Ορθή πολιτική επιλογή αυτή η αντιφατική ιδεολογικά κυβέρνηση
Η Συμφωνία των Πρεσπών αποτελεί σήμερα τη νέα διαιρετική τομή για την ελληνική πολιτική σκηνή
Του Χριστόφορου Βερναρδάκη
Η επιβολή των μνημονίων σε μια σειρά ευρωπαϊκών χωρών έγινε, όπως όλοι γνωρίζουμε, σε συνθήκες οξείας κρίσης του νεοφιλελεύθερου υποδείγματος (…) Στην Ελλάδα, επειδή τα μνημόνια που επιβλήθηκαν από τις κυβερνώσες πολιτικές δυνάμεις θεωρήθηκαν -και ήταν στην πραγματικότητα- μια διάρρηξη του ισχύοντος μεταπολιτευτικού κοινωνικού συμβολαίου, διέλυσαν κυριολεκτικά το πολιτικό σύστημα (…)
Διάλυση του πολιτικού συστήματος
Το κυβερνών ΠΑΣΟΚ κατέρρευσε κυριολεκτικά όχι μόνο ως προς τα ποσοστά του, αλλά και ως μορφή πολιτικής διαμεσολάβησης, ως κουλτούρα διαχείρισης και ως ανθρωπολογική προσέγγιση της πολιτικής, μετά από τριάντα χρόνια σχεδόν ηγεμονικής παρουσίας στην ελληνική κοινωνία.
Η Νέα Δημοκρατία κατάφερε, σε πρώτο στάδιο, να διαφύγει χωρίς ιδιαίτερες συνέπειες, επειδή επέδειξε εύστοχο καιροσκοπισμό, για να καταλήξει βέβαια στο «ουδείς αναμάρτητος» ενώπιον της Άγκελα Μέρκελ, αναδεικνύοντας τη διγλωσσία σε δομικό συστατικό της πολιτικής παρουσίας του κόμματος αυτού μέχρι σήμερα.
Όμως, υπήρξαν συνέπειες αυτής της μετεξέλιξης. Κατά τη μνημονιακή περίοδο η Νέα Δημοκρατία ενίσχυσε και νομιμοποίησε την κυβερνητική παρουσία αρχικά του γνωστού ακροδεξιού μορφώματος, του Λαϊκού Ορθόδοξου Συναγερμού, δεδομένου ότι αναζήτησε συμμαχίες και προς τα δεξιά της, στο χώρο που κυριαρχούσαν συνθήματα και συμπεριφορές εθνικιστικής και ακροδεξιάς κριτικής των μνημονίων. Στην πραγματικότητα εκείνη τη στιγμή η νέα ριζοσπαστική Δεξιά, που φλερτάρει ή ακόμα και συμφύεται με μορφές του φασισμού, ευδοκιμεί στη γόνιμη κοπριά του κήπου της νεοφιλελεύθερης οικονομικής πολιτικής.
Βεβαίως, ήρθε η κατάπτωση του ΛΑΟΣ, εξαιτίας του οπορτουνισμού της ηγεσίας του, αλλά επέφερε μια μεγάλη συνέπεια, την παράλληλη άνοδο του ναζιστικού μορφώματος της Χρυσής Αυγής και έφερε στο προσκήνιο αυτό που όλοι σήμερα γνωρίζουμε στην Ελλάδα -βεβαίως είναι και ένα ευρύτερο ευρωπαϊκό φαινόμενο-, τη φασιστική απειλή. Το γεγονός αυτό αποτελεί μια από τις σημαντικότερες επιπτώσεις του μνημονιακού μοντέλου διακυβέρνησης.
Η επικίνδυνη νομιμοποίηση της Χρυσής Αυγής
Η βίαιη αλλαγή των όρων του κοινωνικού συμβολαίου της Μεταπολίτευσης με την ακραία λιτότητα και τη μαζική φτωχοποίηση είχε ως προϋπόθεση την απόλυτη καταστολή των δημοκρατικών και των εργασιακών δικαιωμάτων και την απόλυτη νομιμοποίηση στη δημόσια σφαίρα του ρατσισμού, της κοινωνικής μισαλλοδοξίας, του σεξισμού, του ιστορικού αναλφαβητισμού. Η Χρυσή Αυγή κατέστη προνομιακός συνομιλητής μερίδων της κοινωνίας, αφού πρώτα όμως ο πολιτικός της λόγος νομιμοποιήθηκε και έγινε αποδεκτός από ευρύτερα, περιθωριακά πια, κοινωνικά στρώματα.
Η προσχώρηση της Νέας Δημοκρατίας στο μνημονιακό μπλοκ και η συγκυβέρνηση με το ΠΑΣΟΚ και το ΛΑΟΣ αρχικά, ή αργότερα με τη ΔΗΜΑΡ, η εξωπολιτική διακυβέρνηση Παπαδήμου, ο ακραίος οικονομικός, πολιτικός και κοινωνικός αυταρχισμός, η αδυσώπητη καταστολή επέτειναν την αντίληψη περί απαξίωσης του πολιτικού προσωπικού, αναξιοπιστίας των ηγετικών ελίτ και καταρράκωσης της εμπιστοσύνης σε θεσμούς, σε Τύπο κ.ο.κ. (…)
Αυτή την κατάσταση παρέλαβε ο ΣΥΡΙΖΑ όταν νίκησε στις εκλογές του 2015 (…)
Μονόδρομος
Για την οικοδόμηση ηγεμονικής παρέμβασης της Αριστεράς σε συνθήκες κρίσης του πολιτικού συστήματος προέκυψε η ανάγκη για την επίτευξη συμμαχιών. Οι δυνάμεις του παλαιού πολιτικού συστήματος δεν θα μπορούσαν να συναινέσουν και δεν θα μπορούσε και ο ΣΥΡΙΖΑ να δεχτεί μία τέτοια εξέλιξη, δεδομένων των δεσμών τους ή τουλάχιστον μεγάλου μέρους τους, με το σύστημα της διαπλοκής και της κλεπτοκρατίας που είχε διαμορφωθεί στη χώρα. Υπό τους όρους αυτούς η λύση μιας συμμαχικής κυβέρνησης με τους ΑΝΕΛ κατέστη μονόδρομος.
Η Κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ υπήρξε αντικείμενο σφοδρής αντιπαράθεσης και κριτικής από το παλιό δικομματικό σύστημα εξουσίας, όχι τόσο για την αποτελεσματικότητα ή αναποτελεσματικότητα του κυβερνητικού έργου, όσο για τη διαφορετική πολιτική και ιδεολογική ταυτότητα των συνιστωσών της (…) Η Νέα Δημοκρατία και όλο το παραδοσιακό πολιτικό σκηνικό επένδυσε στην πολιτική της αριστερής παρένθεσης, στην υλοποίηση του οποίου συμμετείχαν και τμήματα του κρατικού μηχανισμού, η συνδικαλιστική γραφειοκρατία, Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης, επιχειρηματικά συμφέροντα και αρραγές όλο το παλιό πολιτικό σύστημα του βαθέως κράτους.
Η πολιτική αυτή σε όλες τις μορφές της απέτυχε και η Κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ ήτανε μέχρι σήμερα η μακροβιότερη κυβέρνηση από το 2010 και μετά (…)
Άσκηση του γκραμσιανού υποδείγματος
Συνεπώς, η κυβερνητική αυτή συμμαχία ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ ήταν μία εξαιρετικά ορθή πολιτική επιλογή. Αποτέλεσε στο διαμορφωμένο πολιτικό πλαίσιο την πιο αξιόπιστη λύση τόσο στο εσωτερικό, όσο και στο εξωτερικό. Διαπραγματεύτηκε με αξιοπρέπεια και συνέπεια με τους δανειστές. Πέτυχε σε υπολογίσιμο βαθμό την προστασία των πιο αδύνατων στρωμάτων παρά τις δυσκολίες, τα πισωγυρίσματα και τις εντάσεις, παρήγαγε έργο και ως Κυβέρνηση έβγαλε τη χώρα από το θανάσιμο σπιράλ των μνημονιακών πολιτικών της περιόδου, όπως εξάλλου είχε δεσμευτεί.
Αυτή η αντιφατική ιδεολογικά Κυβέρνηση παρήγαγε τα πιο δικαιωματικά νομοσχέδια που έχει ψηφίσει ποτέ η ελληνική Βουλή. Για όσους και όσες βλέπουν την πολιτική διαδικασία ως διαδικασία δημοκρατική, ενεργητική, συμμετοχική, ξέρουν πολύ καλά ότι για τον ΣΥΡΙΖΑ και τις δυνάμεις της Αριστεράς, η Συγκυβέρνηση αυτή ήταν μία άσκηση του γκραμσιανού υποδείγματος της διεκδίκησης της ιδεολογικής ηγεμονίας (…)
Διαιρετική τομή η Συμφωνία των Πρεσπών
Και φτάσαμε στη Συμφωνία των Πρεσπών. Η επίτευξη αυτής της Συμφωνίας αποτελεί σήμερα τη νέα διαιρετική τομή για την ελληνική πολιτική σκηνή και καταλύτη για τη διαμόρφωση ενός νέου πολιτικού σκηνικού. Κλονίζει εκ θεμελίων ξανά τα κόμματα του κλασικού παλιού δικομματισμού, με την έννοια ότι η Συμφωνία ιχνογράφησε τη διαχωριστική γραμμή ανάμεσα στην εθνική εξωστρέφεια και την ενεργητική πολιτική προσέγγιση από τη μία και την αναδίπλωση, τον απομονωτισμό και την πολιτική αδράνεια σε όλα τα πεδία από την άλλη, στην οικονομία και τις επενδύσεις, στις ανταλλαγές και το εξωτερικό εμπόριο, στην πολιτική ακτινοβολία και την επιρροή στα Βαλκάνια, στον πολιτισμό, τον τουρισμό. Η Συμφωνία των Πρεσπών καθίσταται δομικό στοιχείο της παραγωγικής ανασυγκρότησης της χώρας.
Το οξύμωρο είναι ότι, ενώ τα δύο παλιά πολιτικά κόμματα του δικομματισμού συνδιαμόρφωσαν αυτή τη λεγόμενη εθνική γραμμή, το μεν ΠΑΣΟΚ δεν έχει καν τη δυνατότητα να την αναδείξει ως δική του πολιτική επιτυχία, η δε Νέα Δημοκρατία στοχεύοντας και κρυφοβλέποντας προς την άκρα Δεξιά και ενσωματώνοντας τους γνωστούς μακεδονομάχους, διαμηνύει σε όλους τους τόνους την αντίθεσή της με αυτήν. Υπό την έννοια αυτή (…) δεν αντιλαμβάνομαι γιατί πρώην Πρωθυπουργοί που διαχειρίστηκαν το ζήτημα αυτό, που διαμόρφωσαν στρατηγική, που διαμόρφωσαν διπλωματικό κεφάλαιο, που παρήγαγαν έγγραφα, που κατανάλωσαν χρόνο, σιωπούν και δεν τοποθετούνται δημοσίως (…)
Νέο πολιτικό δίπολο
Σήμερα δημιουργούνται συνθήκες για τη διαμόρφωση ενός νέου πολιτικού δίπολου. Τις άκρες αυτού του δίπολου θα καταλαμβάνουν αφενός οι προοδευτικές δυνάμεις της ελληνικής κοινωνίας, με τον ΣΥΡΙΖΑ, με συλλογικότητες της Αριστεράς, με σοσιαλδημοκράτες και σοσιαλιστές, με προοδευτικούς δημοκράτες, με όλη την Αριστερά, ακόμα και με συντηρητικούς πολίτες που δεν θα μπορούν να ταυτιστούν πολιτικά με τις ακροδεξιές επιλογές του χώρου πολιτικής τους προέλευσης.
Στο άλλο άκρο θα συσπειρώνονται δυνάμεις της αντίδρασης, με κορμό μία μεταλλαγμένη Νέα Δημοκρατία, που θα έχει απεμπολήσει τον όποιο χαρακτήρα της λαϊκής φιλελεύθερης Δεξιάς και από συντηρητική παράταξη θα διολισθαίνει ολοένα και περισσότερο προς τα άκρα.
Οι συνθήκες έχουν ωριμάσει για τη σύμπτυξη ενός προοδευτικού μετώπου και τα διακυβεύματα τίθενται πλέον καθαρά ως επιτακτικά διλήμματα. Θα υπάρξει κοινωνική προστασία και πολιτική ή θα αφεθούν οι ασθενέστεροι στην άθλια μοίρα που τους επιφυλάσσουν οι νεοφιλελεύθερες πολιτικές; (…)Εμείς θα είμαστε με τη σωστή πλευρά της ιστορίας και γι’ αυτόν τον λόγο ζητούμε και τη σημερινή ψήφο εμπιστοσύνης στην Κυβέρνηση.
* Εκτενές απόσπασμα από την ομιλία του υπουργού Επικρατείας στην Ολομέλεια της Βουλής, στις 15/1/2019.
