Ο Σάββας Ρομπόλης, ομότιμος καθηγητής οικονομικών του Παντείου Πανεπιστημίου, αναλύει στην “Εποχή”, τα μέτρα που φέρνει η συμφωνία της ελληνικής κυβέρνησης και τον τρόπο που, ουσιαστικά, απορυθμίζουν το ασφαλιστικό σύστημα, χωρίς να διαμορφώνουν μια μακροχρόνια οικονομική βιωσιμότητα και κοινωνική αποτελεσματικότητα του συστήματος.
Τη συνέντευξη πήρε ο Παύλος Κλαυδιανός
Στην τελευταία σου συνέντευξη στην «Εποχή», είχες υποστηρίξει ότι «γραμμή» της ΕΕ είναι το ασφαλιστικό να αντιμετωπίζεται ως μέρος του δημοσιονομικού προβλήματος. Αυτό δεν επιβεβαιώνεται πλήρως από όσα υποχρεώθηκε να δεχθεί η ελληνική κυβέρνηση στη συμφωνία;
Ακριβώς. Τα προαπαιτούμενα μέτρα για το ασφαλιστικό που ψηφίσθηκαν στις 11 Ιουλίου, εντάσσονται σ’ αυτή τη στρατηγική. Τα προσδοκώμενα ποσοτικά αποτελέσματα είναι ότι τα μέτρα αυτά θα εξοικονομήσουν για τα επόμενα δύο χρόνια 2,7 δισ. ευρώ. Εάν, αφαιρέσουμε τα 850 εκατομμύρια που θα χρηματοδοτήσουν, μεταξύ των άλλων, τις δαπάνες υγειονομικής περίθαλψης, το υπόλοιπο ποσό, 1,85 δισ. ευρώ, δηλαδή, 925 εκατομμύρια το έτος, θα χρησιμοποιηθούν από το συνταξιοδοτικό σύστημα. Όμως, αξίζει να σημειωθεί ότι το ετήσιο έλλειμμα της επικουρικής ασφάλισης κατά την περίοδο 2015-2020 ανέρχεται στο επίπεδο 1,3 δισ. Ευρώ. Ενώ το ετήσιο έλλειμμα της κύριας ασφάλισης κατά την ίδια περίοδο ανέρχεται στο επίπεδο των 2,4 δισ. ευρώ. Τη δεκαετία του 2020 η πορεία των ελλειμμάτων της κύριας και της επικουρικής ασφάλισης σε συνθήκες υψηλής ανεργίας και γήρανσης του πληθυσμού είναι πολλαπλάσια αυξητική. Στην προοπτική αυτή το ερώτημα που τίθεται είναι, πώς τελικά θα καλύπτονται στο μέλλον τα προκύπτοντα ελλείμματα; Με συνεχείς μειώσεις των συντάξεων, με διάφορους τρόπους, ή με άλλους πιο σύνθετους, κοινωνικούς, αναπτυξιακούς και αποτελεσματικούς τρόπους;
Τι συνεπάγεται η πρόβλεψη για σταθερότητα στο επίπεδο των 9,5 δισ. της κρατικής χρηματοδότησης στο ασφαλιστικό σύστημα; Πώς μπορεί να αντιμετωπισθεί αυτό;
Αυτό το οποίο συνεπάγεται από την πρόβλεψη αυτή, ιδιαίτερα μάλιστα σε συνθήκες ύφεσης, υψηλού επιπέδου ανεργίας, γήρανσης του πληθυσμού κλπ, είναι η διεύρυνση των ελλειμμάτων και από μια δημοσιονομική προσέγγιση, όπως αυτή των δανειστών, η αντιμετώπιση τους θα ακουμπήσει και πάλι στη μείωση των συντάξεων, στην αύξηση των εισφορών, στην αύξηση των ορίων ηλικίας συνταξιοδότησης (π.χ. στα 70 έτη), ή σε συνδυασμό των προαναφερόμενων επιλογών.
Τα βραχυπρόθεσμα μέτρα που αποφασίστηκαν (αύξηση εισφορών, αύξηση συντάξιμου χρόνου, αντικίνητρα κτλ), δεν επαλήθευσαν τον ισχυρισμό της κυβέρνησης ότι δεν μειώνονται οι συντάξεις. Μάλιστα, η ρύθμιση για μη καταβολή του μέρους της σύνταξης που προέρχεται από την κρατική ενίσχυση, έως ότου ο συνταξιούχος γίνει 67 ετών είναι τυφλή, δεν τίθενται κοινωνικά κριτήρια.
Τα μέτρα που ψηφίσθηκαν για το ασφαλιστικό μειώνουν έμμεσα το ποσό της σύνταξης με την αύξηση των εισφορών για την ενίσχυση της χρηματοδότησης της υγειονομικής περίθαλψης. Για παράδειγμα, σε ένα ακαθάριστο ποσό μηνιαίας κύριας και επικουρικής σύνταξης 1.500 ευρώ, η μείωση θα είναι της τάξης των 50 ευρώ. Πράγματι, η τυφλότητα της συγκεκριμένης διάταξης, που συνίσταται στην ανυπαρξία κοινωνικών κριτηρίων, θα μπορούσε να αντιμετωπισθεί με προγραμματισμένες και οργανωμένες συνταξιοδοτικές – προνοιακές παροχές.
Επόμενος κρίσιμος γύρος
τον Οκτώβριο
Επανήλθαν στο τραπέζι ζητήματα, όπως η ρήτρα μηδενικού ελλείμματος από τον Οκτώβριο του 2015 και η εφαρμογή του ασφαλιστικού νόμου για βασική και αναλογική σύνταξη. Τι θα σημαίνει αυτό;
Η εφαρμογή της ρήτρας του μηδενικού ελλείμματος, σε συνδυασμό με την πρόσφατη ψήφιση της υλοποίησης από το 2015 της βασικής και αναλογικής σύνταξης, κινούνται στη στρατηγική των δανειστών μείωσης των συνταξιοδοτικών δαπανών στην Ελλάδα από 16,2% του ΑΕΠ το 2015, στο 15,5% μέχρι το 2060, με ποσοστό αναπλήρωσης κύριας και επικουρικής σύνταξης, σε σχέση με το μισθό, από 64,5% (2015) σε 56,8% (2060).
Έχει ανακύψει ένα τεράστιο ζήτημα, και είναι κάπως ασαφές, τι θα γίνει με τις εισφορές, συντάξεις του ΟΓΑ, αλλά και με τον ΟΑΕΕ.
Το τεράστιο ζήτημα που θα προκύψει, όχι μόνο με τον ΟΓΑ, αλλά με όλα τα ασφαλιστικά ταμεία και τον ΟΑΕΕ, συνίσταται στην υποκατάσταση της μείωσης της κρατικής χρηματοδότησης από την αύξηση των εισφορών, η οποία σε ορισμένα ταμεία θα είναι διπλάσια και σε άλλα ακόμη και τριπλάσια ή και περισσότερο. Είναι πράγματι πολύ σοβαρό θέμα, το οποίο απαιτεί πριν την υλοποίηση των σχετικών διατάξεων, τη διερεύνηση και τη μελέτη των επιπτώσεων και τους τρόπους αντιμετώπισης τους.
Ύστερα απ’ όλα αυτά, ποια θα μπορούσε να είναι η μεταρρύθμιση του ασφαλιστικού συστήματος που εξαγγέλλεται για το τέλος Οκτωβρίου;
Αντικειμενικά, τα προαναφερόμενα βασικά ζητήματα του ασφαλιστικού θα έπρεπε να είναι, μεταξύ των άλλων, στην ατζέντα της διαπραγμάτευσης του Οκτωβρίου. Ουσιαστικά, για τη διαπραγμάτευση του Οκτωβρίου έχει μείνει για συζήτηση η εφαρμογή, ή όχι, της ρήτρας μηδενικού ελλείμματος. Οι δανειστές αξιοποιώντας τις σημερινές δυσμενείς συνθήκες της ελληνικής οικονομίας και το έλλειμμα ρευστότητας του τραπεζικού συστήματος, αποψίλωσαν την ατζέντα του Οκτωβρίου και ενίσχυσαν εκβιαστικά την ατζέντα του Ιουλίου με σκληρά, τυφλά και βίαια μέτρα που δεν συνιστούν, ως αποσπασματικά, ολιστική μεταρρύθμιση, που θα εγγυάται με οικονομικά και κοινωνικά κριτήρια τη μακροχρόνια οικονομική βιωσιμότητα και κοινωνική αποτελεσματικότητα του ασφαλιστικού συστήματος.
