Να ενισχύσουμε το μοχλό της αλλαγής
Η Πορτογαλία είναι ξανά στο προσκήνιο. Στη Λισαβόνα, μετά την Αθήνα, κινδυνεύει να συμβεί το δεύτερο «ατύχημα» στις χώρες της ευρωζώνης, ενώ οι εκλογές στην Ισπανία πλησιάζουν… Υπάρχει περίπτωση να συγκροτηθεί κυβέρνηση της Αριστεράς, η δεύτερη στην ΕΕ; Δεν μπορούμε να διακινδυνεύσουμε μια τέτοια πρόβλεψη, καθώς οι δυσκολίες που παρεμβάλλονται από τις νεοφιλελεύθερες ελίτ στη Λισαβόνα, στις Βρυξέλλες, στο Βερολίνο και στη Φρανκφούρτη, είναι πάρα πολλές. Όμως, είναι σαφές ότι αυτή είναι η δυναμική, αυτό επιθυμεί το 63% του πορτογαλικού λαού, όπως δείχνουν οι δημοσκοπήσεις. Το ενδιαφέρον είναι ότι, όπως διαπιστώνεται έμπρακτα, «η απαισιοδοξία από την ήττα του ΣΥΡΙΖΑ» ή ο «φόβος από την καταστροφή που θα γίνει αν βγει κυβέρνηση σαν του ΣΥΡΙΖΑ», δεν πιάνει. Αν αυτό συμβεί και στην Ισπανία, και αργότερα στην Ιρλανδία, οι εξελίξεις θα είναι ευνοϊκές για όσους παλεύουν κατά της νεοφιλελεύθερης λιτότητας. Μια συνέντευξη του εθνικού συντονιστή των Ποδέμος και ένα περιεκτικό ρεπορτάζ για την Πορτογαλία θα ενημερώσει τους αναγνώστες της «Εποχής» για τις τελευταίες εξελίξεις.
Οι δημοσκοπήσεις εν όψει των εκλογών του Δεκεμβρίου στην Ισπανία δείχνουν ότι το Λαϊκό Κόμμα προηγείται. Μήπως η ισπανική κοινωνία είναι συντηρητική ή αυτό οφείλεται στο ότι φοβάται την αλλαγή;
Πολλοί ψηφίζουν το Λαϊκό Κόμμα επειδή δεν θέλουν να επιστρέψει το Σοσιαλιστικό Κόμμα. Υπάρχει πολύ μεγάλο ποσοστό κυνικής ψήφου, οι άνθρωποι πάνε στις κάλπες χωρίς αυταπάτες και πολλοί επιλέγουν τι θα ψηφίσουν βασιζόμενοι στην αντιπάθεια που νοιώθουν προς ένα άλλο κόμμα. Μετά τις τοπικές και περιφερειακές εκλογές του 2011, η Δεξιά έχει συγκεντρώσει την περισσότερη θεσμική εξουσία στην ιστορία της πρόσφατης ισπανικής δημοκρατίας. Το Λαϊκό Κόμμα είναι ένας δομημένος οργανισμός, ο οποίος είναι πλήρως ευθυγραμμισμένος με τις ευρωπαϊκές δυνάμεις που λένε σε όλους τους λαούς της Ευρώπης ότι δεν υπάρχει εναλλακτική λύση και ότι οι πολιτικές της «προσαρμογής» είναι απαραίτητες. Έτσι εξηγείται και το ότι χτύπησαν τόσο σκληρά τον Τσίπρα, γιατί αν ο ΣΥΡΙΖΑ έδειχνε ότι υπήρχε μια εναλλακτική λύση απέναντι στη λιτότητα αυτό θα άνοιγε μια διαφορετική πορεία και οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις, ανάμεσά τους η ισπανική και η πορτογαλική, δεν θα είχαν καμία δικαιολογία.
Ορισμένοι αριθμοί δείχνουν ότι η ισπανική οικονομία έχει βελτιωθεί, αλλά η ανεργία είναι στο 23%. Θεωρείς ότι πείθει το Λαϊκό Κόμμα;
Η κυβέρνηση του Ραχόι έχει αναγνωρίσει ότι υπάρχει ένα μέρος του πληθυσμού που ζει σε άσχημες συνθήκες, όμως η πραγματικότητα είναι πολύ πιο σκληρή. Σήμερα υπάρχουν σχεδόν δύο εκατομμύρια οικογένειες χωρίς ιατροφαρμακευτική κάλυψη, χωρίς εργασία, χωρίς κανένα εισόδημα, ούτε καν το επίδομα ανεργίας. Η κυβέρνηση προσπαθεί να φοβίσει το λαό λέγοντας ότι εάν η έρθει η αλλαγή θα γίνει καταστροφή, όπως στην Ελλάδα και στην Βενεζουέλα. Αλλά οι άνθρωποι φοβούνται όλο και λιγότερο, το Λαϊκό Κόμμα έχει χάσει δυόμισι εκατομμύρια ψήφους τον τελευταίο ενάμιση χρόνο.
Μπορούμε να πούμε ότι το Ποδέμος απευθύνεται κυρίως στους απογοητευμένους ψηφοφόρους του Σοσιαλιστικού Κόμματος;
Περίπου το 7% των ψηφοφόρων μας προέρχονται από το Σοσιαλιστικό Κόμμα. Είναι λίγο, αλλά με δεδομένο το ποιοι είμαστε και το επίπεδο της πόλωσης που επικρατεί, αυτό είναι ένα ενδιαφέρον γεγονός. Εμείς απευθυνόμαστε σε όλους όσοι θέλουν την αλλαγή. Μια υπόθεση στην οποία στηρίζεται η ισπανική κυβέρνηση, είναι ότι έχουμε φτάσει στο κατώτατο σημείο και θα αρχίσουμε σιγά – σιγά να ανεβαίνουμε. Ωστόσο, ο Ραχόι έχει δεσμευτεί στις Βρυξέλλες για να γίνουν οι «προσαρμογές» μετά τις εκλογές, και το ΔΝΤ δήλωσε πρόσφατα ότι η αγορά εργασίας μας εξακολουθεί να είναι πολύ άκαμπτη και πρέπει να γίνει πιο ευέλικτη.
Εμείς θα δώσουμε αυτόν τον αγώνα
Τι προτείνετε για την έξοδο από την κρίση;
Πρέπει να σπάσουμε την αντίληψη ότι αν κερδίσει το κεφάλαιο, το κέρδος αυτό θα διαχυθεί στην κοινωνία. Στη χώρα μας, το βασικό πρόβλημα είναι ότι η κατανάλωση των νοικοκυριών δεν ανακτάται. Η ισπανική οικονομία ποτέ δεν έχει βασιστεί σε μεγάλο βαθμό στις εξαγωγές, κυρίως βασίζεται στην εγχώρια κατανάλωση, η οποία έχει μειωθεί δραματικά γιατί οι μισθοί μειώθηκαν. Οι εργατικές μεταρρυθμίσεις έχουν αποδυναμώσει τις συλλογικές συμβάσεις και οι εργαζόμενοι έχουν πολύ μικρότερη διαπραγματευτική δύναμη. Οι περικοπές στην υγεία και στις συντάξεις κάνουν τους ανθρώπους να ξοδεύουν χρήματα σε πράγματα που καλύπτονταν προηγουμένως. Οι πολιτικές του Λαϊκού Κόμματος, και του Σοσιαλιστικού Κόμματος νωρίτερα είναι καταστροφικές, θα πρέπει να αποκατασταθούν οι συνθήκες εργασίας για την καταπολέμηση της ανασφάλειας και να εκπονήσουμε ένα εθνικό σχέδιο διάσωσης. Δεν μπορούμε να έχουμε οικογένειες χωρίς στέγη και εισόδημα, θα πρέπει να σταματήσει αυτή η κατάσταση. Χρειαζόμαστε μια πολιτική αναδιανομής που θα φέρει χρήματα για την εγχώρια κατανάλωση. Από τότε που ήρθε στην εξουσία το Λαϊκό Κόμμα, το χρέος συνεχώς αυξάνεται, γιατί όσο περισσότερο η οικονομία βρίσκεται σε μια κατάσταση πνιγμού τόσο το χρέος γίνεται μεγαλύτερο. Εμείς λέμε να κάνουμε το αντίθετο, υποστηρίζουμε ότι πρέπει να επαναδιαπραγματευθούμε τους όρους και τους τόκους των δανείων, γιατί αυτό θα δώσει προτεραιότητα στην κοινωνική διάσωση των πιο ευάλωτων ομάδων και θα ενισχύσει μια πολιτική απασχόλησης. Θα πρέπει να κάνουμε μια στροφή 180 μοιρών από την τρέχουσα οικονομική πολιτική. Τα παραδείγματα της Λατινικής Αμερικής της τελευταίας δεκαετίας είναι ιδιαίτερα χρήσιμα, γιατί είδαμε ότι δημιούργησαν θέσεις απασχόλησης.
Ορισμένοι ισχυρίζονται ότι το Ποδέμος εκφράζει έναν αριστερό λαϊκισμό.
Νομίζω ότι πρέπει να διαφοροποιηθούν οι όροι που χρησιμοποιούνται στην ακαδημαϊκή περιγραφή από αυτούς που χρησιμοποιούνται στην πολιτική μάχη. Πιστεύω ότι οι φιλελεύθερες και συντηρητικές ελίτ προσπαθούν να συλλάβουν την ουτοπία μιας δημοκρατίας χωρίς ανθρώπους, που οι ψηφοφόροι θα συμπεριφέρονται ως καταναλωτές, που δεν θα έχουν κοινωνικούς δεσμούς και δεν θα είναι παθιασμένοι με την πολιτική. Αυτό το έχει σπάσει η κρίση. Πιστεύω ότι εδώ υπάρχει μια ανικανότητα από την πλευρά της Αριστεράς στην Ευρώπη, που έχει δώσει το πεδίο των εθνικών ταυτοτήτων στην ακροδεξιά. Οι απλοί άνθρωποι, οι εργαζόμενοι, τα λαϊκά στρώματα που χτυπήθηκαν σκληρά, θα πρέπει να έχουν μια αίσθηση της ταυτότητας και της κυριαρχίας. Αν δεν ενεργοποιήσουμε το πάθος τους για τα κοινά, για μια συλλογική υπόθεση, αυτό θα το κάνει ο φασισμός. Εμείς θα δώσουμε αυτόν τον αγώνα.
Ο ΣΥΡΙΖΑ έδωσε μάχη πολιτική
Τον Ιανουάριο, ο ΣΥΡΙΖΑ εξελέγη με μια αντιμνημονιακή πλατφόρμα, αλλά τώρα συνεχίζει εφαρμόζοντας μια πολιτική λιτότητας και περικοπών. Εσείς γιατί υποστηρίζετε την ελληνική κυβέρνηση;
Η Ελλάδα έδωσε μια μάχη που δεν ήταν οικονομική, ήταν καθαρά πολιτική. Δεν ήταν ένα ζήτημα του πόσο στοιχίζει η Ελλάδα στην Ευρώπη, για την Ευρωπαϊκή Ένωση δεν σήμαινε πολλά χρήματα. Το ΔΝΤ, το οποίο δεν είναι ασφαλώς προοδευτικό, αναγνωρίζει ότι περισσότερες περικοπές θα βυθίσουν τη χώρα. Αν η οικονομία δεν αναπτύσσεται, δεν γίνονται πληρωμές και υπάρχει οικονομική ασφυξία, έτσι το χρέος αντί να μειώνεται αυξάνεται. Ο Τσίπρας αναγκάστηκε να παραβεί τη λαϊκή εντολή μετά από το οικονομικό πραξικόπημα που έγινε εναντίον της ελληνικής κυβέρνησης. Ωστόσο, η συμφωνία που υπέγραψε είναι καλή και είμαι πολύ ειλικρινής σε αυτό που λέω. Έχει περισώσει μέτρα όπως το δωρεάν ρεύμα σε χιλιάδες ανθρώπους, την πρόληψη για να μην κόβεται η θέρμανση σε όσους δεν μπορούν να αντέξουν το χειμώνα, την προστασία της κατοικίας ενάντια στις εξώσεις, κ.λπ. Πρόκειται για σημαντικά μέτρα, παρόλο που έπρεπε να δεχθεί όρους που είχαν ως στόχο να τον ταπεινώσουν. Η ελληνική κυβέρνηση αγοράζει χρόνο για να αντέξει μακροπρόθεσμα.
Να ελπίζουμε σε μια συμμαχία με την Ενωμένη Αριστερά;
Στις περιφερειακές εκλογές συμβάλαμε στη δημιουργία πολλών κινήσεων με αξιόλογους ανθρώπους από διαφορετικά υπόβαθρα και διαφορετικές αφετηρίες. Για αυτές τις εκλογές θα κάνουμε το ίδιο, και θα υπάρξουν πολλοί άνθρωποι της Ενωτικής Αριστεράς στις λίστες μας. Εμείς δεν θέλουμε να φτιάξουμε έναν αριστερό συνασπισμό, γιατί πιστεύουμε ότι σήμερα υπάρχει ανάγκη για κάτι πολύ ευρύτερο από μια αριστερή ετικέτα. Αυτό που πρέπει να ενισχύσουμε είναι ο μοχλός της αλλαγής και το Ποδέμος θα προσπαθήσει να εμπλακούν σε αυτήν την υπόθεση όσο περισσότεροι άνθρωποι μπορούν.
Η συνέντευξη δημοσιεύτηκε στην αργεντίνικη εφημερίδα «pagina12», στις 11 Οκτωβρίου 2015.
Μετάφραση: Δημήτρης Γκιβίσης
Ανησυχίες σε Λισαβόνα και Βρυξέλλες
Δυναμική σχηματισμού κυβέρνησης της Αριστεράς στην Πορτογαλία
Στην Πορτογαλία, μια εβδομάδα μετά τις κοινοβουλευτικές εκλογές, δεν κατόρθωσαν να σχηματίσουν κυβέρνηση. Έτσι, παραμένει η αβεβαιότητα και ο εκνευρισμός στους κυρίαρχους κύκλους της χώρας, και όχι μόνο. Φαίνεται να απομακρύνεται η πιθανότητα συνεργασίας των κομμάτων του «κεντρικού μπλοκ», δηλαδή του απερχόμενου κυβερνητικού, κεντροδεξιού συνασπισμού (PSD και CDP – PP) με ηγέτη τον Πέδρο Πάσος Κοέλιο και του Σοσιαλιστικού Κόμματος (ΣΚ) με γ. γ. τον Αντόνιο Κόστα. Έτσι, παρά τις επίμονες προσπάθειες και τις εξαγγελίες για τη μεγάλη συμμαχία που θα διασφαλίζει αδιατάρακτη την πορεία της χώρας, τώρα διαγράφεται η προοπτική να σχηματιστεί κυβέρνηση της Αριστεράς με το Σοσιαλιστικό Κόμμα, το Μπλόκο της Αριστεράς και το ΚΚ Πορτογαλίας και τους Οικολόγους, που τα τελευταία πέντε χρόνια αγωνίστηκαν σταθερά κατά της λιτότητας.
Το 63% υπέρ της κυβέρνησης της Αριστεράς
Η προοπτική αυτή προκαλεί πονοκεφάλους και ανησυχίες στη Λισαβόνα αλλά και τις Βρυξέλλες (που για την ώρα καλούν τη γειτονική Ισπανία να συμμορφωθεί με τις υποδείξεις, για να μην έχει δημόσιο έλλειμμα πάνω από το όριο του 3%). Στη χώρα, όμως, έχει δημιουργηθεί κλίμα αισιοδοξίας και ελπίδας. Η προοπτική αυτή έχει αποκτήσει μια δυναμική στην πορτογαλική κοινωνία. Αυτό επιβεβαιώνεται και από δημοσκοπήσεις που δείχνει ότι το 63% των Πορτογάλων θεωρεί θετική την εξέλιξη αυτή για σχηματισμό κυβέρνησης της Αριστεράς.
Έτσι, το μετεκλογικό τοπίο τείνει να διαφοροποιηθεί σε σχέση με το προεκλογικό, αλλά και από αυτό το βράδυ των αποτελεσμάτων, που, όπως μας είπε ο φίλος Ηλίας Σουκιάζης από τη Λισαβόνα, «κανείς δεν χάρηκε για το αποτέλεσμα και κανείς δεν βγήκε στο δρόμο να πανηγυρίσει όπως συνηθίζεται». Γιατί η απερχόμενη κυβέρνηση και οι κύκλοι που τη στηρίζουν, άρχισαν να διαισθάνονται πως ο σχηματισμός της νέας κυβέρνησης δεν θα ήταν εύκολη υπόθεση.
Οι άγονες διαπραγματεύσεις των κομμάτων της δεξιάς με τους σοσιαλιστές το επιβεβαίωσαν. Ο γ. γ. Αντόνιο Κόστα και η μεγάλη πλειοψηφία του ΣΚ φαίνεται πως δεν ήθελαν να μπει στην περιπέτεια συμμετοχής σε μια κυβέρνηση που θα συνέχιζε την αδιέξοδη πολιτική της λιτότητας. Μια πολιτική που θα είχε σαν συνέπεια την εκλογική καθίζηση και την πασοκοποίηση του κόμματός του (να σημειώσουμε ότι η λέξη πασοκοποίηση έχει γίνει της μόδας στη Λισαβόνα, αλλά και αλλού).
Γι’ αυτό από την πρώτη στιγμή επεδίωξε να διευρύνει το διάλογο και με τα κόμματα της άλλης αριστεράς, το Μπλόκο της Αριστεράς και το ΚΚ Πορτογαλίας. Το Μπλόκο της Αριστεράς χαρακτήρισε τη στάση αυτή του Αντόνιο Κόστα θετική και δήλωσε ότι είναι έτοιμο μαζί να διερευνήσουν τις δυνατότητες για το σχηματισμό κυβέρνησης της αριστεράς, ώστε να γεννηθεί η ελπίδα. Ο γ. γ. του ΚΚ Πορτογαλίας, Τζερόνιμο ντε Σόουσα δήλωσε: «Το αποτέλεσμα των εκλογών συνιστά μια καθαρή καταδίκη της κυβέρνησης και της πολιτικής της» και συνέχισε λέγοντας ότι «η μετεκλογική σύνθεση της βουλής δίνει τη δυνατότητα για μια άλλη κυβερνητική λύση, γιατί στις δημοκρατίες δεν υπάρχουν αδιέξοδα». Το κόμμα του τόνισε «είναι έτοιμο να αναλάβει τις ευθύνες του, ακόμα και κυβερνητικές, για τη χάραξη μιας πολιτικής που θα έρχεται σε ρήξη με την πολιτική της λιτότητας, η οποία οδήγησε τη χώρα στη σημερινή κατάσταση» και «θα αντιστοιχεί στο σύνταγμα της χώρας».
Η «επανάσταση των γαρυφάλλων»
Η αναφορά αυτή του γ. γ. του ΚΚΠ στο σύνταγμα δεν είναι τυχαία. Παραπέμπει στον Απρίλιο του 1974, στην «επανάσταση των γαρυφάλλων» και την αποτίναξη του σαλαζαρικού φασιστικού καθεστώτος. Τότε που πραγματοποιήθηκαν οι μεγάλες ουσιαστικές μεταρρυθμίσεις (και όχι οι αντι-μεταρρυθμίσεις που ζούμε σήμερα στην Ευρώπη), που μπήκαν οι βάσεις για το κοινωνικό κράτος στην Πορτογαλία, όπου οι αγρότες έγιναν κάτοχοι της γης που καλλιεργούσαν. Οι δυνάμεις της αριστεράς και ασφαλώς το ΚΚΠ έπαιξαν αποφασιστικό ρόλο και μετείχαν ενεργά σε όλες αυτές τις εξελίξεις. Τις μεταρρυθμίσεις αυτές επιχείρησαν να ξηλώσουν οι νεοφιλελεύθερες δυνάμεις, ιδιαίτερα τα πέντε τελευταία χρόνια της κρίσης στην Πορτογαλία.
Σήμερα οι δυνάμεις της αριστεράς, Μπλόκο της Αριστεράς, ΚΚΠ και οι Οικολόγοι θέλουν να αρπάξουν την ευκαιρία χωρίς να παραγνωρίζουν τις δυσκολίες, τα καταναγκαστικά πλαίσια που έχουν θέσει οι Βρυξέλλες και όχι μόνο. Γι’ αυτό και αποφεύγουν να θέσουν ζητήματα ΝΑΤΟ και ευρώ, αλλά επιμένουν στην ανάγκη μέτρων οικονομικών και κοινωνικών, που θα δώσουν μια ανάσα στην πορτογαλική κοινωνία. Την αύξηση των μισθών και ιδιαίτερα των κατώτατων, την ανεμπόδιστη εφαρμογή των συλλογικών συμβάσεων, τη βελτίωση της κοινωνικής προστασίας και υγείας, τη στήριξη της παιδείας.
Η χάραξη μιας τέτοιας φιλολαϊκής πολιτικής δεν είναι υπόθεση μόνο των κομμάτων, αλλά και των κοινωνικών κινημάτων και ιδιαίτερα των συνδικάτων, όπως της Γενικής Συνομοσπονδίας Εργασίας (CGT-in). Παρά τη δυναμική υπέρ μιας κυβέρνησης της αριστεράς εκφράζονται αμφιβολίες από ορισμένους παρατηρητές, αν τελικά θα προχωρήσει η χώρα προς αυτή την κατεύθυνση. Οι κυρίαρχες δυνάμεις επιδιώκουν με κάθε τρόπο να αποτρέψουν μια τέτοια εξέλιξη, επισείουν την απειλή να ξαναβρεθεί η χώρα στο χείλος του γκρεμού, να γνωρίσει και η Πορτογαλία ένα «ελληνικό καλοκαίρι». Και ακόμα περισσότερο επισείετε και η απειλή του κομμουνισμού…
Για να αποφύγουν αυτά θέλουν να σχηματίσουν κυβέρνηση με βασικό κορμό το συντηρητικό συνασπισμό CPS-PP του Πάσος Κοέλιο. Πληροφορίες αναφέρουν ότι ο πρόεδρος Καβάκο Σίλβα θα δώσει εντολή σχηματισμού κυβέρνησης μειοψηφίας στον Πάσος Κοέλιο, και για να χρονοτριβήσει, αλλά και με την ελπίδα να αποσπάσουν κάποιες ψήφους από το ΣΚ. Η κυβέρνηση αυτή θα είναι εύθραυστη, αλλά το ζήτημα είναι ότι θέλουν για 6 μήνες τουλάχιστον να αποφύγουν τις εκλογές. Γιατί δεν μπορεί να διαλυθεί η βουλή πριν την εκλογή προέδρου της δημοκρατίας, που τοποθετείται στις αρχές της άνοιξης.
Μέχρι τότε τι θα γίνει; Κανείς δεν μπορεί να δώσει απάντηση. Η μόνη σίγουρη και σωστή απάντηση με βάση το συσχετισμό δυνάμεων στη βουλή θα ήταν να δοθεί η εντολή κυβέρνησης στην Αριστερά. Μια αριστερά που μπαίνει δυναμικά στο κεντρικό πολιτικό παιχνίδι στις χώρες της Νότιας Ευρώπης, Ελλάδα, Πορτογαλία, και αύριο, ίσως, στην Ισπανία, τη Μεγάλη Βρετανία…
Μπ. Κοβάνης
Τα αποτελέσματα των εκλογών στην Πορτογαλία
• Κυβερνητικός Συνασπισμός
(PSD – CDF –PP) 38,5% ΚΑΙ 104 έδρες
(το 2011 είχε 50,37% και 129 έδρες)
• Σοσιαλιστικό Κόμμα 32,38% και 85 έδρες
(το 2011 28,5% και 73 έδρες)
• Μπλόκο της Αριστεράς 10,22% και 19 έδρες (το 2011 5,19% και 8 έδρες)
• Ενωτική Δημοκρατική Συμμαχία
(ΚΚ-Οικολόγοι) 8,29% και 17 έδρες
(το 2011 7,94% και 16 έδρες).
