Τέλος στον συλλήβδην γεωγραφικό περιορισμό

Τέλος στο γεωγραφικό περιορισμό των αιτούντων άσυλο έβαλε η ακυρωτική απόφαση του Συμβουλίου της Επικρατείας την Τρίτη, μετά από προσφυγή του Ελληνικού Συμβουλίου για τους Πρόσφυγες κατά της απόφασης της πρώην διευθύντριας της Υπηρεσίας Ασύλου, βάσει της οποίας όλοι οι νεοεισερχόμενοι (μετά και την κοινή δήλωση ΕΕ-Τουρκίας) έπρεπε να παραμείνουν στα νησιά μέχρι να εξεταστεί το άσυλό τους. Το υπουργείο Μεταναστευτικής Πολιτικής σε ανακοίνωσή του απάντησε πως «θα μελετήσει την απόφαση 805/2018 του Συμβουλίου της Επικρατείας, κατά το σκεπτικό και το διατακτικό της. Ήδη στο κατατεθέν στη Βουλή νομοσχέδιο του υπουργείου, υπάρχει σχετική διάταξη, η οποία ρυθμίζει το θέμα». Πιο συγκεκριμένα στο άρθρο 7, παρ. 2 του ν/σ αναφέρεται πως «Η απόφαση για περιορισμό στην ελευθερία κυκλοφορίας λαμβάνεται, όταν είναι αναγκαίο για την ταχεία επεξεργασία και την αποτελεσματική παρακολούθηση των αιτήσεων παροχής διεθνούς προστασίας».
Η απόφαση του ΣτΕ προκάλεσε δύο ειδών αντιδράσεις. Από τη μία, χαιρετίζεται από τις κοινωνικές οργανώσεις και τους αλληλέγγυους, που εδώ και δύο χρόνια θέτουν τα προβλήματα που προκαλεί το μέτρο. Και από την άλλη, δημοσιεύματα έκαναν λόγο για τον κίνδυνο να εκπέσει η κοινή δήλωση ΕΕ-Τουρκίας, αλλά και ότι η Τουρκία δεν θα κάνει δεκτές τις επιστροφές απορριφθέντων αιτούντων άσυλο από την ενδοχώρα. Ο υφυπουργός Μεταναστευτικής Πολιτικής, Γιάννης Μπαλάφας, σχολίασε πάντως σχετικά στο ρ/σ Στο Κόκκινο πως «οπωσδήποτε δημιουργεί κάποια καινούρια δεδομένα η απόφαση αυτή, που αφορά τους εισερχομένους πρόσφυγες από δω και πέρα, θα δούμε πως θα το αντιμετωπίσουμε (…) Η κοινή δήλωση ΕΕ-Τουρκίας του 2016 δεν θα εκπέσει με την συγκεκριμένη απόφαση του ΣτΕ».
Τέλος, ένα ακόμα ζήτημα που εγείρεται με την απόφαση του ΣτΕ είναι ότι ο γεωγραφικός περιορισμός δεν παύει να ισχύει για όλους τους αιτούντες άσυλο, αλλά μόνο για αυτούς που θα έρχονται στην Ελλάδα από εδώ και στο εξής. Δημιουργούνται κατά αυτόν τον τρόπο πρόσφυγες δύο ταχυτήτων, με τους παλιούς -που έχουν ήδη επιβαρυνθεί με το μέτρο, φθάνοντας κάποιοι ακόμα και τα δύο χρόνια εγκλωβισμού στα νησιά- να πρέπει να παραμείνουν σε πολύ δύσκολες συνθήκες. Ταυτόχρονα, είναι πιθανή η δημιουργία εντάσεων μεταξύ των προσφύγων, καθώς αυτοί που περιμένουν τόσο καιρό την αναχώρησή τους για την ενδοχώρα, θα βλέπουν άλλους, που μόλις έφθασαν, να προηγούνται. Η απόγνωση των αιτούντων στα νησιά είναι ούτως ή άλλως μεγάλη εδώ και πολύ διάστημα. Την Τρίτη στη Λέσβο αιτούντες άσυλο από τη Μόρια συγκεντρώθηκαν στην πλατεία Σαπφούς ζητώντας την εξέταση του ασύλου τους και την αθώωση των 35 αιτούντων, που είχαν συλληφθεί σε παλαιότερη διαμαρτυρία μέσα στο hot spot.
Η «Εποχή» συζητά για τα νέα δεδομένα του προσφυγικού με τον Βασίλη Παπαστεργίου, μέλος του Δικηγορικού Συλλόγου Αθηνών.
Τη συνέντευξη πήρε η Τζέλα Αλιπράντη
Η απόφαση του ΣτΕ αίρει το γεωγραφικό περιορισμό των προσφύγων στα νησιά. Το σκεπτικό της, όμως, σύμφωνα με τα δημοσιεύματα, βασίζεται στη μη επαρκή επεξήγηση του μέτρου και όχι στην καταπάτηση των δικαιωμάτων των προσφύγων.
Κατ’ αρχάς να επισημάνω κι εγώ ότι μιλάμε για μια αδημοσίευτη απόφαση, επομένως κάθε κρίση τίθεται υπό την αίρεση ότι τα δημοσιεύματα που έχουν υπάρξει, ανταποκρίνονται στην αλήθεια. Σύμφωνα με αυτά, το ΣτΕ πράγματι δεν θεωρεί ότι ο γεωγραφικός περιορισμός αντιβαίνει στο Σύνταγμα ή στις διεθνείς συμβάσεις που αφορούν στο άσυλο, αλλά θεωρεί τη σχετική απόφαση επιβολής του πλημμελώς αιτιολογημένη. Επί της ουσίας το ΣτΕ φαίνεται ότι σταθμίζει και κρίνει ότι τα προβλήματα που δημιουργεί ο γεωγραφικός περιορισμός, η υπερσυγκέντρωση των ανθρώπων δηλαδή στα νησιά, είναι μεγαλύτερα από τα προβλήματα που επιχειρεί να επιλύσει το μέτρο.
Στο κατατεθέν νομοσχέδιο του υπουργείου Μεταναστευτικής Πολιτικής τίθενται νέοι όροι. Τι αλλάζει βάσει αυτών στο γεωγραφικό περιορισμό;
Από το κείμενο του σχεδίου νόμου που κατατέθηκε, προκύπτει ότι δύναται να επιβληθεί γεωγραφικός περιορισμός και πάλι, αλλά είναι προφανές ότι κάθε απόφαση διοικητική που θα τον επιβάλλει, οφείλει να λάβει υπόψιν της την απόφαση του ΣτΕ και να αιτιολογήσει διαφορετικά την εφαρμογή του μέτρου σε κάθε περίπτωση.
Η κοινή δήλωση δημιούργησε μεγαλύτερα προβλήματα
Δεν θα είναι δυνατή, δηλαδή, η επιβολή του γεωγραφικού περιορισμού συλλήβδην σε όλους τους νεοεισερχόμενους;
Ναι, προφανώς δεν θα μπορεί να συμβεί κάτι τέτοιο.
Δυστυχώς, όμως, η απόφαση δεν συμπεριλαμβάνει όλους τους αιτούντες. Είναι, πιστεύετε, πιθανή η δημιουργία εντάσεων μεταξύ των προσφύγων, που είναι εγκλωβισμένοι μέχρι και 2 χρόνια στα νησιά, και θα παραμείνουν εκεί, με τους νέους που θα έρχονται και θα φεύγουν; Για ποιο λόγο δεν έχει αναδρομική ισχύ;
Δεν γνωρίζω κατά πόσον θα προκληθούν εντάσεις, σίγουρα όμως εδώ υπάρχει μια φανερή αδικία γιατί διατηρείται ο γεωγραφικός περιορισμός για ένα μεγάλο πληθυσμό, για τον οποίο ισχύουν απολύτως τα κριτήρια που φαίνεται να λαμβάνει υπόψη του το ΣτΕ, τουλάχιστο όχι λιγότερο σε σχέση με τους νεοεισερχόμενους.
Τι πρέπει, κατά τη γνώμη σας, να γίνει συνολικά από την πολιτεία, προκειμένου να σταματήσουν οι εικόνες ντροπής στα νησιά; Θα μπορούσε η απόφαση του ΣτΕ να χρησιμεύσει στην κυβέρνηση για να επαναδιαπραγματευθεί όρους της κοινής δήλωσης ΕΕ-Τουρκίας;
Ο γεωγραφικός περιορισμός είναι μια λάθος επιλογή τόσο από την σκοπιά των δικαιωμάτων των προσφύγων όσο και σε σχέση με τις δυνατότητες των νησιών. Το μέτρο αυτό, λοιπόν, δεν δικαιολογείται από κάτι άλλο, πέρα από την πολιτική απόφαση που λήφθηκε σε επίπεδο ΕΕ τον Μάρτιο του 2016. Η πολιτική αυτή επιλογή δείχνει σήμερα τα όριά της. Η κοινή δήλωση ΕΕ-Τουρκίας, που είναι η εφαρμοζόμενη πολιτική στο προσφυγικό και στη βάση της οποίας επιβλήθηκε ο γεωγραφικός περιορισμός, ήδη δημιούργησε μεγαλύτερα προβλήματα από όσα υποτίθεται ότι προσπάθησε να λύσει.
Ανεξέλεγκτη αστυνομία
Αυτές τις μέρες πρόκειται να διεξαχθούν και οι δίκες των 30 συλληφθέντων στη Μόρια και των 8 στην Πέτρου Ράλλη, που ενώ υπέστησαν σκληρή αστυνομική βία, τελικά βρέθηκαν κατηγορούμενοι οι ίδιοι.
Εξ όσων μπορώ να αντιληφθώ από το κατηγορητήριο, πρόκειται για μια συλλήβδην απόδοση κατηγοριών σε όλους τους κατηγορούμενους, που επίσης συλλήβδην κρατήθηκαν προσωρινά. Να σημειωθεί εδώ ότι η απόφαση προσωρινής κράτησης των 31 από τους 35 κατηγορούμενους είναι προδήλως υπερβολική, ακόμα κι αν είχαν διαπραχθεί αυτά για τα οποία κατηγορούνται. Ούτε θα έπρεπε να δικαιολογείται το γεγονός ότι αποδίδονται όλες οι πράξεις του κατηγορητηρίου σε όλους τους κατηγορούμενους, χωρίς καμία διαφοροποίηση. Αυτό αντανακλά μια βαθιά υπονομευτική για τα δικαιώματα των κατηγορουμένων αντίληψη. Τέλος, πρέπει να ληφθεί υπόψη το πλαίσιο στο οποίο πραγματοποιήθηκε η διαδήλωση μέσα στη Μόρια, στο πλαίσιο της οποίας συνελήφθησαν οι 35. Πρόκειται για συνθήκες κράτησης για τις οποίες διεθνείς οργανισμοί, όπως η Επιτροπή κατά των Βασανιστηρίων και της απάνθρωπης μεταχείρισης του Συμβουλίου της Ευρώπης (CPT), έχουν μιλήσει με τα χειρότερα λόγια, χαρακτηρίζοντάς τις απάνθρωπες. Ελπίζω, ότι το δικαστήριο θα εκτιμήσει όλα αυτά τα δεδομένα.
Έχουν υπάρξει αρκετές καταγγελίες για αστυνομική βία κατά των προσφύγων και μεταναστών, ακόμα και για επαναπροώθησή τους από τον Έβρο στην Τουρκία. Πώς κρίνετε τη στάση της κυβέρνησης σε αυτό το ζήτημα;
Η κυβέρνηση στην πραγματικότητα έχει επιλέξει να μην κάνει τίποτα για αυτές τις καταγγελίες. Δεν έχω δει να αλλάζει τίποτα επί της ουσίας. Η κυβέρνηση φαίνεται ότι έχει προτεραιοποιήσει το να δημιουργήσει δεσμούς με ένα σώμα στο οποίο δεν είχε ερείσματα το προηγούμενο χρονικό διάστημα. Και φαίνεται ότι έχει θεωρήσει ότι ο καλύτερος τρόπος προσέγγισής του, είναι να πείσει ότι δεν πρόκειται να αλλάξει τίποτα στον τρόπο λειτουργίας του. Φοβάμαι ότι είναι μια επιλογή πολλαπλά εσφαλμένη δικαιοπολιτικά. Έτσι, η αστυνομία συνεχίζει να λειτουργεί με τον παλιό κακό τρόπο, χωρίς να υπόκειται σε ουσιαστικό έλεγχο.
•





