Η Αριστερά δεν διαλέγει το πλαίσιο όπου κάνει πολιτική, όσο δύσκολο και να είναι
Τη συνέντευξη πήραν οι Κωστής Γιούργος, Παύλος Κλαυδιανός
Η κυβέρνηση, ως κυβέρνηση πλέον ΣΥΡΙΖΑ-Οικολόγων Πρασίνων, πήρε ψήφο εμπιστοσύνης. Ποιοι είναι οι βαθύτεροι λόγοι αυτής της αντοχής που οι αντίπαλοί της δεν ανέμεναν;
Αν πούμε «αντοχή», δεν περιγράφει πλήρως το φαινόμενο. Αντέχει όχι διότι αποφεύγει τις κακοτοπιές, αλλά το αντίθετο, όπως δείχνει η συμφωνία των Πρεσπών. Άρα δεν το βλέπω ως αντοχή, με την έννοια ότι παίζει συντηρητικά για να επιβραδύνει την κυβερνητική φθορά. Αναλαμβάνει μακροπρόθεσμες πολιτικές πρωτοβουλίες, οι οποίες έχουν επίσης ως συνέπεια την αναδόμηση του πολιτικού σκηνικού. Η συμφωνία των Πρεσπών δείχνει ακριβώς το αντίθετο μιας κυβέρνησης που θέλει απλώς να εξαντλήσει την τετραετία. Συνιστά «επιθετική» πολιτική χειρονομία, με όρους ηγεμονίας, με προοπτική, που παίρνει σοβαρά πολιτικά ρίσκα με επιπτώσεις σε άλλους πολιτικούς χώρους. Άρα, είναι κάτι περισσότερο από απλή αντοχή: φανερώνει ένα πολιτικό υπόβαθρο που πρέπει να διερευνηθεί. Δείχνει κυβέρνηση με αυτοπεποίθηση. Απεναντίας, η εικόνα της ΝΔ δεν είναι ενός κόμματος με αέρα στα πανιά του, που περιμένει να γίνει κυβέρνηση, και άρα θα μπορούσε να προβεί εκείνη σε ηγεμονικές κινήσεις. Η νευρικότητά της και η εριστικότητά της δείχνουν ότι καταλαβαίνει πως τα σχέδιά της βρίσκονται υπό διακινδύνευση. Δεν έχει την εικόνα «ήρεμης δύναμης», με τον πολιτικό χρόνο να κυλά προς όφελός της, με ικανότητα να διεμβολίζει τον αντίπαλο κλπ.
Διαψεύσθηκε η εικόνα, που φιλοτέχνησε η αντιπολίτευση, του βραχυπρόθεσμου, που δεν παράγει έργο ή βλάπτει. Μπορεί τώρα να το αναστρέψει αυτό έως τις εκλογές, να λειτουργήσει ως ένα ενιαίο μέτωπο;
Για να το κάνει, πρέπει να έχει μια συνεκτική ανταγωνιστική πολιτική, την οποία όμως δεν έχει. Παρατηρούσα την ομιλία του κ. Κ. Μητσοτάκη. Πέραν των ζητημάτων ύφους, ήταν εντυπωσιακό ότι δεν περιείχε ούτε ένα στοιχείο πολιτικής αιχμής. Θεωρώ ότι είναι σε δυσχέρεια να διαμορφώσει αυτό το μέτωπο, να δώσει τη μάχη.
Ψηφοφόροι σε αναμονή
Και η κυβέρνηση έχει δυσκολία να προσεγγίσει το κομμάτι εκείνο που ψήφισε ΣΥΡΙΖΑ το 2015. Πού οφείλεται; Επικοινωνεί η κυβέρνηση μ’ αυτό τον κόσμο;
Η δυσαρέσκεια που αναφέρεις είναι υπαρκτή. Ταυτόχρονα, όμως, δεν έχει προκαλέσει ριζικές μετακινήσεις. Δηλαδή, οι ψηφοφόροι του ΣΥΡΙΖΑ, το έλλειμμα στη συσπείρωσή του, δεν έχουν φύγει οριστικά από αυτόν, είναι ακόμη σε αναμονή, και εκτιμώ ότι περιμένουν αυτή τη χρονιά. Στην πλειονότητά τους, δεν έχουν δεχθεί τα κατά βάση ηθικολογικά αφηγήματα -από τα δεξιά, για κοροϊδία, ψέματα κτλ, ή τα ισοδύναμά τους από τ’ αριστερά περί μετάλλαξης, προδοσίας κτλ. Δεν έχουν ακόμα μετακινηθεί πολιτικά. Πώς επικοινωνεί η κυβέρνηση μ’ αυτούς; Είναι δύσκολο και σύνθετο ερώτημα, που φέρνει προφανώς στη συζήτηση το θέμα του κόμματος. Το κόμμα είναι αυτό που έπρεπε να κάνει το αυτονόητο, να αποκαταστήσει αυτή την επικοινωνία. Αλλά είναι σε πολύ κακή φόρμα τα τελευταία χρόνια. Τα μέσα ενημέρωσης είναι βέβαια εχθρικά, οπότε οι καλύτερες επικοινωνιακές στιγμές της κυβέρνησης είναι οι κρίσιμες κοινοβουλευτικές διαδικασίες, όπως οι συγκρούσεις των πολιτικών αρχηγών, όπου προφανώς αξιοποιείται και η συναφής υπεροπλία του πρωθυπουργού. Είναι οι στιγμές που το μήνυμα της κυβέρνησης εκπέμπεται με τον πλέον άμεσο τρόπο, με την έννοια ότι είναι λιγότερο εύκολο τότε να διαμεσολαβηθεί και να στρεβλωθεί.
Αυτό, όμως, δίνει μια εικόνα ότι επικοινωνεί με την κοινωνία μόνο κοινοβουλευτικά.
Κοινοβουλευτικά και αρχηγικά. Παρατηρώ τελευταία στο λόγο του πρωθυπουργού τη συχνή χρήση του πρώτου ενικού προσώπου. Ενισχύεται έτσι μια εικόνα ότι το συλλογικό υποκείμενο υποχωρεί μπροστά στο αναμφισβήτητο χάρισμα του προέδρου του, και μοιάζει να εμπεδώνεται η πεποίθηση ότι ο ΣΥΡΙΖΑ είναι ο Τσίπρας.
Το ενοχικό τραύμα
Γιατί, λοιπόν, το κόμμα δεν μπόρεσε να γίνει ένας πραγματικός παράγοντας που να συνεισφέρει, αλλά και να ελέγχει την κυβέρνηση;
Οι παράγοντες είναι πολλοί. Καταρχάς, είναι οι εγγενείς. Οι κληρονόμοι του πολιτικού κεφαλαίου του ΣΥΡΙΖΑ αντιστοιχούν στο μικρό κόμμα που ήταν ανέκαθεν, και μάλιστα πολλοί μετακινήθηκαν αναπόφευκτα προς την κυβέρνηση και το κράτος. Δεύτερον, υπάρχει βέβαια η γενικευμένη κρίση των κομμάτων, που δεν είναι όπως τα ξέραμε -ακόμη και το ΚΚΕ δυσκολεύεται εδώ. Το τρίτο, στο οποίο θέλω να σταθώ, είναι θα έλεγα μια ενοχικότητα των μελών και φίλων του ΣΥΡΙΖΑ μετά το καλοκαίρι του 2015. Ενώ για όλους όσοι μείναμε, δεν τίθεται σε αμφιβολία η συμμετοχή μας, η υπεράσπιση της κυβέρνησης και των βασικών επιλογών της, δεν έχουμε εντούτοις την αυτοπεποίθηση να βγούμε στον κόσμο, να πούμε ότι είμαστε ο ΣΥΡΙΖΑ και να διαμεσολαβήσουμε την αμφίδρομη σχέση της κυβέρνησης και της κοινωνίας. Σαν κάποιος να μας λογοκρίνει. Υπάρχει ένα ενοχικό τραύμα, που δεν καταφέραμε να το διαχειριστούμε ως συλλογική συνείδηση.
Ωστόσο υπάρχει έργο –αν και παραμένουν πάρα πολλά ακόμη προβλήματα– που ο συριζαίος έχει να πει στη γειτονιά του. Δεν έπρεπε αυτή η δυσκολία σιγά – σιγά να αντιστρέφεται;
Και μάλιστα τώρα, τους τελευταίους μήνες, περισσότερο. Αλλά νομίζω ότι το τραύμα του 2015 δεν έχει αφομοιωθεί ακόμη πλήρως στην πρακτική και τη συνείδηση των μελών, των στρατευμένων του κόμματος. Ένα μούδιασμα διατηρείται ακόμη. Δεν είναι ορθολογικό -ορθολογικά όλοι εξακολουθούμε να είμαστε στον ΣΥΡΙΖΑ, να στηρίζουμε την κυβέρνηση, τις επιλογές της εκείνο το τρομερό καλοκαίρι και τον τρόπο που τις διεκπεραίωσε. Να το πω αλλιώς: έχει θιγεί ο αριστερός μας ναρκισσισμός. Στον καθρέπτη μας αισθανόμαστε να μην μπορούμε να φορέσουμε το αριστερό μας πρόσωπο με τη σιγουριά του παρελθόντος μας. Αλλά δεν είμαστε στην αριστερά για να κολακεύουμε τον ναρκισσισμό μας.
Αυτό δεν πρέπει να τεθεί και να συζητηθεί; Ιδεολογικά και πολιτικά.
Καταρχάς πρέπει να θεματοποιηθεί, να γίνει θέμα και να αρχίσει να συζητείται μεταξύ μας. Είναι ως εάν να δίνουμε σιωπηλά λογαριασμό σε κάποιο αριστερό υπερεγώ. Έχουμε στο μυαλό μας τους φίλους μας, τους πρώην συντρόφους μας, τους εκτός ΣΥΡΙΖΑ αριστερούς, που μας εγκαλούν για την κεντρική και υπαρξιακή μας επιλογή των τελευταίων χρόνων. Κρίνω σε μεγάλο βαθμό και από τον εαυτό μου, έχουμε δυσκολία να το διαχειριστούμε ακόμη. Αλλά πρέπει, γιατί η επιλογή μας, ως αριστερών, να παραμείνουμε στο εγχείρημα είναι βαθιά στοχασμένη, βιωμένη και αδιαπραγμάτευτη.
Οι επαγγελίες του Σεπτέμβρη του 2015, όσο εκπληρώθηκαν, δεν διευκολύνουν για να γίνει αυτή η συζήτηση;
Ο ΣΥΡΙΖΑ, σε γενικές γραμμές, είναι συνεπής προς τις δεσμεύσεις του στις εκλογές του Σεπτέμβρη, αλλά και προς το σκεπτικό του για την υπογραφή της συμφωνίας τον Ιούλιο. Και με την ευκαιρία να το πω απερίφραστα: έκανε πολύ καλά και υπέγραψε αυτή τη συμφωνία. Δεν έχω ακούσει, όλα αυτά τα χρόνια, ποτέ και από κανέναν, μια έστω και λίγο σοβαρή εναλλακτική δυνατότητα. Γενικώς, τα πήγε καλά, παρά τις ενστάσεις για επιμέρους επιλογές. Ας θυμηθούμε τι λέγαμε τότε: έχουμε ένα εμπροσθοβαρές πρόγραμμα, μια δύσκολη διαδρομή στα τρία πρώτα χρόνια, αλλά με τη δυνατότητα στοιχείων ενός παράλληλου προγράμματος, και μια νέα κατάσταση μετά την έξοδο από το πρόγραμμα. Είναι ακριβώς η περίληψη των χρόνων που μεσολάβησαν. Και αυτό κάνει πιο παράδοξες τις ενοχές μας.
Από τη διαμαρτυρία στην κυβέρνηση
Διατρέχει την Αριστερά ένα παρελθόν, με αντιπολιτευτικό λόγο. Τώρα πρέπει να αντιμετωπίσει την πρόκληση να κυβερνήσει και δεύτερον να φτιάξει και το κόμμα που ταιριάζει σ’ αυτή την πρόκληση. Η αριστερά στην Ευρώπη παρακολουθεί την εμπειρία μας.
Αυτό, όντως, είναι ένα δύσκολο έργο. Το επισημαίνει και ο Πάνιτς στη συνέντευξή του στην «Εποχή», το ζήτημα δηλαδή της μετάβασης από τη διαμαρτυρία, ή σωστότερα την κινηματικότητα, στην πολιτική. Η νέα κατάσταση είναι σίγουρα και λίγο άχαρη. Δεν είχαμε φανταστεί ποτέ, όσο θυμόμαστε τους εαυτούς μας, ότι θα αναλαμβάναμε αυτό που λέμε πολιτική διαχείριση του καθημερινού, με όλες τις παθογένειές του, όλες τις δουλείες του, που δεν μπορείς να μην τις επιφορτισθείς. Αυτό μοιάζει να μην έχει τίποτε να κάνει με ό,τι είχαμε στο μυαλό μας ως αριστερή στάση. Για παράδειγμα, νέοι άνθρωποι, που πιθανώς γνωρίζουν την αριστερά μόνο από την κυβερνητική της θητεία, μπορεί να ψηφίζουν ΣΥΡΙΖΑ, αλλά δύσκολα με βάση αυτήν την εμπειρία θα στρατευθούν στην αριστερά, με όλους τους υπαρξιακούς όρους που είχε για εμάς αυτό. Δεν φτιάχνεις μαχόμενη αριστερή στάση, λύνοντας τα προβλήματα π.χ. των κτηνοτρόφων Κιλκίς (στην τύχη το λέω), όσο επιτακτικό και να είναι αυτό. Σε άλλες περιπτώσεις, οι αναγκαιότητες της διακυβέρνησης μας οδηγούν σε στάσεις ευθέως αντίθετες προς την αριστερή μας συγκρότηση. Π.χ., η σχέση μας με τον τουρισμό: βεβαίως είναι απαραίτητος, σε αυτή τη συγκυρία, και καλά κάνουμε και προβάλλουμε την επιτυχία του στην αύξηση του ΑΕΠ και της απασχόλησης, αλλά αυτό μας κάνει να ξεχνάμε την κριτική που έχουμε ως αριστεροί για το μαζικό τουρισμό, το ρόλο του στην αναπαραγωγή των κυρίαρχων σχέσεων, τις επιπτώσεις τους στο φυσικό και πολιτιστικό περιβάλλον, για τις εργασιακές σχέσεις που επικρατούν κλπ. Εκεί φαίνεται να έχουμε υποστείλει τη σημαία της κριτικής μας σε ένα φαινόμενο του επιθετικού καπιταλισμού.
Η εντολή που ο ΣΥΡΙΖΑ πήρε, πάλι κατά τον Πάνιτς, από τα κινήματα ήταν να διαχειριστεί τα προβλήματα και να μεταρρυθμίσει το κράτος ή να αντιμετωπίσει ποιοτικά ζητήματα, όπως ανέφερες;
Δεν είμαι απολύτως σίγουρος ότι ήταν το κυρίαρχο σε πρώτη φάση. Η εντολή που μας έδωσαν είναι «ελαφρώστε μας λίγο, βοηθείστε μας να επιβιώσουμε». Δεν νομίζω ότι η απαίτηση αιχμής ήταν να κάνουμε, π.χ., μια καλή συνταγματική αναθεώρηση. Ήταν να αντιμετωπισθεί η καταστροφή, που ήταν στην κορύφωσή της στις πρώτες εκλογές, και να διαχειριστούμε με τους καλύτερους όρους τη δύσκολη κατάσταση που δεν μπορέσαμε να αποφύγουμε. Είπαμε, «θα κάνουμε όσα είμαστε υποχρεωμένοι, αλλά παράλληλα θα κάνουμε και άλλα που θα είναι το αριστερό μας ίχνος». Τη μεταρρύθμιση του κράτους, τις θεσμικές παρεμβάσεις, τα βάλαμε στο τραπέζι εμείς, ως αριστεροί. Αν αυτό το διεκπεραιώσαμε με τον καλύτερο τρόπο, είναι άλλη συζήτηση. Σίγουρα, όμως, τα πρώτα τρία χρόνια δεν ήταν στην ατζέντα.
Ο κίνδυνος του κυβερνητισμού
Υπάρχει η εξής αντίφαση. Η κρατική και κυβερνητική εξουσία είναι σπουδαίο εργαλείο να λύσει προβλήματα μια αριστερή δύναμη, διατρέχει όμως και τον κίνδυνο του κυβερνητισμού. Ποια είναι η σωστή σχέση;
Το κράτος στα χέρια της, είναι μια κουβέντα. Την κυβέρνηση στα χέρια της ναι. Έχουμε πλέον την εμπειρία των αδρανειών του κρατικού μηχανισμού, που δεν είναι ουδέτερες, έχουν συχνά και στοιχεία υπονομευτικά. Τώρα, «κυβερνητισμός» τι σημαίνει; Χρειάζεται περισσότερη ανάλυση, είναι έννοια αμφίσημη. Μπορεί να επικριθεί για κυβερνητισμό όποιος έχει στον πολιτικό του ορίζοντα την πολιτική εξουσία; Από μια συγκεκριμένη αριστερή σκοπιά, ο κίνδυνος του κυβερνητισμού σημαίνει ότι οφείλουμε να μην είμαστε στην κυβέρνηση, οφείλουμε να είμαστε εκτός κράτους. Από την άλλη πλευρά, η εύλογη εγρήγορση εναντίον του κυβερνητισμού μας προειδοποιεί να μην γίνουμε καθεστωτικοί, να μην γίνουμε αυτό που λένε «κυβερνητικό κόμμα». Δεν υποστηρίζω την πρώτη προσέγγιση, καλά κάναμε και πήραμε την κυβέρνηση. Το ζήτημα του κυβερνητισμού με τη δεύτερη προσέγγιση είναι όντως πρόβλημα. Πρέπει να μη διολισθήσουμε σε ένα κλασικό και επί της ουσίας «κυβερνητικό κόμμα», δηλαδή να θεωρήσουμε ότι η φυσική μας θέση, και ως κόμμα και ως πολιτικό προσωπικό, είναι στο κράτος, μονίμως μνηστήρες της εξουσίας και κατά διαστήματα και σύζυγοι. Ο κυβερνητισμός, επίσης, αντανακλάται και σε προσωπικές στρατηγικές.
Σε επίπεδο στελεχών εννοείς;
Ναι. Αυτό που γνωρίσαμε ως κυβερνητικό ήθος της εξουσίας, που περιλαμβάνει τους βυζαντινισμούς, τις δολοπλοκίες, την καμαρίλα των κυβερνητικών θαλάμων και προθαλάμων, τα συντροφικά μαχαιρώματα, αλλά και τις ανίερες συμμαχίες, τις λυκοφιλίες κτλ. Όλα αυτά αντιβαίνουν στη συντροφικότητα, που είναι πολιτική κατηγορία και όχι ηθική ή ηθικολογική, και πρέπει να τα προσέξουμε.
Ποια τα αντισώματα για να μην συμβούν παρόμοια πράγματα;
Τα αντισώματα μπορούν να προέρχονται μόνο από το κόμμα και τη σχέση του με την κοινωνία, τη δυναμική τους σχέση. Εάν το κόμμα υπολειτουργεί, επαφιόμαστε απλώς στην αριστερή συνέπεια, στα ιδεολογικά και ψυχικά αποθέματα του κάθε συντρόφου. Αλλά αυτό δεν είναι εγγύηση, γιατί δεν είναι πολιτικό, είναι ξανά «ηθικό».
Ζητούμενο η υπεράσπιση της δημοκρατίας
Η Αριστερά πρέπει να θέσει και στόχους.
Σίγουρα. Θα επιμείνω στο ζήτημα της υπεράσπισης της δημοκρατίας. Έχει τη δυνατότητα και το καθήκον, για μια ακόμη φορά, να ηγηθεί ενός μετώπου για την υπεράσπιση της δημοκρατίας, γιατί τα φαινόμενα είναι τρομακτικά, στην Ελλάδα, αλλά και στο ευρωπαϊκό πλαίσιο. Η ΝΔ πια υποχωρεί με ταχείς ρυθμούς μπροστά στην ακροδεξιά ατζέντα και συλλογιστική, αισθητική και ήθος, αφήνοντας πίσω της ένα σημαντικό πολιτικό κενό. Η συμφωνία των Πρεσπών, μεταξύ άλλων, μας δίνει τη δυνατότητα να ηγεμονεύσουμε ξανά σε αυτό που θα λέγαμε «δημοκρατική Ελλάδα». Η συγκέντρωση στο Μέγαρο για το Μακεδονικό έδειξε ότι άρχισε να λειτουργεί ξανά μια ώσμωση μεταξύ ΣΥΡΙΖΑ και ανθρώπων που ήταν κάποτε κοντά μας, αλλά μέχρι πρότινος τους διέκρινε ένας βαθύς, απριορικός και εν πολλοίς ανορθολογικός αντισυριζαϊσμός. Για πρώτη φορά, μετά από πολλά χρόνια, καθίσαμε δίπλα – δίπλα και τουλάχιστον μιλήσαμε.
Καταλύτης ήταν η συμφωνία των Πρεσπών, αλλά και οι κίνδυνοι στην Ευρώπη.
Βεβαίως. Η συμφωνία πάει τελείως αντίθετα στο ρεύμα της εθνικής αναδίπλωσης και περιχαράκωσης που διατρέχει την Ευρώπη. Είναι μια συμφωνία ανοίγματος, συνεννόησης, απάντηση στον εθνικισμό και στις δυο χώρες. Μπορεί να έχουμε μια μακράς εμβέλειας ανάσχεση του εθνικισμού των δυο γειτόνων την επαύριο της κύρωσης. Στην Ελλάδα, ειδικότερα, το «μακεδονομαχικό» μέτωπο είναι στα πρόθυρα μιας στρατηγικής ήττας.
Θα έχεις ακούσει τις κατηγορίες που απεύθυναν στον ΣΥΡΙΖΑ για σοσιαλ-δημοκρατικοποίηση ή τις προειδοποιήσεις, γι’ αυτό τον κίνδυνο. Το συνδέουν και με το ότι ο ΣΥΡΙΖΑ γίνεται μεγάλο κόμμα στο ελληνικό πολιτικό σύστημα. Πώς το σχολιάζεις;
Πρώτα να προσδιορίσουμε το περιεχόμενο του όρου. Ο Πάνιτς στη συνέντευξή του δεν ήταν σαφής. Τι εννοεί όταν μιλά για σοσιαλ-δημοκρατικοποίηση; Έχει στο νου του τη σοσιαλδημοκρατία όπως έχει καταντήσει σήμερα, σε ενεργητική συμμαχία με τα νεοφιλελεύθερα κόμματα; Εννοεί την κλασική σοσιαλδημοκρατία; Θεωρεί ότι αυτή ήταν καταδικασμένη να γίνει αυτό που έγινε; Θεωρεί ότι ένα μεγάλο, αριστερό κόμμα, με σταθερή παρουσία ως βασικός πόλος στην κεντρική πολιτική σκηνή, ας πούμε το Κ.Κ. Ιταλίας των δεκαετιών του ’60 και του ΄70, είναι κατ’ ανάγκη «σοσιαλδημοκρατικό»; Τι εννοούμε, λοιπόν, όταν λέμε σοσιαλδημοκρατία; Είναι ουσιοκρατικό ερώτημα. Δεν εξαρτάται από την ιστορική συγκυρία; Ένα κυβερνητικό σοσιαλδημοκρατικό πρόγραμμα της «χρυσής εποχής», στις παρούσες συνθήκες του επιθετικού νεοφιλελευθερισμού και της ακροδεξιάς στροφής, θα συνιστούσε περίπου επαναστατική τομή.
Οι διεθνείς συσχετισμοί δύναμης
Το νεοφιλελεύθερο θεσπισμένο πλάνο,στην ΕΕ, που περιορίζει ένα κόμμα της Αριστεράς, θα το συναντούσε οποιοδήποτε κόμμα, και ο Μελανσόν, που κάνει κριτική στον ΣΥΡΙΖΑ, αν κέρδιζε την κυβέρνηση. Η κριτική απ’ έξω για τον ΣΥΡΙΖΑ το παρακάμπτει αυτό;
Η Αριστερά εξ ορισμού δεν διαλέγει το πλαίσιο όπου θα κάνει πολιτική, όσο δύσκολο και να είναι. Είναι πάντοτε το υπάρχον. Η αριστερά χρειάζεται και έχει αναγκαίο ρόλο όταν το πεδίο είναι δυσμενέστερο. Άρα είναι καταστατικά υποχρεωμένη να παίζει σε ένα πεδίο με κανόνες που δεν τους έχει θέσει η ίδια, που τείνουν να την αναιρέσουν. Υπό αυτό το πρίσμα, τον Ιούλιο του 2015 αντιμετωπίσαμε ως αριστερά το ερώτημα αν θα έπρεπε να τα παρατήσουμε και να παραδώσουμε τις λαϊκές μάζες σε μια εκδικητική και ρεβανσιστική δεξιά, ελληνική και ευρωπαϊκή, που περίμενε να τιμωρήσει μια χώρα που ξεπέρασε τα εσκαμμένα, ή να επιχειρήσουμε να διαχειριστούμε με όσο μπορούσαμε με διαφορετικούς όρους αυτήν την κατάσταση; Το ίδιο ισχύει και σε επίπεδο Ευρώπης, για το πώς μπορούμε να αντιταχθούμε στο νεοφιλελεύθερο πλαίσιό της: αφήνοντάς το στην ησυχία του και χωρίς αντίπαλο, ή κατεβαίνοντας σε αυτό το γήπεδο και παίζοντας «εκτός έδρας»; Δεν υπάρχει περίπτωση στην Ευρώπη ένα κόμμα της Αριστεράς να κάνει πολιτική χωρίς αυτό να του δημιουργεί αντιφάσεις. Αλλά από πότε στην Αριστερά φοβόμαστε τις αντιφάσεις; Όλα αυτά βεβαίως δεν σημαίνουν ότι δεν υπάρχει χώρος για αυτοκριτική και κριτική στον ΣΥΡΙΖΑ. Μιλάμε, όμως, από θέση αρχής. Και εννοείται ότι δεν μπορούμε όλα τα λάθη μας να τα χρεώνουμε στο πλαίσιο. Πρέπει ωστόσο να πω ότι η αριστερή κριτική, απολύτως αναγκαία, συνιστά δείκτη πολύ πραγματικών προβλημάτων, που όμως συχνά τίθενται με άγονο τρόπο, στο μέτρο που βάζουν την ιδεολογία σε θέση αυτόματου πιλότου για την πολιτική. Είναι λάθος το οδηγητικό μας νήμα να είναι μόνο η ιδεολογία, όπως λάθος θα ήταν και το αντίθετο. Αυτή είναι η αντίφασή μας, η έντασή μας, που ούτε μπορούμε ούτε θέλουμε να την αποφύγουμε: ανάμεσα στην ιδεολογία και τον πραγματισμό, σε μια μονίμως τεταμένη σχέση, που ποτέ δεν θα είναι σε σταθερή ισορροπία ή αρμονία.
Το ΚΚΕ πώς οδηγήθηκε σε μια θέση, για τις Πρέσπες, τόσο μακριά από την ιστορικότητά του;
Είναι μια πολύ δυσάρεστη έκπληξη. Θα καταλάβαινα, διαφωνώντας βέβαια, να καταψήφιζε λόγω ΝΑΤΟ. Θα ήταν ένας ετεροκαθορισμός ή και υπεκφυγή, που θα απέφευγε το θέμα του καθαυτό περιεχομένου της συμφωνίας, αλλά έστω. Το ζήτημα όμως είναι ότι έβαλε θέμα αλυτρωτισμού, το οποίο είναι ντροπή, ειδικά για το ΚΚΕ. Και ιστορικά -εκτελέστηκαν άνθρωποι γι’ αυτήν την υπόθεση- και για λόγους αρχής: αναγορεύει σε υπομόχλιο του αλυτρωτισμού μια κοινότητα πολιτών, με ιστορία, που κυνηγήθηκαν από το μετεμφυλιακό κράτος και προσέγγισαν την Αριστερά εν πολλοίς γι’ αυτόν τον λόγο (ας θυμηθούμε εδώ τον Μάρκο Μέσκο, που χάσαμε πρόσφατα). Και μάλιστα ενοχοποιώντας ένα κόμμα της αριστεράς γι’ αυτό!
Να δούμε λίγο τη σημασία της διαφθοράς, των σκανδάλων. Πώς μπορεί να προσεγγισθεί;
Το αίσθημα της ατιμωρησίας δίνει τεράστια ώθηση στην ακροδεξιά, όπως δείχνουν π.χ. οι αναλύσεις για την άνοδο του Μπολσονάρο στη Βραζιλία. Επιπλέον, με κοινωνικούς όρους, η «διαφθορά» είναι ένας τεράστιος μηχανισμός υφαρπαγής κοινωνικού πλούτου εις βάρος των ήδη αδυνάτων και προς όφελος των λίγων και ισχυρών. Επομένως, πέραν του νομικού, υπάρχει και πολιτικό ζήτημα και καλά κάνει η κυβέρνηση και το θέτει. Όμως η κυβέρνηση πρέπει να προφυλαχθεί και να μην να πέσει στην παγίδα της ΝΔ, στον μοναδικό τρόπο που έχει να αντιμετωπίσει αυτό το τεράστιο πρόβλημά της: να το μετατρέψει σε αυτό που λέμε «σκανδαλολογία», σε μια αντιπαράθεση κατηγοριών που εν τέλει καταλήγει να μοιάζει συμμετρική, σε έναν «σκυλοκαβγά», αν επιτρέπεται, όπου τα πραγματικά επίδικα συσκοτίζονται. Δεν χρειάζεται να μιλούν οι κυβερνητικοί αξιωματούχοι καθόλου για τη δικαστική όψη του θέματος. Η κυβέρνηση οφείλει να εγγυηθεί τη δικαστική διερεύνηση, και πέραν αυτού να μιλά μόνο πολιτικά.
Από εδώ η αντιπολίτευση εξαπολύει κατηγορία κατά του ΣΥΡΙΖΑ ότι δεν σέβεται τους θεσμούς κτλ.
Αυτό μπορεί να απαντηθεί σχετικά εύκολα, γιατί η κατηγορία της θεσμικής εκτροπής σημαίνει απλώς ότι αισθάνονται να χάνουν το άβατο της παγιωμένης και σε μεγάλο βαθμό παρα-θεσμικής και ανεξέλεγκτης νομής του πολιτικού, συμβολικού και υλικού κεφαλαίου της χώρας. Είναι η ίδια η λογική της ιδιοκτησίας της άσκησης της διακυβέρνησης, όπως την αποτύπωσε πολύ χαρακτηριστικά κ. Κ. Σημίτης με εκείνην την απίστευτη δήλωση περί «περιστασιακών ενοίκων» της πολιτικής εξουσίας. Συμπεριφέρονται ως εάν η αριστερά να μπήκε καταχρηστικά στο σπίτι τους και να αλλάζει αυθαίρετα τη διαρρύθμιση και τη διακόσμηση –ή, ακόμα περισσότερο, να ανοίγει τα παράθυρά του στην κοινή θέα και τις πόρτες του σε εκείνους που μέχρι χθες έμεναν έξω.
