Σήμερα θα ψηφίσουν οι πολίτες της περιφέρειας της Βαλένθια, που κυβερνάται με αρκετά ικανοποιητικό τρόπο από τους σοσιαλιστές, το Compromís και το Podemos μετά από δύο δεκαετίες τούρμπο- καπιταλισμού του Λαϊκού Κόμματος.
του Στίβεν Φόρτι
Είναι παράξενη η προεκλογική εκστρατεία που ζούμε στην Ισπανία. Σύντομης διάρκειας λόγω των διακοπών του Πάσχα (που κρατάνε πάνω από μια εβδομάδα στην Ισπανία) και με τη ριζοσπαστικοποίηση της δεξιάς να τη χαρακτηρίζει. Από τότε που η ακροδεξιά του Vox μπήκε στη σκηνή, στις περιφερειακές εκλογές της Ανδαλουσίας τον Δεκέμβρη, το Λαϊκό Κόμμα (PP) και οι Ciudadanos μοιάζουν σαν να συναγωνίζονται για το ποιος είναι πιο ριζοσπαστικός. Ο Πάμπλο Καζάδο αποφάσισε να επιστρέψει στο στιλ του Χοσέ Μαρία Αθνάρ, εγκαταλείποντας τη μετριοπάθεια του πρώην πρωθυπουργού Μαριάνο Ραχόι για να ενστερνισθεί μια σκληρή εθνικιστική επιχειρηματολογία. Το ίδιο ισχύει και για το σχηματισμό του Άλμπερτ Ριβέρα με το φιλελεύθερο, σχεδόν «μακρονικό» προφίλ, που διεκδικούσε πριν από λίγο καιρό. Πέρασε κι αυτός χωρίς κανένα πρόβλημα στη σκληρή δεξιά, αφήνοντας έτσι κενό το κέντρο και ευνοώντας φυσικά το κόμμα του Σαντιάγκο Αμπάσκαλ: Είναι γνωστό ότι ανάμεσα στο γνήσιο και στην απομίμηση, ο ψηφοφόρος συνήθως επιλέγει το γνήσιο…
Οι δημοσκοπήσεις
Οι δημοσκοπήσεις δίνουν στο Vox το 10-12% των ψήφων, σχεδόν τις ίδιες με αυτές των Unidas Podemos (που μετέτρεψαν το όνομά τους σε θηλυκού γένους) που δύσκολα θα ξεπεράσουν το 13% (το 2016 συγκέντρωσαν 21,1%), ενώ οι Ciudadanos θα κινηθούν γύρω στο 15%, το Λαϊκό Κόμμα στο 20% και το Σοσιαλιστικό Κόμμα είναι πιθανό να ξεπεράσει το 30% (από το 22,6% του 2016). Βέβαια, τις δημοσκοπήσεις πρέπει να μην τις πιστεύει κανείς απόλυτα, σε τέτοιες εποχές, το ξέρουμε όλοι. Πόσο μάλλον που υπάρχει ακόμη ένα 40% αναποφάσιστων που θα επιλέξει ποιον θα ψηφίσει την τελευταία στιγμή. Ίσως μετά την τηλεοπτική αναμέτρηση της Δευτέρας που δημιούργησε μεγάλη αναταραχή – το Εκλογικό Συμβούλιο απαγόρευσε την παρουσία του Vox διότι δεν έχει ακόμη εκπροσώπηση στο Κοινοβούλιο – και αφού θα έχουν ακούσει κάποιες δηλώσεις από έναν εκ των υποψηφίων στην Καταλονία… Τα αινίγματα είναι πάρα πολλά. Περισσότερα απ’ ό, τι συνήθως.
Ποιους ευνοεί ο εκλογικός νόμος
Αυτό συμβαίνει, επίσης, γιατί στην Ισπανία ο εκλογικός νόμος, ο οποίος γράφτηκε κατά τη διάρκεια της μετάβασης στη δημοκρατία, στα τέλη της δεκαετίας του εβδομήντα, για να ευνοήσει την κυβερνησιμότητα και τη συντηρητική ψήφο, επιβραβεύει τις εκλογικές περιφέρειες που δεν έχουν μεγάλο πληθυσμό σε σχέση με τις μεγάλες πόλεις και τις πολύ πυκνοκατοικημένες περιοχές. Για να εκλεγεί ένας βουλευτής στη Βαρκελώνη και στη Μαδρίτη χρειάζεται τριπλάσιες ψήφους από έναν βουλευτή της Σόρια και της Τερουέλ. Επιπλέον, αυτές οι περιφέρειες –προσοχή, πάνω από το ήμισυ του συνόλου: 28 στις 52 – δεν εκλέγουν πάνω από πέντε βουλευτές, πράγμα που σημαίνει ότι δύσκολα το τρίτο, το τέταρτο ή το πέμπτο κόμμα θα στείλει έναν εκπρόσωπό του στο Κοινοβούλιο της Μαδρίτης. Το σύστημα ευνοούσε, με λίγα λόγια, το δικομματισμό: όμως ο δικομματισμός έχει πλέον διαλυθεί και στην Ισπανία έχουμε πέντε κόμματα ριζωμένα σε εθνικό επίπεδο. Αν ιστορικά, λοιπόν, αυτό ήταν σε βάρος της αριστεράς, από τη στιγμή που η συντηρητική ψήφος ήταν συγκεντρωμένη μόνο στο Λαϊκό Κόμμα, τώρα, με τον κατακερματισμό της δεξιάς ψήφου, που χωρίστηκε για πρώτη φορά σε τρία διαφορετικά κόμματα (Λαϊκό Κόμμα, Ciudadanos και Vox), είναι πιθανό να ευνοήσει το Σοσιαλιστικό Κόμμα. Η χρήση της θεωρίας της χαμένης ψήφου και του φόβητρου μιας δεξιάς κυβέρνησης από την πλευρά του Σοσιαλιστικού Κόμματος, είναι πιθανό να το μετατρέψει σε πρώτο κόμμα με μια αβυσσαλέα απόσταση από το δεύτερο. Αυτό είναι το χαρτί που παίζει ο Πέδρο Σάντσεθ, με το εξής μήνυμα: «Οι σοσιαλιστές είναι η ψήφος της μετριοπάθειας και της χρηστής διακυβέρνησης έναντι μιας ριζοσπαστικοποιημένης δεξιάς». Ο μεγαλύτερος κίνδυνος είναι η αποστράτευση των αριστερών ψηφοφόρων, όπως συνέβη τον Δεκέμβρη στην Ανδαλουσία.
Τα τέσσερα πιθανά σενάρια
Οι δημοσκοπήσεις υπολογίζουν σχεδόν 130 έδρες για τους σοσιαλιστές (από τις 85 του 2016), ενώ το Λαϊκό Κόμμα πέφτει στις 80 (από τις σημερινές 137), οι Ciudadanos συγκεντρώνουν 50, οι Podemos και το Vox από τριάντα. Βέβαια, οι δημοσκοπήσεις δεν ήταν ποτέ υπέρ του κόμματος του Πάμπλο Ιγκλέσιας –ο οποίος επέστρεψε στο παιχνίδι πολύ μαχητικός, μετά από τους τρεις μήνες πατρικής άδειας– και όλοι ελπίζουν στην remontada, όπως συνέβη πριν από τέσσερα χρόνια. Δεν θα είναι εύκολο αυτή τη φορά: Ο πολιτικός κύκλος των κοινωνικών διαμαρτυριών που άρχισε με τους αγανακτισμένους το 2011, έχει κλείσει οριστικά και το Podemos δεν έκανε και λίγα λάθη, αρχής γενομένης από τη δυσκολία διαχείρισης των εσωτερικών διαφωνιών, σαν αυτές που οδήγησαν στην αποχώρηση του πρώην νούμερο δύο, Ινίγκο Ερεχόν.
Τα πιθανά σενάρια παραμένουν ουσιαστικά τρία: 1) μια σοσιαλιστική κυβέρνηση με τη στήριξη των Unidas Podemos και κάποιου από τα περιφερειακά κόμματα (στόχος του Σάντσεθ είναι να μη χρειαστεί να υπολογίζει στις ψήφους των καταλανών αυτονομιστών, όπως συνέβη την προηγούμενη χρονιά), 2) μια κυβέρνηση με το Σοσιαλιστικό Κόμμα και τους Ciudadanos (αλλά ο Ριβέρα επανέλαβε πολλές φορές ότι δεν πρόκειται ποτέ να συμφωνήσει με τον Σάντσεθ…) και 3) μια κυβέρνηση των τριών δεξιών κομμάτων. Απομένει ένα τέταρτο: η αδυναμία σχηματισμού μιας κυβέρνησης και η επανάληψη των εκλογών μετά το καλοκαίρι… συνέβη ήδη το 2016 και θα μπορούσε να ξανασυμβεί.
Η περιφέρεια της Βαλένθια
Ας μην ξεχνάμε, εξάλλου, ότι την 28η Απρίλη θα ψηφίσουν και οι πολίτες της σημαντικής περιφέρειας της Βαλένθια, που κυβερνάται με αρκετά ικανοποιητικό τρόπο από τους σοσιαλιστές, το Compromís και το Podemos μετά από δύο δεκαετίες τούρμπο- καπιταλισμού του Λαϊκού Κόμματος. Θα είναι ενδιαφέρον να δούμε τι θα συμβεί στην ισπανική Ανατολή, γιατί στις 26 του Μάη, μαζί με τις ευρωεκλογές, θα γίνουν εκλογές και σε άλλες 12 περιφέρειες (όλες τις άλλες, εξαιρουμένης της Καταλονίας, της Χώρας των Βάσκων και της Γαλικίας) και σε όλους τους Δήμους. Εκεί οι εμπειρίες του κοινοτισμού θα τα παίξουν όλα για όλα, αρχής γενομένης από τη Βαρκελώνη της Άντα Κολάου και από τη Μαδρίτη της Μανουέλα Καρμένα. Δεν θα είναι εύκολο. Καθόλου. Και πολλά θα εξαρτηθούν από το αποτέλεσμα της 28ης Απρίλη. Ας περιμένουμε λοιπόν την επόμενη Κυριακή.
Μετάφραση Τόνια Τσίτσοβιτς
* Ο Στ. Φόρτι είναι ερευνητής του Ινστιτούτου Σύγχρονης Ιστορίας του Νέου Πανεπιστημίου της Λισαβόνας και καθηγητή στο Αυτόνομο Πανεπιστήμιο της Βαρκελώνης.
