Φωτογραφία του Dimitris Choulis από την Κλειστή Ελεγχόμενη Δομή (ΚΕΔ) Σάμου
Από τον Οκτώβριο του 2024, φορείς και οργανώσεις που δραστηριοποιούνται στο προσφυγικό έχουν συσπειρωθεί με στόχο την ενημέρωση του κοινού σχετικά με την τρέχουσα ανθρωπιστική κρίση που μαστίζει το ΚΥΤ της Σάμου, συγκεκριμένα, την Ασφαλή Ζώνη όπου διαμένουν ασυνόδευτα προσφυγόπουλα. Μεταξύ άλλων, η ΜΚΟ Human Rights Legal Project, η οποία υπερασπίζεται τα δικαιώματα των μετακινούμενων ανθρώπων μέσω της παροχής δωρεάν νομικής αρωγής, καταβάλλει διαρκείς προσπάθειες να ρίξει φως στις κραυγαλέες παραβιάσεις δικαιωμάτων που λαμβάνουν χώρα στα σύνορα της Ευρώπης. Από τον Νοέμβριο του 2024, η HRLP έχει έρθει σε επαφή με 38 ασυνόδευτα ανήλικα τα οποία διαμένουν στην Ασφαλή Ζώνη του ΚΥΤ της Σάμου, συλλέγοντας μαρτυρίες, φωτογραφίες και βίντεο, με σκοπό να δώσει διάσταση στις άθλιες συνθήκες διαβίωσης που επικρατούν στην κλειστή δομή.
Συγκεκριμένα, η οργάνωση κατήγγειλε επανειλημμένα τον υπερπληθυσμό της “Ασφαλούς Ζώνης” (σ’ έναν χώρο δυναμικότητας 200, ο αριθμός των παιδιών που κρατούνταν ήταν υπερδιπλάσιος), την έλλειψη επαρκούς ρουχισμού, κρεβατιών και κλινοσκεπασμάτων (πολλά παιδιά κοιμούνταν στο πάτωμα για μακρά διαστήματα), την έλλειψη ιατρικής και ψυχολογικής περίθαλψης εν μέσω επιδημίας δερματικών λοιμώξεων που πλήττουν το 80% των παιδιών, τις άθλιες συνθήκες υγιεινής και την προσβολή από κοριούς και ακάρεα, την παράνομη, de facto κράτηση των ανηλίκων (διάρκειας από 53 έως 125 ημέρες), την έλλειψη πρόσβασης στην εκπαίδευση, την έλλειψη διορισμένων κηδεμόνων και την καταχρηστική συμπεριφορά των αστυνομικών που εργάζονται εντός της ασφαλούς ζώνης.
Παρά τις διαρκείς προσπάθειες της κοινωνίας των πολιτών για διαφάνεια, ακεραιότητα και λογοδοσία οι αρμόδιες αρχές συνέχιζαν να ολιγωρούν, θέτοντας σε άμεσο κίνδυνο την υγεία και την ασφάλεια εκατοντάδων παιδιών. Ως ανταπόκριση, η HRLP αποφάσισε να αναζητήσει την απόδοση ευθυνών και να ασκήσει πίεση στην ελληνική κυβέρνηση, καταθέτοντας αίτηση στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (ΕΔΔΑ) για τη λήψη ασφαλιστικών μέτρων.
Συγκεκριμένα, η οργάνωση εκπροσώπησε 4 ασυνόδευτους ανήλικους, οι οποίοι κρατούνταν παράνομα εντός της Aσφαλούς Zώνης για διάστημα έως και 4 μηνών, υποστηρίζοντας πως οι συνθήκες κράτησής τους ισοδυναμούν με απάνθρωπη και εξευτελιστική μεταχείριση και εκθέτουν τα παιδιά σε άμεσο κίνδυνο ανεπανόρθωτης βλάβης. Η ΗRLP τόνισε, επίσης, ότι περισσότεροι από 400 ανήλικοι κρατούνταν υπό τις ίδιες άθλιες συνθήκες στην εν λόγω δομή, δίνοντας έμφαση στην υποχρέωση της ελληνικής κυβέρνησης να διασφαλίσει την ασφάλεια και αξιοπρεπή διαβίωση όλων των παιδιών που διαμένουν στο ΚΥΤ Σάμου.
Κατόπιν αλληλογραφίας με την HRLP και την ελληνική κυβέρνηση, στις 5 Φεβρουαρίου, το ΕΔΔΑ έκανε δεκτή την αίτηση της HRLP για ασφαλιστικά μέτρα, αναγνωρίζοντας ότι οι 4 ανήλικοι διατρέχουν άμεσο κίνδυνο ανεπανόρθωτης βλάβης, και καλώντας την ελληνική κυβέρνηση να τους παράσχει επαρκή τροφή, νερό, ρουχισμό και ιατρική περίθαλψη, να διασφαλίσει την προστασία τους από κακομεταχείριση και να εξασφαλίσει την ταχεία μεταφορά τους σε καταφύγιο για ανηλίκους. Η παρέμβαση φαίνεται εν μέρει να καρποφόρησε, καθώς, σύμφωνα με την τελευταία ενημέρωση που έλαβε η HRLP στις 14 Μαρτίου, αυτή τη στιγμή διαμένουν στην Ασφαλή Ζώνη περίπου 200 ασυνόδευτα ανήλικα.
Το Δίκαιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης καθιστά δεσμευτική τη συνθήκη της Γενεύης του 1951 για τους Πρόσφυγες και το αντίστοιχο Πρωτόκολλο του 1967, πράγμα που σημαίνει πως όλα τα κράτη-μέλη της υποχρεούνται να προστατεύουν τους αιτούντες άσυλο στην επικράτειά τους και να τους μεταχειρίζονται σύμφωνα με τα διεθνώς αναγνωρισμένα πρότυπα, εξασφαλίζοντας «επαρκές επίπεδο διαβίωσης» και «αποδεκτές συνθήκες διαμονής». Μεταξύ άλλων, οι ελάχιστες προϋποθέσεις για αποδεκτές συνθήκες διαμονής περιλαμβάνουν τα δικαιώματα σε επαρκή στέγαση, ελεύθερη μετακίνηση, εκπαίδευση και επικερδή απασχόληση, πρόσβαση σε υγειονομική περίθαλψη και δημόσια αρωγή. Στο ΚΥΤ της Σάμου, όλα τα παραπάνω δικαιώματα παραβιάζονται κατάφωρα.
Παρότι η Ελλάδα έχει επικυρώσει τη Σύμβαση της Γενεύης του 1951, αποτυγχάνει επανειλημμένα να τηρήσει τις υποχρεώσεις της για την υποδοχή και την προστασία των προσφύγων και των αιτούντων άσυλο που διαμένουν στη χώρα. Ως αποτέλεσμα, οι συνθήκες διαβίωσης στις χρηματοδοτούμενες από την ΕΕ Κλειστές Δομές στα νησιά του Αιγαίου συνιστούν άμεση απειλή για την υγεία, την ασφάλεια και την ανθρώπινη αξιοπρέπεια των μετακινούμενων ανθρώπων στην Ελλάδα.
