Του Φαμπιέν Εσκαλονά*
Για να καταλάβουμε τη δυναμική καθώς και τις προκλήσεις που περιμένουν τον ΣΥΡΙΖΑ και όλη τη ριζοσπαστική αριστερά, είναι χρήσιμο να στρέψουμε την προσοχή μας στην «ευρωκομμουνιστική στιγμή» στα τέλη της δεκαετίας 1970. Παρότι έχουν περάσει σχεδόν σαράντα χρόνια, οι συζητήσεις που κυριαρχούσαν τότε στη ριζοσπαστική αριστερά, αναδύονται σήμερα σχεδόν αυτούσιες.
Ο ΣΥΡΙΖΑ μόλις σημείωσε μια ιστορική νίκη στην Ελλάδα. Η αλματώδης άνοδός του, καθώς και του Ποδέμος στην Ισπανία προξενεί ξανά το ενδιαφέρον για τη ριζοσπαστική αριστερά, που μέχρι τώρα αντιμετώπιζε την αδιαφορία των μεγάλων μίντια, ακόμα και των ακαδημαϊκών κύκλων. Είναι σημαντικό το γεγονός ότι μια από τις κύριες ιδρυτικές συνιστώσες του ΣΥΡΙΖΑ είναι συνέχεια ενός κομμουνιστικού κόμματος, «του εσωτερικού» όπως λεγόταν, που είχε ιδρυθεί το 1968 σε ευρωκομμουνιστικές βάσεις.
Αναφερόμενος σ’ αυτή τη χρονολογία, ο φιλόσοφος Σ. Χόρβατ έγραφε πρόσφατα στη «Γκάρντιαν» ότι αυτοί οι νέοι πολιτικοί σχηματισμοί θα μπορούσαν κάλλιστα να «πραγματοποιήσουν τα όνειρα» μιας ολόκληρης γενιάς που πολιτικοποιήθηκε εκείνη την εποχή, καθώς αντιμετωπίζουν παρόμοιες προκλήσεις. Υπάρχει, λοιπόν, κάποια κόκκινη κλωστή που ενώνει το ευρωκομμουνιστικό κίνημα της δεκαετίας 1970, το οποίο ήθελε να χαράξει ένα δημοκρατικό δρόμο προς το σοσιαλισμό, με τη δυνατότητα που φαίνεται να διαμορφώνεται σήμερα για τη σύγχρονη ριζοσπαστική αριστερά;
Το ερώτημα είναι ακόμα πιο εύλογο, καθώς η πλειονότητα των προσδοκιών που περιέκλειε ο ευρωκομμουνισμός, αφορούσαν χώρες του ευρωπαϊκού Νότου. Και έχει ακόμα πιο κρίσιμο χαρακτήρα, γιατί ο προσανατολισμός αυτός απέτυχε. Βέβαια, υπάρχουν χαρακτηριστικές διαφορές που κάνουν αυτές τις εποχές να ξεχωρίζουν μεταξύ τους, όπως η πτώση της ΕΣΣΔ ή η ήττα του εργατικού κινήματος. Ωστόσο, παρά τα σαράντα χρόνια που τις χωρίζουν, το ζήτημα που τίθεται και στις δύο περιπτώσεις, αφορά την ικανότητα αυτού του ρεύματος να αποφύγει την περιθωριοποίηση καθώς και την «κανονικοποίηση», με άλλα λόγια να προσεγγίσει στην εξουσία, χωρίς να απωλέσει την επιθυμία του να μετασχηματίσει την κοινωνία με την είσοδό του στους υπάρχοντες θεσμούς.
Η ιστορία του ευρωκομμουνισμού μπορεί να έχει ξεχαστεί, αλλά η κληρονομιά του βαραίνει πάνω στον ΣΥΡΙΖΑ και τους συμμάχους του της ευρωπαϊκής ριζοσπαστικής αριστεράς. Την χαρακτηρίζει η αναζήτηση ενός άλλου δρόμου μεταξύ της σοσιαλδημοκρατίας και της άκρας αριστεράς και ενός σχεδίου και μιας στρατηγικής, που ταιριάζουν στις σύγχρονες κοινωνίες και τις πολλαπλές σχέσεις κυριαρχίας που τις διατρέχουν. Τη χαρακτηρίζουν, όμως, επίσης και τα άλυτα προβλήματα, που αφορούν τη σχέση με το καπιταλιστικό κράτος.
Τι ήταν ο ευρωκομμουνισμός;
Ο ευρωκομμουνισμός δεν διαμόρφωσε ποτέ ένα ενιαίο σώμα δογμάτων ή πρακτικών. Ο όρος χρησιμοποιήθηκε μάλλον για να προσδιορίσει ένα προσανατολισμό που είχαν ορισμένα δυτικά κομμουνιστικά κόμματα, στη διάρκεια μιας δεκαετίας που σημάδεψε την πολιτική τους οικογένεια, η οποία προέκυψε από την οκτωβριανή επανάσταση του 1917.
Η έναρξη αυτής της φάσης μπορεί να προσδιοριστεί στο 1968, όταν η καταστολή εκ μέρους της ΕΣΣΔ τερμάτισε την Άνοιξη της Πράγας. Πολλά ΚΚ καταδίκασαν τότε τη σοβιετική επέμβαση και στη συνέχεια επέκριναν ευρύτερα τις παραβιάσεις των δικαιωμάτων του ανθρώπου από την άλλη πλευρά του τείχους και υποστήριξαν την ιδέα των εθνικών και αυτοτελών δρόμων προς το σοσιαλισμό.
Αποτέλεσε, λοιπόν, ο ευρωκομμουνισμός πρώτα απ’ όλα μια αποστασιοποίηση από την κηδεμονία της Μόσχας. Μια σημαντική διάσταση αυτής της αποστασιοποίησης ήταν η στήριξη της ιδέας ενός πολυπολικού κόσμου, απαλλαγμένου από τη λογική του ψυχρού πολέμου. Το περιβάλλον που διαμόρφωνε η πολιτική τής εκτόνωσης των εντάσεων στις σχέσεις ΗΠΑ-ΕΣΣΔ, ευνοούσε μια τέτοια τοποθέτηση. Ευνοϊκά επίσης επιδρούσαν και οι προγραμματικές συμπτώσεις μεταξύ των δυτικών ΚΚ. Είχαν πραγματοποιηθεί πολλές διμερείς συναντήσεις μεταξύ τους, οι οποίες κατέληξαν σε μια συνάντηση κορυφής στη Μαδρίτη το 1977, με τη συμμετοχή των ιταλών, γάλλων και ισπανών κομμουνιστών.
Η νέα ριζοσπαστικοποίηση
Στην ίδια κατεύθυνση ωθούσαν και οι εμφανείς πια αναχρονισμοί που εντοπίζονταν στη βουλγκάτα του μαρξισμού-λενινισμού. Για τη μεγάλη πλειονότητα των πολιτών ο πλουραλισμός των αντιπροσωπευτικών καθεστώτων ήταν ένα κεκτημένο, καθώς πολιτικά και κοινωνικά αισθανόταν να μετέχει στη λειτουργία κρατών που δεν χαρακτήριζε η στενότητα αντιλήψεων. Άλλωστε, νέες μορφές ριζοσπαστικότητας αναπτύσσονται με αφετηρία το 1968 και στη συνέχεια στα επόμενα έτη: ανεξάρτητα εργατικά κινήματα, φοιτητικές εξεγέρσεις, αναγέννηση φεμινιστικών κινημάτων, καθώς και οικολογικών και εναλλακτικών… Αποτελούν μάρτυρες μιας κοινωνικοοικονομικής εξέλιξης, που κάνει ακόμα πιο πολύπλοκη την «ταξική κατάσταση».
Οι παράγοντες αυτοί αναδεικνύουν όσο ποτέ άλλοτε την αξία τής πρότασης του Γκράμσι, σύμφωνα με την οποία η επαναστατική στρατηγική στη Δυτική Ευρώπη θα έπρεπε να συνιστά ένα «πόλεμο θέσεων» μάλλον παρά «κινήσεων». Με άλλα λόγια, απαιτούσε μάλλον δουλειά μακράς πνοής μέσα στο σύνολο της κοινωνίας, παρά την προετοιμασία της «μεγάλης νύχτας».
Συνοψίζοντας, οι δύο πυλώνες του ευρωκομμουνιστικού προσανατολισμού είναι ο νέος διεθνισμός, που δεν ευθυγραμμίζεται με τις μεγάλες δυνάμεις, και η δημοκρατική στρατηγική οικοδόμησης του σοσιαλισμού. Στόχος, η χάραξη ενός «τρίτου δρόμου», που ξεπερνάει τις αποτυχίες και την ιστορική διάσπαση του εργατικού κινήματος.
Πρόκειται για τη διάνοιξη ενός δρόμου, μιας στρατηγικής που δεν είναι ούτε η ρεφορμιστική διαχείριση του καπιταλισμού, ούτε η αυταρχική παρέκκλιση της «πρωτοπορίας» του προλεταριάτου, που μετατράπηκε σε ολιγαρχία.
Οι θεωρητικοί του ευρωκομμουνισμού
Αν και δεν είχαν άμεση επιρροή, ορισμένα έργα αριστερών διανοητών πρόσφεραν τη θεωρητική στήριξη αυτού του ρεύματος. Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά βιβλία ήταν το έργο του Νίκου Πουλαντζά «Κράτος, εξουσία, σοσιαλισμός». Χωρίς να εξομοιώνει το σοβιετικό καθεστώς με τη σοσιαλδημοκρατική πρακτική στα δυτικά καθεστώτα, ο θεωρητικός αυτός που ήταν μέλος του ΚΚΕ Εσωτερικού, αναδεικνύει, και στις δύο περιπτώσεις, τα εμπόδια που τίθενται στην παρέμβαση των λαϊκών μαζών, με τη βοήθεια κρατικών μηχανισμών που ο εκδημοκρατισμός τους έχει εγκαταλειφθεί.
Βέβαια, προηγήθηκαν άλλοι στην ανάπτυξη αυτού τύπου σκέψης στην ιστορία του ευρωπαϊκού σοσιαλισμού, κυρίως από το ρεύμα των αυστριακών μαρξιστών με πρωταγωνιστή τον Μαξ Άντλερ, ο οποίος πρότεινε έναν επαναστατικό δρόμο διακριτό από τη σοδιαλδημοκρατία και τον μπολσεβικισμό.
Η καινοτομία του ευρωκομμουνιστικού ρεύματος συνίσταται, λοιπόν, στη θέλησή του να συμπεριλάβει τους χειραφετητικούς αγώνες που εκτυλίσσονται έξω από τα αυστηρά προσδιορισμένα όρια των οικονομικών σχέσεων. Σύμφωνα με την Κριστίν Μπυσί-Γκλυξμάν και του Γκόραν Θερμπρόν, τα κοινωνικά κινήματα της εποχής μαρτυρούν την ύπαρξη μιας συγκρουσιακής σχέσης, που διατρέχει τις τάξεις και δεν ανάγεται στην ταξική πάλη.
Χρησιμοποιώντας ξανά τη γλώσσα του Γκράμσι, μιλούν για την ανάγκη ενός «ιστορικού δημοκρατικού συνασπισμού», που δεν θα περιοριζόταν στην εργατική τάξη, ούτε θα στηριζόταν στις παλιές κεϊνσιανές συνταγές. Με άλλα λόγια, ήδη από την εποχή εκείνη, η αριστερά είχε προειδοποιηθεί για τα αδιέξοδα μιας πολιτικής που θα φυλάκιζε τον αγώνα για τη χειραφέτηση σε ένα ασφυκτικό πλαίσιο παραγωγισμού και εθνικο-κρατισμού.
Γιατί απέτυχε ο ευρωκομμουνισμός
Στη διάρκεια της δεκαετίας 1970 ο ευρωκομμουνιστικός προσανατολισμός συζητήθηκε σε πολλά δυτικά ΚΚ. Στις αρχές της δεκαετίας 1980, ωστόσο, η δυναμική του φαινόταν ήδη μειωμένη.
Τα βλέμματα ήταν στραμμένα στην Ιταλία, την Ισπανία και τη Γαλλία. Τα κόμματα στις χώρες αυτές είχαν σημαντικό βάρος και η κατάκτηση της εξουσίας φαινόταν πιθανή σε χώρες όπου ο εκδημοκρατισμός των καθεστώτων της δεξιάς εμφανιζόταν σαν αποφασιστικής σημασίας διακύβευμα. Το Ιταλικό ΚΚ δεν κατόρθωσε, ωστόσο, να συμμετάσχει στην εξουσία παρά τον «ιστορικό συμβιβασμό», στο πλαίσιο του οποίου η ταυτότητά του έχασε τη σαφήνειά της. Το Ισπανικό ΚΚ έχασε τη μάχη στις κάλπες, κατόπιν διασπάστηκε, χωρίς να μπορέσει να στηριχθεί στις λαϊκές κινητοποιήσεις τής μετά τον Φράνκο εποχής. Τέλος, το Γαλλικό ΚΚ, αφού επέλεξε να προχωρήσει σε μια ταυτοτική αναδίπλωση, δεν μπόρεσε ούτε να εμποδίσει την προσαρμογή των σοσιαλιστών στο νεοφιλελευθερισμό ούτε να επωφεληθεί από αυτή.
Για να καταλάβουμε την αποτυχία αυτή, θα πρέπει να καταφύγουμε και στους εξωτερικούς παράγοντες που επέδρασαν, όπως η δομική κρίση που πέρασε τότε ο καπιταλισμός ή η αναζωπύρωση της έντασης μεταξύ ΗΠΑ-ΕΣΣΔ. Θα μπορούσε, πάντως, κάποιος να αντιτάξει ότι ο ευρωκομμουνισμός όφειλε να απαντήσει σε αυτά ακριβώς τα προβλήματα. Πρέπει, λοιπόν, να σκύψουμε και στους εσωτερικούς παράγοντες που έδρασαν, πολύ περισσότερο που τα κενά των διαφόρων τάσεων του ευρωκομμουνισμού θα μπορούσαν να μας θυμίζουν ζητήματα που αντιμετωπίζει σήμερα η ευρωπαϊκή ριζοσπαστική αριστερά.
Πρώτα απ’ όλα, μπορεί η αυτονόμηση των δυτικών ΚΚ από την ΕΣΣΔ να αποδείχθηκε σωτήρια, αλλά η θέληση να χαραχθούν εθνικοί δρόμοι προς το σοσιαλισμό έφερε τα κόμματα αυτά σε αντίθεση με το διεθνιστικό, δηλαδή παγκόσμιο, χαρακτήρα των κρίσεων της σύγχρονης εποχής. Η συνεργασία μεταξύ των ΚΚ διαταρασσόταν συνέχεια από τις διαφορές που υπήρχαν ανάμεσά τους, οι οποίες οφείλονταν στις ιδιαίτερες κουλτούρες που δεν μπορούσαν να συνομιλήσουν μεταξύ τους.
Κατά δεύτερον, η θέληση να συμφιλιωθεί ξανά η κομμουνιστική παράδοση με τη φιλελεύθερη δημοκρατία αποσταθεροποίησε τον ταυτοτικό πυρήνα των ΚΚ, χωρίς αυτά να είναι προετοιμασμένα για κάτι τέτοιο.
Η ολοκληρωτική αποδοχή του ευρωκομμουνιστικού προσανατολισμού προϋπέθετε ένα aggiornamento δυνητικά σαρωτικό. Η αποδοχή του χωρίς ιδεολογική ή οργανωτική ανανέωση, ήταν επόμενο να προκαλέσει πρόδηλη έλλειψη συνοχής. Το αποτέλεσμα ήταν να αναπτυχθούν διαμάχες μεταξύ των διαφόρων τάσεων, οι οποίες έφτασαν μερικές φορές μέχρι τη διάσπαση.
Οι τάσεις του ευρωκομμουνισμού
Τέλος, οι ευρωκομμουνισμός δεν διέθετε ένα στέρεο δόγμα που να το μοιράζονται όλοι. Η έλλειψή του οδήγησε στην ανάπτυξη διάφορων τάσεων με διαφορετικούς στρατηγικούς ορίζοντες. Η πιο αριστερή τάση πρότασσε τη συνάρθρωση της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας με διευρυμένους χώρους αυτοδιαχείρισης και θεωρούσε αναπόφευκτη τη στιγμή μιας αποφασιστικής σύγκρουσης με τις φιλοκαπιταλιστικές δυνάμεις. Η πιο δεξιά, δεν έπαιρνε στα σοβαρά αυτή την υπόθεση ούτε ενδιαφερόταν πραγματικά για τον εκδημοκρατισμό των κρατικών μηχανισμών.
Αν πάρουμε το παράδειγμα του Ιταλικού ΚΚ, που υπήρξε αιχμή του δόρατος του ευρωκομμουνισμού, ο Τζόρτζιο Αμέντολα εκπροσωπούσε την πιο συντηρητική πτέρυγα, ενώ ο Πιέτρο Ινγκράο την αριστερή, που νοιαζόταν για την εσωτερική δημοκρατία και το άνοιγμα στο φεμινισμό και την οικολογία. Ο Ενρίκο Μπερλιγκουέρ είχε μια ενδιάμεση θέση, οι αμφισημίες τής οποίας λύθηκαν μετά το θάνατό του (1984), με τη μετακίνηση του κόμματός του όλο και περισσότερο προς το κέντρο, με τίμημα μια πρωτοφανή διάλυση της ιταλικής κομμουνιστικής κουλτούρας.
Οι διανοούμενοι που αναφέραμε πιο πάνω, είχαν επισημάνει τα αδιέξοδα του «φιλελεύθερου-κυβερνητικού» ευρωκομμουνισμού. Ο εγκλεισμός του στις κρατικιστικές μορφές πολιτικής δεν του επέτρεψε να αρθρώσει από τα κάτω δημοκρατικά υποκείμενα ικανά να αμφισβητήσουν με αποτελεσματικό τρόπο τη «γενικευμένη κυριαρχία». Ωστόσο, και οι αριστεροί ευρωκομμουνιστές δεν απέφυγαν κι αυτοί το στρατηγικό έλλειμμα. Αυτό τους καταλογίζουν οι πιο έγκυροι και ταυτόχρονα οξυδερκείς κριτικοί τους, κυρίως από τις τάξεις των τροτσκιστών. Ο Ντανιέλ Μπενσαΐντ, για παράδειγμα, επέκρινε τον Πουλαντζά γιατί δεν προσδιόριζε με θετικό τρόπο το δρόμο που ήθελε να χαράξει ανάμεσα στα αδιέξοδα που υποδείκνυε.
Ο γάλλος θεωρητικός εντόπιζε εδώ έναν κίνδυνο, μια αδυναμία και μια έλλειψη κατανόησης του γεγονότος ότι το σύγχρονο κράτος ενσάρκωνε το διαχωρισμό ανάμεσα στον πολίτη και τον ιδιώτη, ο οποίος διαχωρισμός ενίσχυε την αλλοτρίωση των εργαζομένων μέσα στο καπιταλιστικό σύστημα. Με άλλα λόγια, ισχυριζόταν ότι ο «φετιχισμός της τυπικής δημοκρατίας» υπήρχε κίνδυνος να διασφαλίσει το φετιχισμό του εμπορεύματος.
Η σύγχρονη ριζοσπαστική αριστερά
Δεν χρειάζεται να επιμείνουμε στις έκδηλες διαφορές που υπάρχουν ανάμεσα στη δεκαετία 1970 και την εποχή μας. Το διπολικό σχήμα που κυριαρχούσε τότε γεωπολιτικά, έχει αλλάξει. Στην περίοδο της ακμής του, το 1968, το εργατικό κίνημα συμπιέστηκε από τα τριάντα χρόνια νεοφιλελευθερισμού που ακολούθησαν. Αυτό εξηγεί γιατί οι αναφορές της ριζοσπαστικής αριστεράς στους εξωτερικούς παράγοντες μετατοπίστηκαν (κυρίως προς την πλευρά των λατινοαμερικανικών εμπειριών και του κινήματος για μια εναλλακτική παγκοσμιοποίηση) και γιατί οι ορίζοντες των προσδοκιών της σαφώς έχουν ανασταλεί ως προς την ελπίδα του δημοκρατικού σοσιαλισμού, που διατηρήθηκε για σαράντα χρόνια.
Ωστόσο, κάποια ευρωκομμουνιστική κληρονομιά είναι ευδιάκριτη στους κόλπους της ριζοσπαστικής αριστεράς. Η θέληση προσαρμογής στις νέες συνθήκες και το χειραφετητικό ιδανικό –ιδίως όσον αφορά την αριστερή τάση του ρεύματος αυτού– είναι παρόντα στις βασικές συνιστώσες αυτής της αναδυόμενης πολιτικής οικογένειας.
Το σχέδιό τους χαρακτηρίζεται από μια εναλλακτική νεωτερικότητα αντίθετη προς κάθε μορφή «υποτελούς εναλλακτικότητας». Από εδώ προκύπτει και το βάρος που δίνουν στους αντικαπιταλιστικούς, αντιπατριαρχικούς, αντιρατσιστικούς αγώνες και τους αγώνες εναντίον του παραγωγισμού. Ο εργατισμός έχει εξαλειφθεί και η κοινωνική βάση τους είναι πιο ετερογενής, καθώς περιλαμβάνει και μεσοστρώματα εργαζόμενων διανοούμενων του δημόσιου τομέα ή επισφαλώς εργαζόμενους που ωθούνται στο περιθώριο. Ο τρόπος οργάνωσής τους γίνεται πιο δημοκρατικός, πιο συναρθρωμένος με τα κοινωνικά κινήματα, την αυτονομία των οποίων σέβονται.
Πολλοί αναλυτές επισημαίνουν τη γονιμοποίηση του Συνασπισμού, της κύριας ιδρυτικής συνιστώσας του ΣΥΡΙΖΑ, από τη θεωρητική κουλτούρα του ευρωκομμουνισμού. Η επιρροή που είχαν οι αναφορές στον Γκράμσι, τον Πουλαντζά και τον Ινγκράο στην πρώτη γενιά των μελών του, μεταφέρθηκε στη γενιά του Τσίπρα, που έχει έρθει σε επαφή με τα κινήματα της εναλλακτικής παγκοσμιοποίησης, της υπεράσπισης των δικαιωμάτων του ανθρώπου, αλλά και τα LGBT κινήματα.
Στοιχεία ενός σύγχρονου σχεδίου
Λόγω της καταγωγής του, του πλουραλισμού του, της θέλησής του να αναλάβει το κράτος για να το εκδημοκρατίσει και να συντονίσει την πολιτική και οικονομική κυριαρχία του ελληνικού λαού, ο ΣΥΡΙΖΑ δεν είναι ούτε άκρα αριστερά ούτε σοσιαλδημοκρατία. Υπάρχουν, όμως, άλλα χαρακτηριστικά του κόμματος, που κάνουν πολλούς παρατηρητές να αμφιβάλλουν αν θα μπορέσει να σπάσει τα δεσμά της λιτότητας κι ακόμα περισσότερο αν θα μπορέσει να θέσει σε εφαρμογή μια διαδικασία κοινωνικού μετασχηματισμού.
Ορισμένες παρατηρήσεις
Από την άποψη αυτή, έχει σημασία να επισημάνουμε τη μικρή εμπειρία των ηγετών του, τη μετριοπάθεια του λόγου του και την αβεβαιότητα για τη στρατηγική του έναντι των αντιστάσεων της ΕΕ, καθώς και τον αύξοντα πρωσοποκεντρισμό γύρω από τον Τσίπρα σε βάρος της λαϊκής κινητοποίησης κ.λπ. Τα ίδια εμπόδια θα προκύψουν εξάλλου και στο δρόμο του Ποδέμος, αν αυτός ο πολιτικός σχηματισμός παραμείνει πρώτος στην πρόθεση ψήφου ενόψει των εκλογών στην Ισπανία. Πολλοί απ’ όσους ανήκουν στη μειοψηφία του κόμματος, ανησυχούν μήπως η επιδίωξη μιας εκλογικής νίκης κάνει το κόμμα να χάσει από την οπτική του τη δουλειά μακράς πνοής που χρειάζεται για να ασκηθεί μια πραγματικά μετασχηματιστική εξουσία. Η ανησυχία αυτή στηρίζεται σε στοιχεία όπως η «καθετοποίηση» του μηχανισμού γύρω από τον Πάμπλο Ιγκλέσιας και το στρογγύλεμα του οικονομικού προγράμματός του. Να προσθέσουμε ότι όλα θα εξαρτηθούν επίσης από την ικανότητα των δύο πολιτικών σχηματισμών να συντονιστούν και να βρουν κι άλλους συμμάχους πέρα από τα εθνικά τους σύνορα. Οι παρατηρήσεις αυτές οδηγούν στην επισήμανση ότι οι αντιθέσεις που δεν είχαν λυθεί στο πλαίσιο του ευρωκομμουνιστικού προσανατολισμού, θα επανέλθουν στο πλαίσιο της ριζοσπαστικής αριστεράς, τόσο στο πεδίο της στρατηγικής ως προς τα ζητήματα του εθνικού κράτους, όσο και στο πεδίο των σχέσεων με το ευρωπαϊκό «κράτος».
Δοκιμασία για τη ριζοσπαστική αριστερά
Γενικότερα, στην καρδιά της ριζοσπαστικής αριστεράς υπάρχει ως κληρονομιά του ευρωκομμουνισμού η άρνηση της περιθωριοποίησης και η κατανόηση του πλουραλιστικού χαρακτήρα των κοινωνικών σχέσεων υποταγής που χρειάζεται να αποδομηθούν. Βγαίνοντας, όμως, από μακρά περίοδο ήττας, δεν διαθέτει παρά μια ανολοκλήρωτη στρατηγική για τους εθνικούς και τους ευρωπαϊκούς θεσμούς, οι οποίοι υπάρχει κίνδυνος να απορροφήσουν τις αντιρρήσεις της. Αυτό ισχύει ακόμα περισσότερο, γιατί είναι μεγάλος ο πειρασμός να αφεθεί να καταλάβει το κενό που άφησε η σοσιαλδημοκρατία, καθώς η κρατικίστικη και κεϊνσιανή επανεκκίνηση της ανάπτυξης δεν βρίσκεται στο ύψος των απαιτήσεων της δομικής κρίσης που βιώνουμε.
Από τη στιγμή που αυτή η κρίση ξέσπασε, η γεωπολιτική απεικόνιση του κόσμου, του καπιταλισμού και της ευρωζώνης βρίσκεται σε πλήρη διαταραχή, που δεν θα ξεπεραστεί με ιδανικό τρόπο. Σ’ αυτή τη χαοτική φάση, η ανάδειξη ΣΥΡΙΖΑ (και ίσως του Ποδέμος) στην εξουσία θα έχει αξία σαν δοκιμασία για τη ριζοσπαστική αριστερά. Με την έννοια αυτή η 25η Ιανουαρίου θα μπορούσε να μείνει στην ιστορία σαν το χρονικό σημείο που θα σηματοδοτεί την ενίσχυσή της ή την καθίζησή της.
•
* Ο Φαμπιέν Εσκαλονά διδάσκει πολιτικές επιστήμες στη Γκρενόμπλ, είναι συνεργάτης του Ελεύθερου Πανεπιστημίου των Βρυξελλών και ειδικεύεται σε θέματα σχετικά με την ευρωπαϊκή σοσιαλδημοκρατία. Το κείμενό του δημοσιεύτηκε στη γαλλική ιστοσελίδα Mediapart (www.mediapart fr.)
