Η Ευρώπη σε επικίνδυνους οργανωτικούς πειραματισμούς
Ο Γιώργος Βοσκόπουλος, πρόεδρος τμήματος Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών στο ΠΑΜΑΚ, μιλά για την Ευρώπη και πώς αυτή έχει εξελιχθεί μετά την κρίση. «Σήμερα οι θεσμοί χρησιμοποιούνται από το Βερολίνο ως μέσο πειθαναγκασμού των υπολοίπων, αφού η επιρροή των Γερμανών είναι καταλυτική», τονίζει μεταξύ άλλων και καταλήγει: «Η Ευρώπη κινείται στο δρόμο επικίνδυνων οργανωτικών πειραματισμών. Η Ελλάδα δεν αποτελεί απλά μία εκτροπή από το αξιακό περίγραμμα της Ένωσης, αλλά κατάλυση του εσωτερικού Λεβιάθαν».
Τη συνέντευξη πήρε
η Κατερίνα Νοτοπούλου
Πώς θα περιγράφατε την Ευρωπαϊκή Ένωση σήμερα συγκριτικά με τους ιδρυτικούς στόχους και αξίες της; Το σημερινό οικοδόμημα έχει κάποια προοπτική με βάση τις τρέχουσες εξελίξεις;
Το εγχείρημα ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης ξεκίνησε μεταπολεμικά ως μία συγκροτημένη θεσμική προσπάθεια ενίσχυσης της ειρήνης στην Ευρώπη. Σήμερα απειλείται από ένα απρόσωπο, μη ανθρωποκεντρικό και σκληρά τεχνοκρατικό μοντέλο βίαιης ολοκλήρωσης. Από ένα οργανωτικό πλαίσιο ονομαστικής θεσμοκρατίας, απειλούμαστε με την επιβολή μίας απρόσωπης, μη υπόλογης θεσμοκρατορίας. Σε τούτο το πλαίσιο οργάνωσης, οι πολιτικές ελίτ σε επίπεδο εθνικών δήμων θα αποτελούν απλά διαχειριστές λήψης αποφάσεων που θα λαμβάνονται εκτός των κρατών μελών και θα νομιμοποιούνται οριακά μόνο εντός ενός διαδικαστικού και όχι πολιτικού πλαισίου. Μοιάζει, να απειλείται η δημοκρατία. Ο Χομπσμπάουμ είχε αναφερθεί στην ανάγκη διάσωσης της αξιοπρέπειας της δημοκρατίας.
Ο οικονομικός ηγεμονισμός της Γερμανίας
Ποιος είναι ο ρόλος της Γερμανίας στη θεσμική και οργανωτική μετεξέλιξη της ΕΕ;
Η Γερμανία εξέλαβε την κρίση ως μία ευκαιρία οικονομικής επέκτασης και επιβολής ενός οικονομικού ηγεμονισμού. Με τις πολιτικές που προωθεί δι-ευρωπαϊκά στο πολιτικό, οικονομικό και κοινωνικό πεδίο, επιχειρεί να λειτουργήσει ως μία ηγεμονική δύναμη που εκμεταλλεύεται δημοσιονομικούς κανόνες τους οποίους επί του παρόντος μόνο εκείνη μπορεί να τηρήσει. Μεταπολεμικά, η ενοποιητική διαδικασία στόχευε, μεταξύ άλλων, να αποτρέψει την έκφραση ηγεμονικών βλέψεων από πλευράς μίας ευρωπαϊκής δύναμης. Ουσιαστικά δημιουργήθηκε μία θεσμική αρχιτεκτονική προκειμένου να ελεγχθεί η Γερμανία. Σήμερα οι θεσμοί χρησιμοποιούνται από το Βερολίνο ως μέσο πειθαναγκασμού των υπολοίπων, αφού η επιρροή των Γερμανών είναι καταλυτική.
Απέναντι στον γερμανικό ηγεμονισμό βλέπετε να υπάρχει έτερος πόλος; Η Γαλλία και οι χώρες του Νότου πόσο καθοριστικοί παράγοντες είναι για τις εξελίξεις;
Μεταπολεμικά, η Γαλλία αποτέλεσε παράγοντα εξισορρόπησης της γερμανικής ισχύος. Λειτούργησε ως δεξαμενή ιδεών, μέσο στήριξης του κοινωνικού κράτους, του κράτους δικαίου. Ήταν η απαραίτητη συνιστώσα στο πλαίσιο διατήρησης των ενδο-ευρωπαϊκών συσχετισμών ισχύος. Σήμερα, κινείται στο περιθώριο της Ευρώπης και στη σκιά της Γερμανίας. Υπό το βάρος των γερμανικών πιέσεων συμμόρφωσης με το Σύμφωνο Σταθερότητας, το Παρίσι εξωθείται στο ρόλο του «επιτήδειου ουδέτερου». Η συναινετική στάση του Φ. Ολάντ στο ισοπεδωτικό κοινωνικά ελληνικό πρόγραμμα ανταμείφτηκε με παράταση από την Επιτροπή.
Ο Νότος αποδέχεται έναν δευτερεύοντα ρόλο στη διαδικασία θεσμικής μετεξέλιξης της ΕΕ. Κατακερματισμένος, έχει αποδεχτεί τη γερμανική επικυριαρχία. Η πρόσφατη αντιπαράθεση μεταξύ Ελλάδας-Ισπανίας-Πορτογαλίας θυμίζει καυγά των βατράχων κάτω από τους βούβαλους στο νερόλακκο. Στις Διεθνείς Σχέσεις συνηθίζουμε να λέμε: «όταν συγκρούονται τα βουβάλια στο νερόλακκο, χαμένα βγαίνουν τα βατράχια που συνθλίβονται κάτω από τις οπλές τους».
Η ακροδεξιά υφαρπάζει ψήφους
Ποιά εκτιμάτε ότι θα είναι τα πολιτικά επακόλουθα της παρούσας κρίσης στην ΕΕ; Βλέπετε διέξοδο;
Δυστυχώς αυτά είναι πολλά και αλληλένδετα. Το πρώτο είναι η ισχυροποίηση της ακροδεξιάς σε πανευρωπαϊκό επίπεδο. Το ανησυχητικό είναι ότι αυτή συνοδεύεται από μία ρητορική με πολιτικά επιχειρήματα. Υπό το βάρος της έλλειψης εκπροσώπησης, η ακροδεξιά υφαρπάζει ψήφους όχι ως συνειδητή ιδεολογική επιλογή αλλά ως ο εκφραστής της λαϊκής δυσαρέσκειας, εκφραστής κοινωνικών αιτημάτων που αφορούν την επιβίωση και την αντίσταση στη λογική της παγκοσμιοποιημένης φτώχειας. Η νέα ανθρωπογεωγραφία της φτώχειας στην Ευρώπη δημιουργεί πιέσεις στα μεσαία στρώματα, τα οποία στρέφονται στην άκρα δεξιά. Το δεύτερο σημαντικό επακόλουθο της κρίσης είναι η απονομιμοποίηση των εθνικών πολιτικών συστημάτων. Οι πιέσεις, που δέχονται συλλογικότητες από τις περιοριστικές πολιτικές, είναι τόσο έντονες που απειλούν το πλαίσιο άσκησης νομιμοποιημένης εξουσίας από πλευράς ηγεσιών.
Η Ευρώπη κινείται στο δρόμο επικίνδυνων οργανωτικών πειραματισμών. Η Ελλάδα δεν αποτελεί απλά μία εκτροπή από το αξιακό περίγραμμα της Ένωσης, αλλά κατάλυση του εσωτερικού Λεβιάθαν. Ως μία διττή ένωση κρατών και λαών φαίνεται να θέτει στο περιθώριο τους λαούς και να περιχαρακώνεται γύρω από τον ακραίο νέο-φιλελευθερισμό διευρύνοντας τον Τέταρτο Κόσμο (νεόπτωχους) εντός του Πρώτου. Η απλή καταγραφή της δραματικής ενίσχυσης των ανισοτήτων δεν απαιτεί πλέον τη χρήση ταξικών εργαλείων ανάλυσης. Είναι περισσότερο από καταφανής σε θιασώτες και μη της αστικής δημοκρατίας.
Ένα σχόλιο για το Grexit;
To grexit είναι μία μη επιθυμητή εξέλιξη αφού τα πολιτικο-οικονομικά εργαλεία που έχουμε στην διάθεσή μας δεν θα μας επιτρέψουν να απορροφήσουμε τους πολυεπίπεδους κραδασμούς σε επίπεδο οικονομίας αλλά και κοινωνίας. Φοβάμαι, πως θα οδηγηθούμε σε ακραία φαινόμενα από τα οποία μόνο η ακροδεξιά θα ωφεληθεί. Ένας λαός, που έχει πολιτικά κοινωνικοποιηθεί να διαβιεί σε συνθήκες επίπλαστου ευδαιμονισμού, με ελλειμματική παιδεία και αξιακό πλαίσιο, είναι αμφίβολο αν θα μπορέσει να προσαρμοστεί σε τέτοιο περιβάλλον.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η χώρα θα πρέπει να υποταχθεί. Η Ελλάδα ως οικονομικό και κοινωνικό πείραμα θα κρίνει και την τύχη των υπόλοιπων.
Η Ευρώπη αλλάζει χωρίς την συναίνεση των λαών της
Η συζήτηση για το δημοκρατικό έλλειμμα στην Ευρώπη γίνεται ακόμα πιο επίκαιρη τα τελευταία χρόνια με την άνοδο των λαϊκών κινητοποιήσεων. Την ίδια στιγμή, αναδεικνύονται πολιτικές δυνάμεις, όπως ο ΣΥΡΙΖΑ, που αντιστέκονται στο κυρίαρχο δόγμα της λιτότητας. Τι προοπτικές βλέπετε για αυτές;
Η έννοια του δημοκρατικού ελλείμματος, δηλαδή η διαφορά ανάμεσα σε κανόνες οργανωτικής δομής και εφαρμοσμένης πολιτικής εκλαμβάνει πλέον τη μορφή ενός διαχειριστικού θετικισμού. Είναι η λογική του μονόδρομου της λιτότητας. Ο νεοφιλελευθερισμός ενέχει στοιχεία καταστατικής ασυμβατότητας με τα πρωτογενή στοιχεία που κατέστησαν την ΕΕ το πλέον ελκυστικό οργανωτικό πλαίσιο στο δυτικό κόσμο. Η αποδόμηση του κοινωνικού κράτους διαμορφώνει ένα μη ανθρωποκεντρικό περιβάλλον. Η Ευρώπη αλλάζει χωρίς την συναίνεση των λαών της, οι οποίοι θα απαιτούν διαρκώς, περισσότερη δημοκρατία.
Ο ΣΥΡΙΖΑ εκφράζει τα πρωτογενή ιδεολογικά και οργανωτικά στοιχεία της ενοποιητικής διαδικασίας σε συνθήκες καταστατικής και διαχειριστικής εμπέδωσης του νεοφιλελευθερισμού, ενάντια στο κυρίαρχο ρεύμα που εκφράζουν οι πολιτικές ελίτ.
