Συνέντευξη με την Μιριάνα Νατζέφσκα, Καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο των Σκοπίων
Θα χρειαζόταν περίπου μία σελίδα, ίσως και παραπάνω, της εφημερίδας που κρατάτε στα χέρια σας, για να μεταφέρουμε το σύνολο του βιογραφικού της Μιριάνα Νατζέφσκα. Σπουδαία προσωπικότητα στη Βόρεια Μακεδονία, η καθηγήτρια Πολιτικών και Κοινωνικών Επιστημών στο Πανεπιστήμιο των Σκοπίων έχει διακριθεί στους κατά καιρούς αγώνες για την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και των δικαιωμάτων των γυναικών και η δράση της την οδήγησε μέχρι τον ΟΗΕ. Στη συνέντευξή της στην «Εποχή» η Νατζέφσκα μιλά για τη Συμφωνία των Πρεσπών, την οποία χαρακτηρίζει θετική, στηλιτεύει τη διαφθορά που κυριαρχεί στη χώρα της, ξιφουλκεί εναντίον της πατριαρχίας και αναλύει το λόγο για τον οποίο οι εθνικισμοί εξακολουθούν να ταλαιπωρούν τη βαλκανική χερσόνησο και τους λαούς της, με λόγο απλό και συνάμα ιδιαίτερα σαφή.
Τη συνέντευξη πήρε ο Νίκος Γιαννόπουλος
Ποια άποψη έχετε διαμορφώσει για τη Συμφωνία των Πρεσπών;
Έχω γράψει πολύ για τη Συμφωνία και έχω λάβει μέρος σε μία σειρά από φόρουμ και συζητήσεις γι’ αυτήν. Η προσωπική μου γνώμη είναι ότι πρόκειται για μία καλή και ισορροπημένη συμφωνία. Πολύς κόσμος παρατηρεί μόνο τα επί μέρους κομμάτια, την αλλαγή του ονόματος της χώρας, την αλλαγή άρθρων του Συντάγματος κτλ. Αλλά η Συμφωνία των Πρεσπών είναι κάτι πολύ περισσότερο από αυτό. Είναι μία δέσμευση μεταξύ γειτονικών χωρών, που ανοίγει δρόμους συνεργασίας και επικοινωνίας στους διανοούμενους για ζητήματα που έχουν να κάνουν με τον πολιτισμό, αλλά και στους επιχειρηματίες για ζητήματα που έχουν να κάνουν με τις επενδύσεις. Ακόμα και σε θέματα προστασίας του περιβάλλοντος μπορεί πλέον να υπάρξει συνεργασία. Ανοίγονται, τέλος, νέες προοπτικές σε ό,τι έχει να κάνει με τα ανθρώπινα δικαιώματα και την προστασία τους. Έχω, λοιπόν, μία απολύτως θετική άποψη.
Μία από τις οπτικές που κυριαρχούν μετά την υπογραφή της Συμφωνίας των Πρεσπών αναφέρει ότι οι δύο ηγέτες, ο Ζόραν Ζάεφ και ο Αλέξης Τσίπρας, έδειξαν πολύ μεγάλο θάρρος υπογράφοντας αυτό το κείμενο. Ασπάζεστε αυτήν την άποψη;
Δεν είμαι από αυτές που πιστεύουν πάρα πολύ στο ρόλο των προσώπων. Νομίζω, όμως, ότι στην περίπτωση των Τσίπρα και Ζάεφ βρέθηκαν τα κατάλληλα πρόσωπα, την κατάλληλη στιγμή, στην ηγεσία των χωρών τους. Το τάιμινγκ ήταν κάτι το εκπληκτικό. Δεν έχει να κάνει τόσο πολύ με την προσωπικότητα των δύο ανδρών, αλλά με το στοιχείο του τάιμινγκ.
Ζητούμενο η εφαρμογή του κράτους δικαίου
Τι ακριβώς γίνεται με το κράτος δικαίου στη χώρα σας; Λειτουργεί;
Πρέπει να σας πω ότι είμαι από τους ανθρώπους που πιστεύουν ότι βρισκόμαστε ακόμη σε πολύ χαμηλό επίπεδο στη λειτουργία του κράτος δικαίου. Νομικό πλαίσιο υπάρχει, δεν είναι αυτό το πρόβλημά μας. Πρόβλημα είναι ότι το νομικό πλαίσιο δεν μπαίνει σχεδόν ποτέ σε εφαρμογή. Υπάρχουν άνθρωποι που πιστεύουν ότι το κράτος μας έχει κακούς νόμους, που δεν προστατεύουν τους αδύναμους. Αυτό δεν είναι αλήθεια. Συγκρίνοντας το νομικό μας πλαίσιο μ’ αυτό που υπάρχει στις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης διαπιστώνει κανείς ότι δεν υπολείπεται σε τίποτα. Πάντα υπάρχει βέβαια το περιθώριο για βελτιώσεις, αλλά οι βάσεις έχουν μπει. Το πρόβλημα είναι ότι δεν διαθέτουμε θεσμούς με την ικανότητα να θέτουν σε εφαρμογή τους νόμους. Και φυσικά ο μεγάλος ασθενής είναι η δικαιοσύνη και τα δικαστήρια. O λαός πιστεύει, όχι άδικα, ότι οι δικαστές και οι ανακριτικές αρχές δεν έχουν την ανεξαρτησία που χρειάζεται, για να λειτουργήσουν όπως επιτάσσει ένα σωστό κράτος δικαίου.
Άρα, απουσιάζει το αίσθημα της δικαιοσύνης
Της δικαιοσύνης, αλλά και της εν γένει ανεξαρτησίας της εν λόγω εξουσίας. Αιωρείται η πεποίθηση ότι το εκάστοτε κυβερνών κόμμα επηρεάζει την κρίση των δικαστών.
Το πατριαρχικό μοντέλο ζει ακόμα
Τα δικαιώματα των γυναικών γίνονται σεβαστά;
Αν μιλάμε σε θεωρητικό επίπεδο, θα έλεγα πως ναι. Διαθέτουμε στο οπλοστάσιό μας νόμο για τις διακρίσεις, για τα γυναικεία δικαιώματα κτλ. Στην πραγματικότητα αυτό που μπορώ να σας πω, είναι ότι το πατριαρχικό μοντέλο ζει και βασιλεύει στη Βόρεια Μακεδονία. Τα στερεότυπα που αφορούν τα φύλα και τις μεταξύ τους σχέσεις έχουν βαθιές ρίζες στην κοινωνία μας. Είναι φανερό ότι το φάρμακο σ’ αυτό το πρόβλημα είναι η μόρφωση, η εκπαίδευση. Χρειάζεται πολλή και καθημερινή δουλειά. Στη χώρα υπάρχουν μόνο έξι γυναίκες δήμαρχοι, οι δήμοι είναι πάνω από ογδόντα! Η κυβέρνηση έχει μόνο τέσσερις γυναίκες υπουργούς και είκοσι έξι άνδρες. Επίσης, η βία εναντίον των γυναικών βρίσκεται, δυστυχώς, σε πολύ υψηλά επίπεδα. Από τις επίσημες στατιστικές προκύπτει ότι το 65% των γυναικών στη Βόρεια Μακεδονία έχει πέσει θύμα βίας τουλάχιστον μία φορά στη ζωή της.
Ποιο είναι το κατά τη γνώμη σας το πιο σοβαρό πρόβλημα που αντιμετωπίζει η κοινωνία σας σήμερα; Αυτό που θα πρέπει να λυθεί πάση θυσία;
Η διαφθορά το δίχως άλλο. Και δεν μιλάω μόνο για τη διαφθορά των υψηλά ιστάμενων, που σαφώς υπάρχει, αλλά και για την καθημερινή. Είναι σαν ο κόσμος να θέλει να διαφθαρεί, να πάρει μέρος σ’ όλο αυτό το σύστημα. Το χειρότερο είναι ότι δεν επιθυμεί και την αλλαγή που θα τον οδηγήσει σε μία κοινωνία που θα τον προστατεύει από τη διαφθορά. Επιθυμούν, αντίθετα, να έχουν τη σχέση που θα τους επιτρέπει να έχουν το επίπεδο της διαφθοράς που επιθυμούν, το κατάλληλο, δηλαδή, επίπεδο γι’ αυτούς. Πρόκειται για καρκίνο που εξαπλώνεται στο σώμα της κοινωνίας μας. Λέμε «οκ, ας είναι διεφθαρμένοι οι πολιτικοί, αρκεί να μας κάνουν τις εξυπηρετήσεις που θέλουμε». Απαιτείται τεράστια αλλαγή νοοτροπίας.
Ο εθνικιστικός και φασιστικός κίνδυνος
Μοιάζει σαν να οικοδομείται θεμέλιο για έναν πιθανό φασισμό. Συμφωνείτε;
Απολύτως. Ο κόσμος θέλει απλά να αποφεύγει τους κανόνες. Θέλει να κάνει το κάθε τι, έτσι ώστε να διορίσει τα παιδιά του στο στενό δημόσιο τομέα. Αδιαφορεί για τα κριτήρια, αδιαφορεί για τα προσόντα. Είναι ένα πολύ επικίνδυνο φαινόμενο.
Γιατί τα Βαλκάνια υποφέρουν τόσο πολύ από τους εκάστοτε εθνικισμούς; Τι ακριβώς μάς κρατά πίσω σε σχέση με την υπόλοιπη Ευρώπη;
Διότι ως λαοί, οι λαοί των Βαλκανίων μοιάζουν πάρα πολύ. Αν υπήρχαν πραγματικές και μεγάλες διαφορές μεταξύ μας, δεν θα μας απασχολούσαν τόσο πολύ οι εθνικισμοί και δεν θα υποφέραμε. Μοιάζει σαν να κοπιάζουμε να βρούμε αυτά που μας χωρίζουν, τις διαφορές. Κατά τα άλλα, όμως, είμαστε τόσο ίδιοι. Στον πολιτισμό, στα τραγούδια, ακόμα και στην εξωτερική εμφάνιση. Όταν όμως βρίσκουμε διαφορές, κολλάμε σ’ αυτές, τις αναγάγουμε σε σπουδαίο ζήτημα. Δεν είναι έτσι, εκεί ποντάρουν οι εθνικισμοί. Εγώ όταν ακούω Έλληνες να μιλούν σε απόσταση, νομίζω ότι ακούω τη δική μου γλώσσα. Η μελωδία των γλωσσών μας είναι σχεδόν ίδια. Άρα, ποιος χρειάζεται τους εθνικισμούς;
