Μια ποιοτική προσέγγιση του αποτελέσματος του δημοψηφίσματος από τον πολιτικό επιστήμονα Παναγιώτη Κουστένη και μέλη του ΣΥΡΙΖΑ
Τις μέρες που ακολούθησαν το δημοψήφισμα, οι στατιστικές, και οι όχι και τόσο επιστημονικές, αναλύσεις έδιναν και έπαιρναν. Βασισμένοι σε συγκεκριμένα αποτελέσματα που έδωσε η κάλπη του δημοψηφίσματος της περασμένης Κυριακής, πολιτικοί αναλυτές αλλά και πολίτες απέδωσαν μια ιδιαίτερη ταξικότητα στην ψήφο. Επιχειρήσαμε να προσεγγίσουμε αυτήν την άποψη, αλλά και μια ποιοτική ανάλυση του αποτελέσματος, και με την εκτίμηση του Παναγιώτη Κουστένη, πολιτικού επιστήμονα και συνεργάτη του Ηλία Νικολακόπουλου, όπως εκφράστηκε στην εκδήλωση που πραγματοποιήθηκε την περασμένη Πέμπτη από το ηλεκτρονικό περιοδικό Χρόνος και την Πρωτοβουλία για την Υπεράσπιση της Κοινωνίας και της Δημοκρατίας με τίτλο «Το δημοψήφισμα ως ιστορική καμπή στην πορεία της ελληνικής κοινωνίας», αλλά και με τις εκτιμήσεις μελών και στελεχών του ΣΥΡΙΖΑ που ζουν στις εκλογικές περιφέρειες όπου το «όχι» σημειώσε τα ισχυρότερά του ποσοστά.
Σύμφωνα με τον Π. Κουστένη, για να φτάσει αυτή η εκλογική αναμέτρηση να δώσει ένα αποτέλεσμα 61% – 49%, ενώ το άθροισμα των εκλογικών ποσοστών των κομμάτων που στήριξαν το «όχι» ήταν 48% και 47% εκείνων που στήριξαν το «ναι», είναι προφανές ότι το «όχι» είχε πολύ μεγάλη διείσδυση στους ψηφοφόρους των κομμάτων που τέθηκεν υπέρ του «ναι». Η διείσδυση αυτή δεν ήταν κυρίως στους ψηφοφόρους της ΝΔ, όσο στα υπόλοιπα κόμματα. Όσον αφορά το ΚΚΕ, η στατιστική ανάλυση δείχνει ότι σε ποσοστό άνω του 50%, η εκλογική του βάση προσήλθε στις κάλπες και ψήφισε «όχι». Αυτό το ποσοστό το συναντάμε περίπου σε όλη τη γεωγραφία της Ελλάδας για τους ψηφοφόρους του ΚΚΕ.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η διαρροή ψηφοφόρων από το Ποτάμι, η οποία στην Αθήνα ήταν η πιο συγκρατημένη μεταξύ των κομμάτων που στήριξαν το «ναι», της τάξης του 10-15%. Ωστόσο, παρουσίασε σημαντική ιδιαιτερότητα στην Κρήτη, όπου η διαρροή των ψηφοφόρων του προς το «όχι» υπερέβη το 60%. Αυτή η διαρροή είναι και μία παράμετρος της πανελλαδικής πρωτιάς της εκλογικής περιφέρειας Χανίων, που είναι και η εκλογική περιφέρεια του ίδιου του Σταύρου Θεοδωράκη, στο «όχι». Ολόκληρη η Κρήτη σε αυτήν την αναμέτρηση ήταν η πρώτη περιφέρεια της χώρας σε ποσοστό του «όχι», με δεύτερο το Ιόνιο. Γεγονός που αυτομάτως αναδεικνύει μια διαφοροποίηση σε σχέση με τις εκλογές του Γενάρη, όπου το ποσοστό του ΣΥΡΙΖΑ, τουλάχιστον, ήταν ανώτερο στο Ιόνιο και δεύτερο στην Κρήτη.
Σημαντική διαρροή προς το «όχι» σημειώθηκε στις τάξεις του ΠΑΣΟΚ, η οποία υπολογίζεται περίπου στο 30-35%, με μεγαλύτερη ένταση στην επαρχία. Το ΠΑΣΟΚ παρουσίασε τις μεγαλύτερες διαρροές του στα νησιά, όπου εν γένει το «όχι» πήρε μεγάλα ποσοστά, όπως στην Ικαρία, στη Ζάκυνθο, στην Κέρκυρα.
Οι δήμοι που δεν γνώρισαν κρίση
Όσον αφορά την ταξικότητα, και πάντα σύμφωνα με τον πολιτικό επιστήμονα Π. Κουστένη, οι διαρροές όλων των κομμάτων που στήριξαν το «ναι» ήταν πολύ πιο αισθητές στις χαμηλότερες κοινωνικά περιοχές. Στα βόρεια προάστια του Λεκανοπεδίου της Αττικής, οι δυνάμεις του «ναι» φάνηκαν πιο συμπαγείς, ενώ όσο κινούμασταν προς τα δυτικά του Λεκανοπεδίου, με πρώτη την περιφέρεια της Β’ Πειραιά η οποία και στους 6 Καλλικρατικούς της δήμους έχει περάσει το 70%, το «όχι» όλο και δυνάμωνε. Το πιο σημαντικό στοιχείο, ωστόσο, είναι η κατανομή στους 26 Καλλικρατικούς δήμους που υπερίσχυσε το «ναι»: οι 13 από αυτούς είναι στην Αττική, δηλαδή Γλυφάδα, Παλαιό Φάληρο, Αγία Παρασκευή, Χολαργός, Παπάγου, Κηφισιά, Φιλοθέη, Ψυχικό, όπου στους δύο τελευταίους το «ναι» πήρε το μεγαλύτερο του ποσοστό 71,6%. Στον πρώην Καποδιστριακό δήμο, δε, της Εκάλης το «ναι» πήρε ποσοστό 85%, το υψηλότερο σε όλη την Ελλάδα. Αυτή και μόνο η ένδειξη καταδεικνύει την έντονη ταξικότητα της ψήφου. Εκτός της Αττικής το «ναι» ήταν πλειοψηφικό σε ακόμα 7 Καλλικρατικούς δήμους στη Βόρεια Ελλάδα, όπως το Διδυμότειχο και η Ορεστιάδα, όπου φαίνεται ότι έπαιξε ρόλο και το μεταναστευτικό. Αντίστοιχα, στη Νότια Ελλάδα πλειοψηφικά «ναι» καταγράφηκαν στην Κάσο, στο Αγαθονήσι, στους Φούρνους.
Η εξάλειψη του ιδεολογικού άξονα
Όπως επισημαίνει ο Π. Κουστένης, επρόκειτο για μια εκλογική αναμέτρηση, η οποία εξαγγέλθηκε την Παρασκευή το βράδυ, αλλά το πλαίσιο της έχει καθοριστεί από το μεσημέρι της Δευτέρας. Το ερώτημα που τέθηκε στο δημοψήφισμα ήταν ουσιαστικά ανοιχτό, αφού τη συγκεκριμένη πρόταση, επί της οποίας ερωτηθήκαμε, έσπευσε να αποσύρει ο Ζ.Κ. Γιούνκερ το Σάββατο το μεσημέρι. Σε ένα τέτοιο ανοιχτό ερώτημα είναι καθαρό ότι όλος ο ανταγωνισμός ήταν για το ποιος θα καταφέρει να επιβάλει την ατζέντα του. Ετσι όπως εξελισσόταν η ειδησεογραφία, και από την πλευρά των ΜΜΕ και από την πλευρά των Ευρωπαίων, εισχωρούσε μια διατύπωση που έλεγε ότι «δεν θεωρούμε αυτήν την κυβέρνηση ως αποδεκτό συνομιλητή». Επίσης, σε κάθε υποχώρηση της κυβέρνησης προτεινόταν και ένα όλο και σκληρότερο πακέτο μέτρων. Όπως και το 2012, προέκυπτε η αίσθηση ότι προσπαθούν να αποφασίσουν χωρίς εμάς. Αυτή, λοιπόν, μας έφερε σε μια ανάλογη διαίρεση με το μνημόνιο – αντιμνημόνιο, όπως μας είχε τεθεί το 2012, σε έναν κατακόρυφο, δηλαδή, άξονα που έτεμνε τον οριζόντιο, τον ιδεολογικό άξονα, ο οποίος και τότε και τώρα είχε παράξει αξιόλογες διαιρέσεις στο εκλογικό σώμα. Τώρα το δίλημμα μνημόνιο – χρεοκοπία αποτελούταν για πάρα πολύ κόσμο από δύο έννοιες ήδη ταυτισμένες. Αυτό επέτρεψε και τη μεγάλη διείσδυση του «όχι».
Ασπρόπυργος: 79,2%
Ας δούμε, όμως, πως προσεγγίζουν οι πολίτες, μέλη του ΣΥΡΙΖΑ τη διείσδυση του «όχι» στις περιοχές που ζουν και δρουν. Η Ελένη Δεδούση, μέλος της Νομαρχιακής Επιτροπής ΣΥΡΙΖΑ Δυτικής Αττικής, είπε στην «Εποχή»: Στον Ασπρόπυργο ζουν εργάτες που όλο αυτόν τον καιρό της κρίσης ήταν οι μεγάλοι χαμένοι, αυτοί που ισοπεδώθηκαν. Με το «ναι» ήξεραν τι τους περιμένει, με το «όχι» μπορεί να μην ήξεραν τι ακριβώς τους περιμένει, αλλά συνέβη αυτό που λέμε: μπροστά μου δεν ξέρω τι θα βρω, αλλά πίσω δεν γυρνώ. Υπήρξαν εργαζόμενοι και μικροί επιχειρηματίες από την εμπορική ζώνη της Ελευσίνας που ψήφισαν «όχι» χωρίς να έχουν ψηφίζει τον ΣΥΡΙΖΑ στις εκλογές του Γενάρη. Τώρα πίστεψαν ότι αν συνεχιστεί η ίδια πολιτική είναι χαμένοι και ήλπισαν σε κάτι διαφορετικό για να σταθούν στα πόδια τους. Αυτό που έκανε αυτούς τους ανθρώπους να πιστέψουν στην προσπάθεια της κυβέρνησης και του ΣΥΡΙΖΑ είναι ότι ένοιωσαν πως για πρώτη φορά ο πρωθυπουργός της Ελλάδας πήγε στην Ευρώπη και διαπραγματεύτηκε και πως μπορούμε να κάνουμε πράξη μια άλλη πολιτική. Τη ρήξη με τη διαπλοκή, με το πελατειακό κράτος, με το παλιό. Αυτοί οι άνθρωποι, εργαζόμενοι που προσπαθούν να σταθούν στα πόδια τους, είδαν την καταστροφή να έρχεται και ο φόβος τους πια έσπασε. Αυτοί που φοβήθηκαν είναι αυτοί που έχουν πολλά για να χάσουν αν αλλάξει το σκηνικό. Ένας μικροεπιχειρηματίας της περιοχής ξέρει ότι για να δουλέψει αυτός χρειάζεται οι συντοπίτες του να έχουν δουλειά. Και κάτι τελευταίο, με όποιο κριτήριο κι αν ψήφισαν «όχι» αυτοί οι άνθρωποι, είναι σημαντική δουλειά του ΣΥΡΙΖΑ να τους προσεγγίσει, να τους μπολιάσει και να μπολιαστεί. Υπάρχουν οικισμοί Ρωσοπόντιων στην περιοχή που ψήφισαν μαζικά «όχι». Με αυτούς τους ανθρώπους χρειάζεται να συνομιλήσουμε.
Κερατσίνι – Δραπετσώνα: 72,84%
Ο Μιχάλης Ηλιάκης, μέλος του συντονιστικού της οργάνωσης μελών ΣΥΡΙΖΑ Κερατσινίου – Δραπετσώνας, επισημαίνει: Στη δική μας περιοχή, που είναι φτωχή με μεγάλα ποσοστά ανεργίας εκφράστηκε δυνατά η ταξικότητα της ψήφου. Μετά το μούδιασμα της Τρίτης με το κλείσιμο των τραπεζών και όσο περισσότερο οι εκπρόσωποι των αντίπαλων τάξεων έβγαιναν στο προσκήνιο και με κάθε τρόπο στήριζαν το «ναι», οι άνθρωποι της περιοχής μας στρέφονταν ανοιχτά και δυναμικά προς το «όχι». Μας έλεγαν ότι δεν μπορούμε να συνταχθούμε με αυτούς που τόσα χρόνια μας έφεραν εδώ που είμαστε, ανεξάρτητα με το πού ο καθένας πίστευε ότι μπορεί να φτάσει αυτό το «όχι». Επίσης, υπήρχε έντονο το στοιχείο της στήριξης της κυβέρνησης και με διεύρυνση σε σχέση με τις εκλογές του Γενάρη. Την ημέρα του δημοψηφίσματος πια υπήρχε ένα κλίμα παλλαϊκό. Το καθαρό μήνυμα, ωστόσο, ήταν: όχι άλλη λιτότητα.
Ταύρος: 71,5%
Η Μαρία Γεράκη, συντονίστρια οργάνωσης μελών ΣΥΡΙΖΑ Ταύρου, εκτιμά: Το ισχυρό «όχι» της περιοχής μας οφείλεται στην κοινωνική σύνθεσή της. Είμαστε μια λαϊκή, εργατική γειτονιά, με εργαζόμενους, χαμηλοσυνταξιούχους, άνεργους. Σε αυτούς τους ανθρώπους η κρίση επέφερε σοβαρά πλήγματα. Παράλληλα, είμαστε και μια περιοχή που η Αριστερά παραδοσιακά έχει δύναμη. Με το «όχι» εκφράστηκε η αντίθεση στα μέτρα που θέλησαν να μας επιβάλουν και η στήριξη σε μια αριστερή πορεία της κυβέρνησης. Ο κόσμος σήμερα έχει ριζοσπαστικοποιηθεί, έχει πολιτικοποιηθεί περισσότερο και συμμετέχει πιο ενεργά στα κοινά. Το ποσοστό που σημειώσαμε ξεπέρασε τις προβλέψεις μας.
Χανιά: 73,77%
Ο Ανδρέας Παπανδρέου, συντονιστής της νομαρχιακής επιτροπής ΣΥΡΙΖΑ Χανίων, επισημαίνει: Στις τελευταίες εκλογικές αναμετρήσεις, ο νομός Χανίων ήταν πάντα μέσα στους πρώτους που έδιναν τα μεγαλύτερα ποσοστά στον ΣΥΡΙΖΑ. Σε αυτήν την αναμέτρηση, έπαιξε επιπλέον ρόλο η δυναμική και καίρια συμμετοχή της νεολαίας, αλλά και η συνεργασία μεταξύ των πολιτικών χώρων που στήριξαν το «όχι», την ΑΝΤΑΡΣΥΑ και τους Ανεξάρτητους Έλληνες. Οι συμπολίτες μας κατανόησαν ότι το ερώτημα που τίθεται δεν είναι ευρώ ή δραχμή, αλλά αφορά το δικαίωμα και συνάμα την υποχρέωση της κυβέρνησης να διαπραγματευτεί σκληρά εντός ευρωπαϊκού πλαισίου. Παράλληλα, η Κρήτη έχει ιστορία αντίστασης και αγώνων, την οποία άγγιξε η πλευρά αυτή του διακυβεύματος που έθετε το δημοψήφισμα και αφορούσε την απόπειρα εκβιασμού και έξωθεν επιβολής, με τη μορφή τελεσίγραφου από την πλευρά των δανειστών. Επιπλέον, ο πληθυσμός των Χανίων, κυρίως αγροτικός και εργαζόμενοι στον τουριστικό τομέα, πίστεψε ότι οι προτάσεις της κυβέρνησης είναι επωφελέστερες από εκείνες των δανειστών.
Ράχες Ικαρίας: 84,34%
Ο Τίτος Καρίμαλης, μέλος της οργάνωσης μελών ΣΥΡΙΖΑ Ικαρίας, εξηγεί: Στην Ικαρία παραδοσιακά παίρνει μεγάλο ποσοστό το ΚΚΕ, από 35-38%. Σε αυτήν την εκλογική αναμέτρηση, όμως, οι ψηφοφόροι του ΚΚΕ κατά τεράστια πλειοψηφία δεν άκουσαν τη γραμμή του κόμματος. Οι περισσότεροι αριστεροί ψήφισαν «όχι». Το κύριο κριτήριο ήταν, κατά τη γνώμη μου, το πατριωτικό αίσθημα, ότι επιχειρείται να επιβληθεί έξωθεν μια πολιτική. Η αντίδραση άγγιξε το θυμικό των ανθρώπων.
Ζωή Γεωργούλα
