Είναι γεγονός ότι παρά την ήττα του ΣΥΡΙΖΑ στις τελευταίες εκλογές δεν αναδείχθηκε ένας νέος ηγεμονικός πόλος από τα αριστερά, έτσι ώστε να αντιμετωπίσει την κυβέρνηση της ΝΔ με τρόπο αποτελεσματικό. Έχουμε δεδομένη τη συνολική ήττα της αριστεράς ως αντιπολίτευσης, όσο κι αν πανηγυρίζει το ΚΚΕ για τις 100.000 ψήφους παραπάνω, τη στιγμή που ο ΣΥΡΙΖΑ έχανε 700.000. Η ήττα δεν αφορά μόνο τις εκλογές αλλά και τα κοινωνικά πεδία όπου έχουν δοθεί αγώνες, χωρίς νικηφόρα αποτελέσματα. Αν και έχει αλλάξει ριζικά το κοινωνικό τοπίο της τετραετίας 2019-2023, σε σύγκριση με την περίοδο των μνημονίων, η αριστερά στο σύνολό της δείχνει να μην το αντιλαμβάνεται, αφού δεν αλλάζει τον τρόπο που πολιτεύεται. Τι διαφορετικό, όμως, συνέβη τότε με την πετυχημένη αντιπολίτευση του 2012-15;
Το σημαντικότερο στοιχείο είναι ότι πριν από δώδεκα χρόνια τα αιτήματα βάσει των οποίων συγκροτούνταν οι κοινωνικές ομάδες εκτός του ειδικού τους χαρακτήρα («όχι στις διαθεσιμότητες των εκπαιδευτικών», «επαναλειτουργία των υπό κατάργηση δομών», κλπ), είχαν και την απαίτηση γενικού χαρακτήρα που αφορούσε την πτώση της μνημονιακής κυβέρνησης (είτε λεγόταν ρητά είτε υπονοούνταν). Αυτό προέκυψε ως αποτέλεσμα της εξάρθρωσης των προηγούμενων ηγεμονικών πολιτικών αφηγήσεων, που με τα επιθετικά αντιλαϊκά μέτρα απορρύθμιζαν τους καθιερωμένους τρόπους ζωής ευρέων κοινωνικών τμημάτων. Συνεπώς, υπήρχε και μια μαζική διάθεση για κινητοποιήσεις, ακόμα και για μη νόμιμες ακτιβιστικές ενέργειες. Αυτός ήταν ο πρώτος όρος για να δημιουργηθεί η συνάρθρωση. Ο δεύτερος όρος για να ολοκληρωθεί το εγχείρημα ήταν η πολιτική έκφραση αυτής της συνάρθρωσης των κοινωνικών δυνάμεων από το στρατηγικό σχέδιο της «κυβέρνησης της Αριστεράς» που κατέθεσε ο ΣΥΡΙΖΑ. Έτσι κατάφερε πρώτα να ηγηθεί στο χώρο της αντιπολίτευσης και έπειτα να ανέλθει στην κυβέρνηση.
Αντιθέτως, την περίοδο 2019-23 οι κοινωνικές συνθήκες είναι στα κύρια χαρακτηριστικά τους τελείως διαφορετικές. Αρκετές κοινωνικές ομάδες αναγνωρίζουν λίγο-πολύ τη δυνατότητα να λύσουν τα προβλήματά τους στο πλαίσιο αυτής της διακυβέρνησης, χωρίς να θέτουν αίτημα ανατροπής της. Έχουμε μία μερική θεσμική απορρόφηση ορισμένων αιτημάτων, με αποτέλεσμα τα «συγκρουσιακά» αιτήματα («όχι στην αστυνομία στα πανεπιστήμια», «όχι στην εργασιακή απορρύθμιση», κλπ), να είναι και μειοψηφικά και δίχως προοπτική διεύρυνσης. Αυτό δεν αφορά μόνο την απογοήτευση του κόσμου από τις προηγούμενες κινητοποιήσεις της μνημονιακής περιόδου αλλά και το γεγονός ότι το αφήγημα της δεξιάς, βασιζόμενο στην αξιοπιστία και την αίσθηση μιας «τάξης» (order) που αντιμετωπίζει τις κρίσεις (πανδημία, ακρίβεια, ενεργειακό, κ.λπ.), επανα-συσπειρώνει το παλαιότερο ακροατήριό της με έναν νέο ηγεμονικό λόγο. Για αυτόν το λόγο και όποιες διαιρετικές τομές εμφανίστηκαν από αριστερά, όπως π.χ. «δημόσιο σύστημα υγείας ενάντια στο ιδιωτικό», ακυρώνονταν από αντίστοιχες τομές, τύπου «εμβολιαστές – αντιεμβολιαστές», εντός μιας αντιπαλότητας που αφορούσε έναν ιό και όχι κάποια τρόικα.
Αυτό φέρνει σε πιο δύσκολη θέση όχι μόνο τον ΣΥΡΙΖΑ αλλά οποιαδήποτε πολιτική ομάδα θέλει να ηγεμονεύσει ως αντιπολίτευση. Διότι όταν λείπει η «αναγκαία συνθήκη» για την συνάρθρωση των επιμέρους ομάδων, τότε θα πρέπει να δημιουργηθούν οι όροι που θα προσφέρουν αυτήν τη δυνατότητα. Αυτό είναι που αγνοεί η αριστερά τόσο η ριζοσπαστική όσο και η σοσιαλδημοκρατική. Η πρώτη επειδή δεν μπορεί να επικοινωνήσει με ευρείες κοινωνικές ομάδες λόγω των ιδεολογικών υπερφορτώσεων των τακτικών και στρατηγικών κινήσεων της, εμφανίζεται απομονωμένη και μειοψηφική. Η δεύτερη, χωρίς σταθερό και ενιαίο στρατηγικό σχέδιο, καταλήγει σε διαχειριστικού τύπου πολιτικές, οι οποίες δεν δίνουν ευδιάκριτα ένα εναλλακτικό στίγμα (όπως στα ζητήματα της πανδημίας, στο ενεργειακό, στην ακρίβεια, κλπ). Τα οράματα της Αριστεράς γίνονται λειτουργικά όταν δημιουργούν ισχυρούς και μαζικούς όρους σύγκρουσης με το νεοφιλελεύθερο στρατόπεδο στον παρόντα χρόνο. Γιατί στη συγκυρία είναι που τα όμορφα οράματα, όμορφα καίγονται.
