραμάτισαν η κρίση και τα μνημόνια;
Ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα, τόσο κατά τη διάρκεια της κρίσης, όσο και πριν, είναι η εμπέδωση μιας αντίληψης που αντιμετωπίζει την εργασία αποκλειστικά σαν κόστος. Το κόστος αυτό θεωρούσαν ότι έπρεπε να μειωθεί, είτε με το να μην τηρούν τα μέτρα για την υγεία και την ασφάλεια, είτε επιλέγοντας εκδοχές παραβατικότητας στις εργασιακές σχέσεις. Πλήρως αδήλωτη εργασία ή μορφές ευέλικτης απασχόλησης. Αυτή η, ευρέως διαδεδομένη, αντίληψη είχε ναρκοθετήσει την αγορά εργασίας με αποτέλεσμα, από τους πρώτους μήνες της ύφεσης και της κρίσης, να πατήσει πάνω σε αυτές τις νάρκες και να εκραγεί.
Οι πρώτοι μνημονιακοί νόμοι επέτειναν το πρόβλημα. Ελήφθησαν όλα τα μέτρα που επέτρεψαν την έκρηξη. Υπήρχε σαφής πολιτική στόχευση. Ο ρόλος των μνημονίων ήταν να επισπεύσουν τη διαδικασία κατάρρευσης και απoρύθμισης της αγοράς εργασίας.
Διαπιστώνουμε, λοιπόν, ότι πολλά από τα προβλήματα θα χρειαστούν πολύ χρόνο για να αντιμετωπιστούν. Είναι εύκολο να γκρεμίσεις έναν ουρανοξύστη, αλλά για να τον ξαναχτίσεις θέλεις πολύ καιρό. Εμείς θέλουμε να ρυθμίσουμε ξανά την αγορά εργασίας, να φτιάξουμε ένα νέο εργασιακό μοντέλο, καλύτερο από αυτό που «ανατινάχτηκε».
Έχετε σχηματίσει μια πρώτη εικόνα για την έκταση που έχει λάβει η αδήλωτη εργασία και η εισφοροδιαφυγή;
Ποσοτικά δεδομένα είναι πολύ δύσκολο να αποτυπωθούν, επειδή μεθοδολογικά δεν έχουμε συμφωνήσει στον τρόπο με τον οποίο καταγράφονται τα φαινόμενα. Δεν έχουμε κάνει ως κράτος, εδώ και δεκαετίες, ούτε καν το πρώτο βήμα, που είναι να το ορίσουμε! Δυστυχώς, στην Ελλάδα η έννοια της αδήλωτης εργασίας είναι συνώνυμη και ταυτίζεται με την ανασφάλιστη εργασία. Όμως, η ανασφάλιστη εργασία είναι μια μόνο από τις έννοιες της αδήλωτης. Υπάρχει ασφαλισμένη εργασία που είναι κακώς δηλωμένη, μπλοκάκια, λάθος ειδικότητα δηλωμένη, ψευδοαπασχόληση κτλ.
Τονίζω ότι, απορρυθμίζοντας τις εργασιακές σχέσεις, δημιουργείς την αίσθηση στην εργοδοτική πλευρά πως η εργατική νομοθεσία δύναται να παραβιάζεται. Αυτό πέτυχαν οι προηγούμενες κυβερνήσεις. Έκλεισαν το μάτι προς τους εργοδότες ότι, ακόμη και αυτή την ελάχιστη νομοθεσία, μπορούν να την παραβιάζουν.
Η τρομοκρατία των εργοδοτών
Ποια κατάσταση συναντήσατε στο ΣΕΠΕ σε επίπεδο ελλείψεων προσωπικού και υλικοτεχνικών υποδομών;
Μετά από περίπου 4 μήνες, κάθε μέρα εκπλήσσομαι θετικά σε ό,τι έχει να κάνει με το στελεχιακό δυναμικό. Εκπλαγήκαμε ευχάριστα από την ετοιμότητα, την ποιότητα, την αποφασιστικότητα, τις γνώσεις, τα προσόντα και την αυτοδέσμευση των επιθεωρητών και των επιθεωρητριών. Με αυταπάρνηση, κατάφεραν όλα αυτά τα χρόνια να κρατήσουν όρθιο το σώμα, στο πλευρό των εργαζομένων, τη στιγμή που η πολιτεία το είχε απαξιώσει εντελώς. Να σας πω, μόνο, ότι για το 2014 καταβλήθηκαν σε εργαζομένους 16 εκατομμύρια ευρώ από τις διαδικασίες των επιθεωρήσεων, λύνοντας εργατικές διαφορές. Γίνονται έλεγχοι, μπαίνουν πρόστιμα, βοηθούν τα συνδικάτα στο έργο τους, στέκονται πλάι στο νόμιμο εργοδότη.
Αυτή τη στιγμή, οι υπηρεσίες στην περιφέρεια είναι υποστελεχωμένες. Να σας δώσω ένα παράδειγμα. Για να κάνει έλεγχο ένας επιθεωρητής ή μια επιθεωρήτρια από τη Σύρο σε ένα διπλανό νησί που δεν έχει τμήμα ΣΕΠΕ, πρέπει το χειμώνα να έρθει Πειραιά και να πάει από εκεί στον προορισμό του, ακόμη και με δικά του έξοδα, αφού δεν υπάρχει άλλη γραμμή.
Τώρα, μάλιστα, ζούμε και άλλα ευτράπελα, μέσα σε ένα απίστευτο περιβάλλον τρομοκρατίας. Στο παρελθόν δεν υπήρχαν ούτε οχήματα στο ΣΕΠΕ. Τώρα υπάρχουν οχήματα, αλλά μας σκάνε τα λάστιχα οι επιτήδειοι εργοδότες για να μην κάνουμε ελέγχους! Είχαμε δύο τέτοια περιστατικά στη Σάμο και στη Λήμνο, τις προηγούμενες βδομάδες. Στη Σάμο, για την ακρίβεια, κατέστρεψαν ολοσχερώς το αυτοκίνητο.
Σε ότι αφορά εμένα προσωπικά, θέλω να δώσω το εξής μήνυμα, συμβολικά: Το χέρι που απλώνεται πάνω σε εργαζόμενο και εργαζόμενη, πρέπει να σπάει. Το χέρι που απλώνεται πάνω σε επιθεωρητή και επιθεωρήτρια, πρέπει να κόβεται από τη ρίζα.
Πολλές φορές, ο φόβος φιμώνει τους εργαζομένους. Αυτό επιτείνεται και από τη βεβαιότητα ότι, ακόμη και αν κινηθούν δικαστικά και δικαιωθούν, θα γίνει μετά από πολλά χρόνια.
Επειδή θα ζήσουμε πολλά χρόνια με την ανεργία, επειδή η αντιστροφή του κλίματος στην αγορά εργασίας θα πάρει καιρό και επειδή οι εργασιακές σχέσεις δεν θα ρυθμιστούν ξανά από τη μια μέρα στην άλλη, εάν τα συνδικάτα δεν εξασφαλίσουν όρους προστασίας για τους εργαζομένους – μέλη τους, δεν θα γίνει τίποτα. Σε κάθε περίπτωση, κατανοώ τους εργαζομένους και το φόβο τους, ειδικά αυτών που δουλεύουν σε μικρομεσαίες επιχειρήσεις. Είναι απαράδεκτο, όμως, να υφίσταται σε μεγάλες επιχειρήσεις στις οποίες υπάρχουν συνδικάτα. Πρέπει, και μπορούν, να προστατεύουν τους εργαζομένους, να πράττουν το αυτονόητο εκ του ρόλου τους.
Όσον αφορά στις εργατικές διαφορές, ο χρόνος απονομής της δικαιοσύνης είναι απαγορευτικός. Ξεπερνά ή αγγίζει τα όρια της αρνησιδικίας. Απαιτούνται περίπου 6 χρόνια για μια τελεσίδικη απόφαση, όταν ο μέσος όρος λειτουργίας μιας επιχείρησης είναι κάτω από 6 χρόνια!
Στην Ελλάδα θα έπρεπε να υπάρχει οργανωμένος τρόπος επίλυσής τους προδικαστικά και εξωδικαστικά. Πρέπει να εμπνευστούμε από το θεσμό των εργατοδικείων, που υφίσταται σε πολλές χώρες, που επιχειρούν την επίλυση εργατικών διαφορών σε πρώτο βαθμό. Για να μη γίνονται παρεξηγήσεις από συνδικάτα, τονίζω ότι η εργατική διαφορά στο ΣΕΠΕ περνά από τη συμφιλιωτική διαδικασία. Το ΣΕΠΕ δεν είναι εργατοδικείο. Στις σκέψεις του υπουργείου Εργασίας είναι να θεσμοθετηθεί γρήγορα ένας φορέας ανάλογος. Είναι ένα ακανθώδες ζήτημα, που πρέπει να λύσουμε το συντομότερο δυνατό.
Έντονη παραβατικότητα
Υπάρχει κάποιο ειδικό πλάνο για την περίοδο του καλοκαιριού; Τηρούν οι επιχειρηματίες του τουριστικού και επισιτιστικού κλάδου –που κάνουν τζίρο παρά την κρίση- τη νομοθεσία;
Επικαιροποιήσαμε το πλάνο που εφαρμόζεται στους τουριστικούς προορισμούς και στα σχετικά επαγγέλματα. Ο τουριστικός κλάδος και ο κλάδος του επισιτισμού παρουσιάζουν αυξητικές τάσεις. Η κίνηση στο «Ελ. Βενιζέλος», όπου κάναμε ελέγχους και με την παρουσία του υπουργού Εργασίας, Πάνου Σκουρλέτη, έδειξε ότι υπάρχει μεγάλη αύξηση το πρώτο τρίμηνο του 2015 σε σχέση με το 2014. Παρά το γεγονός ότι και οι δύο κλάδοι έχουν δυναμική, αυτό δεν αποτυπώνεται, δυστυχώς, στις εργασιακές σχέσεις και στα έσοδα των ασφαλιστικών ταμείων. Υπάρχει πολύ μεγάλο πεδίο παραβατικότητας, αδήλωτης, ανασφάλιστης εργασίας και ψευδομαθητείας.
Να τονίσω το εξής: Για πρώτη φορά στην ελληνική ιστορία, έχουμε ήδη θεσπίσει επιτροπή διαβούλευσης για θέματα παραβατικότητας στην αγορά εργασίας. Δεν είχε υπάρξει ποτέ ξανά κατά το παρελθόν. Έχουμε κάνει έξι συναντήσεις και απομένουν ακόμη τέσσερις. Με συντονιστή το ΣΕΠΕ, εργαζόμενοι και εργοδότες ανά κλάδο συναντιόμαστε, θέτουμε επί τάπητος τα ζητήματα σε σχέση με την παραβατικότητα και από κοινού επιχειρούμε να βάλουμε μια τάξη. Έχουμε εστιάσει σε 12 κλάδους και σε δύο οριζόντια πεδία, ελεγκτικούς μηχανισμούς, υγεία και ασφάλεια στην εργασία. Εξετάζουμε με προσοχή και το θέμα των προστίμων, με αφορμή τις επισημάνσεις των μικρομεσαίων. Η διαδικασία αυτή ευελπιστούμε ότι θα οδηγήσει σε νομοθετικές παρεμβάσεις, μετά τα τέλη Ιουλίου.
