Συνέντευξη με τον Άρνολντ Αντονίν*, καθηγητή στο κρατικό Πανεπιστήμιο της Αϊτής
Τη συνέντευξη πήρε ο Δημήτρης Γκιβίσης
Πώς βλέπεις όσα συμβαίνουν τον τελευταίο χρόνο στη χώρα σου;
Η μεγάλη πλειοψηφία του πληθυσμού ξεκίνησε να κατανοεί καλύτερα τους μηχανισμούς αυτού του συστήματος εξουσίας χάρη στις αντιφάσεις μεταξύ των διαφόρων οικονομικών ομάδων που το διατηρούν, όταν το 2018 άρχισε να αποκαλύπτεται ένα τεράστιο δίκτυο διαφθοράς και κρυφών συμφερόντων που βρίσκονται στη βάση ολόκληρου του συστήματος. Η κοινωνική δυσαρέσκεια που συσσωρεύτηκε για πολλά χρόνια έχει προκαλέσει μια κρίση που δεν έχει επιλυθεί μέχρι σήμερα, και συνεχίζει να επιτείνεται σε επίπεδα που δεν παρατηρήθηκαν ποτέ στην Αϊτή. Σε όλο το 2019 έγιναν μεγάλες διαμαρτυρίες που έχουν αφήσει τουλάχιστον σαράντα δύο νεκρούς, σύμφωνα με τον ΟΗΕ, από τα μέσα Σεπτεμβρίου και μετά. Οι διαδηλώσεις συνεχίζονται, οι άνθρωποι αντιμετωπίζονται με πλαστικές σφαίρες και δακρυγόνα, οι δρόμοι κλείνουν από οδοφράγματα, ενώ έχουν γίνει πολλές υλικές καταστροφές σε μια χώρα που ήδη ήταν σε οικονομική καταστροφή. Το χαρακτηριστικό αυτού του κινήματος είναι ότι οι διαδηλωτές είναι κυρίως νέοι άνθρωποι από τα δύο φύλα, σε μια χώρα που περισσότερο από το μισό του πληθυσμού είναι κάτω των είκοσι ετών. Έχουν επίσης μια γλώσσα πολύ διαφορετική από την παλιομοδίτικη γλώσσα των πολιτικών, πιο ριζοσπαστική, και συχνά πιο βίαιη. Ωστόσο, μέχρι σήμερα δεν κατάφεραν να κερδίσουν ούτε την παραίτηση του προέδρου, ούτε την οποιαδήποτε αποδεκτή έξοδο με διαπραγμάτευση.
Πώς παραμένει στην εξουσία ο πρόεδρος Ζοβενέλ Μοΐζ;
O Μοΐζ δεν ανταποκρίνεται σε καμία από τις απαιτήσεις ενός προεδρεύοντος προέδρου και δεν κατευθύνει τίποτα, ενώ στο πλαίσιο της σχεδόν ολικής διάλυσης των εξουσιών του κράτους, συμπεριλαμβανομένου και του κοινοβουλίου, απέτυχε να εγκρίνει τον προϋπολογισμό του 2020. Όμως ενώ δεν μπορεί να κυκλοφορήσει ελεύθερα μέσα στην εθνική επικράτεια, δεν δέχεται να παραιτηθεί, όπως ζητά η συντριπτική πλειοψηφία του πληθυσμού. Το ερώτημα είναι χωρίς έναν πραγματικό στρατό να τον υποστηρίζει, πως μένει στην εξουσία; Μόνο εξαιτίας της καταστολής; Σε αυτό το πλαίσιο, τους τελευταίους μήνες έγιναν άγριες σφαγές και επιθέσεις από διάφορες ένοπλες ομάδες. Σύμφωνα με την Κρατική Επιτροπή Αφοπλισμού, σήμερα υπάρχουν εβδομήντα έξι τέτοιες ομάδες. Οι συμμορίες αυτές είναι οπλισμένες από βουλευτές, από την κυβέρνηση, και από κάποιους επιχειρηματίες, με σκοπό τον εκφοβισμό του λαού και την καταστολή. Αλλά συχνά ενεργούν και για τα δικά τους συμφέροντα. Ωστόσο η καταστολή δεν αρκεί για να εξηγήσει ότι ο Μοΐζ παραμένει στην εξουσία. Η εξήγηση πρέπει να αναζητηθεί στις σχέσεις μεταξύ Ουάσιγκτον και Καράκας. Μετά από τις προεδρικές εκλογές που έκανε πέρυσι ο Μαδούρο στη Βενεζουέλα, στις οποίες επανεξελέγη, ο Μοΐζ τον συνεχάρη προσωπικά για τη νίκη του. Στις 22 Μαρτίου, αντιμέτωπος με το κύμα των διαμαρτυριών που είχαν ξεκινήσει εναντίον του στην Αϊτή, ο Μοΐζ συνάντησε τον Τραμπ στη Φλόριντα. Με την επιστροφή του, αποφάσισε να αναγνωρίσει τον Γκουαϊντό ως προσωρινό πρόεδρο της Βενεζουέλας, υποστηριζόμενο από τις ΗΠΑ και άλλες λατινοαμερικανικές και ευρωπαϊκές χώρες, αλλάζοντας την ψήφο της Αϊτής στον Οργανισμό Αμερικανικών Κρατών και ψηφίζοντας εναντίον του Μαδούρο. Έτσι συμμάχησε με τον Τραμπ, οποίος είναι το στήριγμά του και ο ναυαγοσώστης του.
Η αντιπολίτευση πώς κινείται;
Η αντιπολίτευση, ενόψει της κριτικής που γίνεται τόσο από την κυβέρνηση όσο και από τη διεθνή κοινότητα ότι είναι διαιρεμένη και χωρίς πρόγραμμα, αποφάσισε να ενοποιήσει τις προσπάθειές της. Μια ομάδα που ονομάζεται «Η Γέφυρα», κατάφερε στις 8 και 9 Νοεμβρίου να πραγματοποιήσει μια συνάντηση στην οποία συμμετείχαν εκπρόσωποι όλων των κομμάτων της αντιπολίτευσης, και στις 10 Νοεμβρίου υπέγραψαν ένα έγγραφο με τον τίτλο «Εθνική Πολιτική Κατανόηση». Σε αυτό το έγγραφο αποφάσισαν να υιοθετήσουν ένα κοινό σχέδιο για την μετάβαση μετά την παραίτηση του προέδρου, και αναφέρουν ότι προσωρινός πρόεδρος θα είναι, όπως ορίζεται στο Σύνταγμα του 1987, ο επικεφαλής του Εφετείου. Μέχρι σήμερα συζητούν μια πρόταση προγράμματος που προβλέπει επτά βήματα για την τριετή μετάβαση και ένα οργανόγραμμα με τους στόχους της μετάβασης: τερματισμός της πολιτικής αστάθειας, αναζωογόνηση της οικονομίας, αποκατάσταση της ασφάλειας, διεξαγωγή δίκης για το σκάνδαλο της Petrocaribe και άλλα οικονομικά εγκλήματα, μια δεύτερη διαδικασία κατά των υπευθύνων για τα εγκλήματα στην La Saline και στην Carrefour-Feuilles, και η οργάνωση μιας εθνικής διάσκεψης που θα θέσει τις βάσεις για τις απαραίτητες οικονομικές, πολιτικές, κοινωνικές και πολιτιστικές μεταρρυθμίσεις, τις οποίες θα διαπραγματευτεί με τη διεθνή κοινότητα για τον τερματισμό της ξένης κηδεμονίας. Στο πλαίσιο αυτό, στις 20 Νοεμβρίου ο Τραμπ έστειλε στην Αιτή την Κέλι Κραφτ, εκπρόσωπο των ΗΠΑ στον ΟΗΕ και στο Συμβούλιο Ασφαλείας, που συναντήθηκε με τον πρόεδρο Μοΐζ, εκπροσώπους της κοινωνίας των πολιτών και των αντιπολιτευόμενων κομμάτων, ζητώντας διάλογο μεταξύ τους για να σχηματίσουν μια κυβέρνηση συναίνεσης, και επισημαίνοντας ότι ο Μοΐζ πρέπει να ολοκληρώσει τη θητεία του ως εκλεγμένος πρόεδρος. Εν τω μεταξύ, στις 16 Οκτωβρίου, η MINUJUSTH (Αποστολή του ΟΗΕ για τη Δικαιοσύνη στην Αϊτή) αντικαταστάθηκε από το BINUH (Ολοκληρωμένο Γραφείο του ΟΗΕ). Τα κόμματα της αντιπολίτευσης φοβούνται μια νέα στρατιωτική αποστολή του ΟΗΕ, και απορρίπτουν τη θέση του Συμβουλίου Ασφαλείας που απαιτεί επίσης τη δημιουργία μιας νέας κυβέρνησης χωρίς την παραίτηση του Μοΐζ.
Ο Μοΐζ πώς απαντά στην πίεση που δέχεται;
Υπερασπίζεται τον εαυτό του λέγοντας ότι η αντιπολίτευση θέλει να τον απομακρύνει από την εξουσία επειδή ήταν αυτός που εντόπισε τα σκάνδαλα της διαφθοράς του συστήματος, και ότι είναι εκείνος που πρόκειται να το αλλάξει καταπολεμώντας τους διεφθαρμένους ολιγάρχες, που τυχαία ήταν σύμμαχοί του μέχρι τότε. Έτσι πρόσφατα ξεκίνησε επίθεση εναντίον της SOGENER, μιας ιδιωτικής εταιρείας που πουλάει ηλεκτρική ενέργεια στο αϊτινό κράτος, με σύμβαση που υπογράφηκε το 2006. Με αυτόν τον τρόπο προσπαθεί να κερδίσει κάτι, σε αυτή τη φάση όπου έχει χάσει σχεδόν τα πάντα, προκειμένου να πάρει ένα επιχείρημα από τους αντιπάλους του που ζητούν την «αλλαγή του διεφθαρμένου συστήματος».
Μετά από τις 7 Φεβρουαρίου δεν θα υπάρχει κοινοβούλιο στην Αϊτή. Πώς βλέπεις τη συνέχεια;
Μέσα σε όλη αυτήν την σύγκρουση, οι βουλευτικές εκλογές του Οκτωβρίου, που επρόκειτο να ανανεώσουν τη Βουλή των Αντιπροσώπων και τα δύο τρίτα του κοινοβουλίου, δεν έγιναν. Έτσι, από τις 23 Ιανουαρίου η Βουλή των Αντιπροσώπων θα είναι ανενεργή, και από τις 7 Φεβρουαρίου δεν θα υπάρχει κοινοβούλιο. Πολλοί πιστεύουν ότι αυτός είναι ο στόχος του προέδρου, για να συνεχίσει να κυβερνά με διατάγματα, και για να προετοιμάσει τις βουλευτικές εκλογές προκειμένου να εξασφαλίσει τη νίκη μιας συμμαχίας μεταξύ του πρώην προέδρου Μισέλ Μαρτελί και του Νικολά Ντοβαλιέ, γιο του αποθανόντος πρώην προέδρου Ζαν Κλοντ Ντιβαλιέ, με τον δεύτερο να είναι υποψήφιος για μελλοντικός πρόεδρος. Πολλοί πιστεύουν ότι αυτό θα δημιουργήσει τις προϋποθέσεις για την αναζωπύρωση των λαϊκών κινητοποιήσεων και την ανατροπή του Μοΐζ.
Υπάρχει σήμερα μια πολιτική λύση που θα μπορούσε να εξασφαλίσει κοινωνική συναίνεση;
Οι πολιτικές και οικονομικές ελίτ έχουν αιμορραγήσει την Αϊτή. Αυτό που είναι εμφανές από την λαϊκή εξέγερση, είναι ότι τριάντα τρία χρόνια μετά την πτώση του Ζαν Κλοντ Ντιβαλιέ και δέκα χρόνια μετά τον σεισμό του Ιανουαρίου του 2010, στη χώρα δεν έχει γίνει καμία ουσιαστική αλλαγή. Αν συνεχίσει σε αυτή τη διαδρομή, δεν θα είναι σε θέση να ικανοποιηθεί κανένα από τα λαϊκά αιτήματα χωρίς να αλλάξει το πολιτικό, το οικονομικό, και το κοινωνικό μοντέλο. Το θέμα είναι ποιος θα κάνει αυτή την αλλαγή; Οι ίδιοι άνθρωποι, είτε προέρχονται από την κυβέρνηση είτε από την αντιπολίτευση, που έφτιαξαν το παλιό μοντέλο; Εκτός αν η απάντηση προέρθει από τους χιλιάδες νέους ανθρώπους που βρίσκονται χωρίς προοπτική μέσα σε αυτό το σύστημα, οι οποίοι θα ωθήσουν τα πράγματα σε μια ρήξη που θα οδηγήσει στην πραγματική αλλαγή.
* Ο Άρνολντ Αντονίν είναι οικονομολόγος και σκηνοθέτης. Θεωρείται μια από τις σημαντικότερες φωνές της αριστερής διανόησης στην Αϊτή, και είναι πρόεδρος της Ένωσης Κινηματογραφιστών Αϊτής.
