Συνέντευξη με την Σόνια Στογιαντίνοβιτς, καθηγήτρια πολιτικής επιστήμης στο Πανεπιστήμιο των Σκοπίων

Η Σόνια Στογιαντίνοβιτς, πολιτική επιστήμονας, ειδική στις διεθνείς σχέσεις και στέλεχος της Λέβιτσα (Αριστερά), μιλάει στην «Εποχή» για το κλίμα που επικρατεί στη Δημοκρατία της Μακεδονίας ενόψει του δημοψηφίσματος της 30ηςΣεπτεμβρίου, την πιθανή ένταξη της γειτονικής χώρας στην Ευρωπαϊκή Ένωση και στο ΝΑΤΟ, και την πολιτική της κυβέρνησης Ζάεφ.

Τη συ­νέ­ντευ­ξη πή­ρε
ο Δη­μή­τρης Γκι­βί­σης

Πώς εί­ναι τα πράγ­μα­τα δύο ε­βδο­μά­δες πριν α­πό το δη­μο­ψή­φι­σμα;
Η κα­τά­στα­ση εί­ναι πο­λύ πο­λω­μέ­νη και πε­ρί­πλο­κη. Ε­νώ η κυ­βέρ­νη­ση συ­νε­χί­ζει την εκ­στρα­τεία για να ψη­φι­στεί το «ναι», η α­ντι­πο­λί­τευ­ση του VMRO-DPMNE δεν έ­χει μια σα­φή θέ­ση και η ε­πί­ση­μη α­πό­φα­ση που πή­ρε, μι­λά­ει για ψή­φο κα­τά συ­νεί­δη­ση. Ε­πι­πλέ­ον, το VMRO-DPMNE χω­ρί­ζε­ται σε διά­φο­ρες ο­μά­δες, που κά­ποιες κα­λούν για ψή­φο υ­πέρ του «ναι» και άλ­λες υ­πο­στη­ρί­ζουν το μποϊκο­τά­ζ, ε­νώ ο η­γέ­της του, ο Χρί­στιαν Μί­τσκο­τσκι, κα­λεί τους πο­λί­τες να προ­στα­τεύ­σουν το ό­νο­μα Μα­κε­δο­νία. Έτσι προ­στα­τεύει τον ε­αυ­τό του, δη­λώ­νο­ντας ό­τι δεν μπο­ρεί να ε­πι­βά­λει στους αν­θρώ­πους το τι να ψη­φί­σουν και α­πο­φεύ­γο­ντας να προ­σφέ­ρει μια λύ­ση δια­φο­ρε­τι­κή α­πό τη συμ­φω­νία των Πρε­σπών. Κα­τά τη διάρ­κεια των πο­λι­τι­κών δια­πραγ­μα­τεύ­σεων με­τα­ξύ του κυ­βερ­νη­τι­κού συ­να­σπι­σμού και του VMRO-DPMNE, ό­ταν οι Σο­σιαλ­δη­μο­κρά­τες προ­σέ­φε­ραν συ­νερ­γα­σία για να έ­χουν στα­θε­ρή πλειο­ψη­φία στο κοι­νο­βού­λιο και να ψη­φί­σουν υ­πέρ της συμ­φω­νίας με την Ελ­λά­δα, ο Μί­τσκο­τσκι προ­σπά­θη­σε να δια­πραγ­μα­τευ­τεί την άρ­ση των κα­τη­γο­ριών που υ­πήρ­ξαν ε­να­ντίον του Γκρουέφ­σκι, ο ο­ποίος εί­χε κα­τη­γο­ρη­θεί για διά­φο­ρα κα­κουρ­γή­μα­τα. Αυ­τή η α­πό­πει­ρα ή­ταν α­νε­πι­τυ­χής, ε­πο­μέ­νως η ε­πί­ση­μη θέ­ση του VMRO-DPMNEε­ξα­κο­λου­θεί να εί­ναι α­προσ­διό­ρι­στη. Το κί­νη­μα που ο­νο­μά­ζε­ται «Μποϊκο­τάζ» κα­λεί σε μποϊκο­τά­ρι­σμα του δη­μο­ψη­φί­σμα­τος, με στό­χο να α­πο­τύ­χει (ση­μ: για να εί­ναι έ­γκυ­ρο πρέ­πει η συμ­με­το­χή να υ­περ­βαί­νει το 50%), και δη­λώ­νει ό­τι εί­ναι έ­να κί­νη­μα πα­τριω­τι­κό. Κα­θο­δη­γεί­ται α­πό το δε­ξιό ευ­ρω­σκε­πτι­κι­στι­κό κόμ­μα EdinstvenaMakedonija, που ο η­γέ­της του Τζάν­κο Μπά­κεφ ερ­γά­στη­κε στο υ­πουρ­γείο Ε­σω­τε­ρι­κών πά­νω σε φι­λο­ρω­σι­κά θέ­μα­τα. Ω­στό­σο, εί­ναι προ­φα­νές ό­τι χρη­μα­το­δο­τού­νται και ε­νορ­χη­στρώ­νο­νται α­πό το VMRO-DPMNE. Η κοι­νω­νία α­πό την άλ­λη πλευ­ρά εί­ναι χω­ρι­σμέ­νη σε ό­σους εί­ναι υ­πέρ της συμ­φω­νίας των Πρε­σπών, θεω­ρώ­ντας την ως την τε­λευ­ταία και μό­νη λύ­ση για να βγού­με α­πό τη μα­κρό­χρο­νη πο­λι­τι­κή α­πο­μό­νω­ση, και σε ε­κεί­νους που εί­ναι ε­να­ντίον της και κα­λούν για μποϊκο­τά­ζ, λέ­γο­ντας ό­τι με αυ­τή τη συμ­φω­νία χά­νου­με την ταυ­τό­τη­τα μας ως Μα­κε­δό­νες.

Οι άν­θρω­ποι έ­χουν κου­ρα­στεί α­πό την πο­λι­τι­κή α­πο­μό­νω­ση

Πώς ερ­μη­νεύεις το δη­μο­σκο­πι­κό προ­βά­δι­σμα που έ­χει το «ναι»;
Η κυ­βέρ­νη­ση κά­νει μια με­γά­λη εκ­στρα­τεία α­πό πό­λη σε πό­λη για να ψη­φι­στεί το «ναι». Το ε­ρώ­τη­μα του δη­μο­ψη­φί­σμα­τος εί­ναι: «υ­πο­στη­ρί­ζε­τε την έ­ντα­ξη στην ΕΕ και στο ΝΑ­ΤΟ, με την α­πο­δο­χή της συμ­φω­νίας με­τα­ξύ της Δη­μο­κρα­τίας της Μα­κε­δο­νίας και της Δη­μο­κρα­τίας της Ελ­λά­δας;». Όταν α­να­κοι­νώ­θη­κε η μορ­φή του ε­ρω­τή­μα­τος υ­πήρ­ξαν πολ­λές α­ντι­δρά­σεις. Α­πό μια ά­πο­ψη, βέ­βαια, το ε­ρώ­τη­μα εί­ναι σω­στά δια­μορ­φω­μέ­νο, ε­πει­δή οι άν­θρω­ποι χει­ρα­γω­γού­νται, ε­ξαι­τίας της σύν­δε­σης της συμ­φω­νίας με την ι­διό­τη­τα του μέ­λους σε αυ­τούς τους δύο ορ­γα­νι­σμούς, προ­κει­μέ­νου να υ­πάρ­ξει υ­πο­στή­ρι­ξη στη συμ­φω­νία. Οι δη­μο­σκο­πή­σεις δί­νουν προ­βά­δι­σμα στο «ναι», ε­πει­δή ο κό­σμος γνω­ρί­ζει ό­τι χω­ρίς λύ­ση του δι­με­ρούς προ­βλή­μα­τος με την Ελ­λά­δα, η χώ­ρα πραγ­μα­τι­κά δεν μπο­ρεί να προ­χω­ρή­σει πε­ρισ­σό­τε­ρο. Λό­γω της ε­θνι­κι­στι­κής και τρε­λής πο­λι­τι­κής της ψεύ­τι­κης αρ­χαίας ι­στο­ρίας που α­κο­λού­θη­σε η κυ­βέρ­νη­ση του Γκρουέφ­σκι, έ­χου­με βρε­θείσε πο­λι­τι­κή α­πο­μό­νω­ση για 11 χρό­νια. Οι άν­θρω­ποι έ­χουν κου­ρα­στεί α­πό τη φτώ­χεια, τη δια­φθο­ρά και το νε­πο­τι­σμό, και κυ­ριο­λε­κτι­κά λέ­νε «ναι» και «δεν μας νοιά­ζει αν υ­πάρ­χουν κα­κές συ­νέ­πειες, για­τί δεν υ­πάρ­χει κά­τι χει­ρό­τε­ρο α­πό αυ­τή την κα­τά­στα­ση».

Πώς ε­ξε­λίσ­σε­ται ο δη­μό­σιος διά­λο­γος σχε­τι­κά με την έ­ντα­ξη της Δη­μο­κρα­τίας της Μα­κε­δο­νίας στην ΕΕ και στο ΝΑ­ΤΟ; Και ποια εί­ναι η θέ­ση της Λέ­βι­τσα;
Η δη­μό­σια συ­ζή­τη­ση συμ­βα­δί­ζει με το γε­γο­νός ό­τι η συμ­με­το­χή σε αυ­τούς τους δύο ορ­γα­νι­σμούς εί­ναι το μό­νο μέλ­λον που έ­χου­με και ό­τι δεν υ­πάρ­χει κα­μία πι­θα­νό­τη­τα για ξε­χω­ρι­στή έ­ντα­ξη, δη­λα­δή μέ­λος της ΕΕ και ό­χι του ΝΑ­ΤΟ, ό­πως γί­νε­ται με με­ρι­κές χώ­ρες μέ­λη της ΕΕ. Έτσι, στις δη­μό­σιες συ­ζη­τή­σεις αυ­τά έρ­χο­νται μα­ζί σε έ­να πα­κέ­το. Η αι­τιο­λό­γη­ση για τη συμ­με­το­χή στο ΝΑ­ΤΟ εί­ναι η στα­θε­ρό­τη­τα του κρά­τους. Ε­πί­σης, αρ­κε­τοί φο­βού­νται ό­τι εάν η Δη­μο­κρα­τία της Μα­κε­δο­νίας δεν μπει στο ΝΑ­ΤΟ, οι Αλ­βα­νοί θα αυ­ξη­θούν, θα χω­ρί­σουν το δυ­τι­κό τμή­μα της χώ­ρας και θα πραγ­μα­το­ποιή­σουν το ό­νει­ρό τους για τη με­γά­λη Αλ­βα­νία. Αυ­τό πρό­σφα­τα υ­πο­στη­ρίχ­θη­κε και α­πό έ­ναν αλ­βα­νό πο­λι­τι­κό, που δή­λω­σε α­πε­ρί­σκε­πτα ό­τι εάν οι Μα­κε­δό­νες δεν ψη­φί­σουν «ναι» στο δη­μο­ψή­φι­σμα, οι Αλ­βα­νοί θα μπουν στην ΕΕ με τον έ­να ή τον άλ­λο τρό­πο. Η μα­κε­δο­νι­κή Α­ρι­στε­ρά και η Λέ­βι­τσα α­ντι­τί­θε­νται στην έ­ντα­ξη στο ΝΑ­ΤΟ, ε­πει­δή δεν εί­ναι έ­νας ορ­γα­νι­σμός προ­στα­σίας και στα­θε­ρό­τη­τας, αλ­λά έ­νας ορ­γα­νι­σμός μό­νο για τους πο­λέ­μους συμ­φε­ρό­ντων και για τις διεκ­δι­κή­σεις φυ­σι­κών πό­ρων α­πό τις Η­ΠΑ. Όσον α­φο­ρά την ευ­ρω­παϊκή προο­πτι­κή, ο­ρι­σμέ­νοι α­ρι­στε­ροί βλέ­πουν την ΕΕ ως μια ευ­και­ρία για να ξε­κι­νή­σει η οι­κο­νο­μι­κή α­νά­πτυ­ξη του κρά­τους υ­πό την ε­πο­πτεία των Βρυ­ξελ­λών. Υ­πάρ­χουν, ό­μως, και άλ­λοι που εί­ναι α­ντί­θε­τοι, ε­πει­δή η ΕΕ θεω­ρεί­ται η προ­σω­πο­ποίη­ση του νε­ο­φι­λε­λευ­θε­ρι­σμού και του κα­πι­τα­λι­σμού, που λει­τουρ­γεί μό­νο για τα συμ­φέ­ρο­ντα των ε­πι­χει­ρη­μα­τι­κών ε­λίτ.

Οι α­ντι­δρά­σεις

Θα ή­θε­λα να μου δώ­σεις μια συ­νο­λι­κή ει­κό­να των δυ­νά­μεων που α­ντι­δρούν στην ευ­ρω­παϊκή προο­πτι­κή. Ποιες εί­ναι, και α­πό ποιες ι­δε­ο­λο­γι­κές α­φε­τη­ρίες ξε­κι­νούν;
Οι δυ­νά­μεις αυ­τές προέρ­χο­νται α­πό δια­φο­ρε­τι­κά ι­δε­ο­λο­γι­κά ρεύ­μα­τα. Οι χρι­στια­νο­δη­μο­κρά­τες του VMRO-DPMNE, και ε­κεί­νοι που η­γού­νται της εκ­στρα­τείας «Μποϊκο­τάζ», προέρ­χο­νται α­πό τους ε­θνι­κι­στές και την α­κρο­δε­ξιά. Ε­πί­σης, υ­πάρ­χουν και αρ­κε­τοί που α­νή­κουν στη ρι­ζο­σπα­στι­κή α­ρι­στε­ρά και εί­ναι α­ντί­θε­τοι με την έ­ντα­ξη της Μα­κε­δο­νίας στην ΕΕ. Όσον α­φο­ρά το λό­γο της δια­νό­η­σης έ­χει χω­ρι­στεί, α­φού αρ­κε­τοί κα­θη­γη­τές πα­νε­πι­στη­μίων υ­πο­στη­ρί­ζουν την εκ­στρα­τεία «Μποϊκο­τάζ» και άλ­λοι δια­νοού­με­νοι θα ψη­φί­σουν υ­πέρ του «ναι». Ε­δώ θέ­λω να προ­σθέ­σω και μια άλ­λη ο­μά­δα, που μοιά­ζει πε­ρισ­σό­τε­ρο σαν μια τά­ξη, μια α­νώ­τε­ρη με­σαία τά­ξη πο­λι­τών που γνω­ρί­ζουν πο­λύ κα­λά τι ση­μαί­νει η προο­πτι­κή της ΕΕ για τη Δη­μο­κρα­τία της Μα­κε­δο­νίας, αλ­λά α­πό την άλ­λη πλευ­ρά, η συμ­φω­νία των Πρε­σπών και η λύ­ση της «ergaomnes» ο­νο­μα­σίας εί­ναι για αυ­τούς ντρο­πή και θεω­ρεί­ται α­πα­ρά­δε­κτη. Η θέ­ση τους εί­ναι ό­τι γνω­ρί­ζουν πως το δι­με­ρές πρό­βλη­μα ή­ταν α­να­πό­φευ­κτο να ε­πι­λυ­θεί προ­κει­μέ­νου να ευη­με­ρή­σου­με, αλ­λά ό­χι με τη μορ­φή αυ­τής της συμ­φω­νίας.

Εί­ναι προ­φα­νές ό­τισε σχέ­ση με τον ε­θνι­κι­σμό που καλ­λιέρ­γη­σε για 11 χρό­νια η κυ­βέρ­νη­ση Γκρουέφ­σκι, ηκυ­βέρ­νη­ση Ζά­εφ α­κο­λου­θεί μια δια­φο­ρε­τι­κή πο­λι­τι­κή. Σε άλ­λες ό­μως πτυ­χές της κυ­βερ­νη­τι­κής πο­λι­τι­κής τι γί­νε­ται; Εί­ναι ο­ρα­τές οι δια­φο­ρές;
Πράγ­μα­τι, η προ­σέγ­γι­ση του Ζά­εφ και η πο­λι­τι­κή που προ­σπα­θεί να α­κο­λου­θή­σει, εί­ναι ε­ντε­λώς δια­φο­ρε­τι­κή και α­ντί­θε­τη α­πό την πο­λι­τι­κή του Γκρουέφ­σκι. Η κα­μπά­νια του, κα­θώς και ό­λη η εκ­στρα­τεία των Σο­σιαλ­δη­μο­κρα­τών στις ε­κλο­γές του 2016, ή­ταν για μια κοι­νω­νία των πο­λι­τών, χω­ρίς να χω­ρί­ζο­νται σε ε­θνι­κή βά­ση, ό­πως συ­νέ­βαι­νε με την πο­λι­τι­κή του Γκρουέφ­σκι. Αυ­τή η προ­σέγ­γι­ση έ­φε­ρε στους Σο­σιαλ­δη­μο­κρά­τες σχε­δόν 70.000 ψή­φους α­πό τους Αλ­βα­νούς, γε­γο­νός που ή­ταν μια τε­ρά­στια έκ­πλη­ξη, για­τί α­πό την α­νε­ξαρ­τη­σία του 1992 οι Μα­κε­δό­νες και οι Αλ­βα­νοί δεν ψή­φι­σαν πο­τέ για έ­να πο­λι­τι­κό κόμ­μα που προέρ­χε­ται α­πό την «α­ντί­θε­τη» ε­θνι­κό­τη­τα. Ω­στό­σο, στο κοι­νω­νι­κό ε­πί­πε­δο εί­ναι λί­γο δια­φο­ρε­τι­κή η κα­τά­στα­ση. Υ­πάρ­χουν α­κό­μη ε­μπό­δια που πρέ­πει να ε­πι­λυ­θούν, προ­κει­μέ­νου να ε­φαρ­μο­στεί πραγ­μα­τι­κά έ­να πρό­γραμ­μα της κοι­νω­νίας των πο­λι­τών.

Συ­νέ­χεια κά­ποιων κα­κώς κει­μέ­νω­ν

Ας μι­λή­σου­με για αυ­τά τα ε­μπό­δια.
Πρώ­τον, στα χρό­νια της δια­κυ­βέρ­νη­σης του VMRO-DPMNE ή­ταν πολ­λοί οι α­νί­κα­νοι άν­θρω­ποι που ε­γκα­τα­στά­θη­καν με α­δια­φα­νή τρό­πο σε υ­ψη­λές κρα­τι­κές θέ­σεις, και τώ­ρα εί­ναι έ­να πρό­βλη­μα το πώς να τους α­πο­μα­κρύ­νουν νό­μι­μα. Δεύ­τε­ρον, οι κρα­τι­κοί θε­σμοί κυ­ριο­λε­κτι­κά κα­τα­στρέ­φο­νται, ε­πει­δή δεν δια­θέ­τουν ι­κα­νά στε­λέ­χη για να κά­νουν α­πο­τε­λε­σμα­τι­κά το έρ­γο που χρειά­ζε­ται να γί­νει. Τρί­τον, ο ε­ταί­ρος του κυ­βερ­νη­τι­κού συ­να­σπι­σμού, το αλ­βα­νι­κό DUI, συ­νε­χί­ζει με την πο­λι­τι­κή ε­νός «συ­μπα­θού­ντος κόμ­μα­τος», μια ο­νο­μα­σία που πή­ρε κα­τά την πε­ρίο­δο που ή­ταν σε κυ­βερ­νη­τι­κή συμ­μα­χία με το VMRO-DPMNE. Το DUIπη­γαί­νει σε συμ­μα­χία με τον ο­ποιο­δή­πο­τε, προ­κει­μέ­νου να έ­χει πρό­σβα­ση στις δη­μό­σιες θέ­σεις και στον κρα­τι­κό προϋπο­λο­γι­σμό και να κά­νει τις δου­λειές του. Όπως οι Μα­κε­δό­νες υ­πο­φέ­ρουν α­πό τα ε­γκλή­μα­τα και τη δια­φθο­ρά των μα­κε­δο­νι­κών πο­λι­τι­κών κομ­μά­των, έ­τσι και οι Αλ­βα­νοί υ­πο­φέ­ρουν α­πό τη δια­φθο­ρά των δι­κών τους κομ­μά­των. Σε αυ­τό τον έ­να χρό­νο της νέ­ας κυ­βέρ­νη­σης, ση­μειώ­θη­καν διά­φο­ρα σκάν­δα­λα που θύ­μι­σαν στην κοι­νω­νία τη δια­κυ­βέρ­νη­ση του VMRO-DPMNE. Α­πό ό­λους τους α­νί­κα­νους που έ­χουν α­να­λά­βει ση­μα­ντι­κές κρα­τι­κές θέ­σεις, έως αυ­τούς που προ­η­γου­μέ­νως υ­πο­στή­ρι­ζαν το VMRO-DPMNE και τώ­ρα, με έ­ναν τρό­πο μα­γι­κό, έ­χουν γί­νει έν­θερ­μοι υ­πο­στη­ρι­κτές των Σο­σιαλ­δη­μο­κρα­τών. Όπως ο Κό­σο Α­ντιού­τσε­φ, έ­νας ε­πι­χει­ρη­μα­τίας που έ­χει ε­ται­ρείες με­τα­φο­ράς η­λεκ­τρι­κής ε­νέρ­γειας, ο ο­ποίος ξε­κί­νη­σε να κά­νει δου­λειές και να πλου­τί­ζει κα­τά την πε­ρίο­δο του VMRO-DPMNE, και τώ­ρα, προ­κα­λώ­ντας σοκ στην κοι­νω­νία, εί­ναι α­ντι­πρό­ε­δρος Οι­κο­νο­μι­κών της κυ­βέρ­νη­σης Ζά­εφ. Ο κό­σμος α­ντι­δρά έ­ντο­να σε ό­λα αυ­τά, λέ­γο­ντας ό­τι «ε­μείς δεν ξε­ση­κω­θή­κα­με για να δού­με τους ί­διους αν­θρώ­πους και διά­φο­ρους πλού­σιους ε­πι­χει­ρη­μα­τίες να βρί­σκο­νται και στις δύο κυ­βερ­νή­σεις». Υ­πάρ­χουν πολ­λά πα­ρό­μοια αμ­φι­λε­γό­με­να ά­το­μα, και α­πο­φά­σεις ό­πως αυ­τή, που σχε­τί­ζο­νται με την κυ­βέρ­νη­ση των Σο­σιαλ­δη­μο­κρα­τών.