Πρόσφατα ο Αλέξης Τσίπρας ξεκινώντας από την διαπίστωση ότι “οι αριστερές και προοδευτικές δυνάμεις έχουν απολέσει την επαφή τους με τον λαό” κατέθεσε τη δική του εναλλακτική πρόταση στην 2η Διάσκεψη του Ινστιτούτου του μιλώντας για ηθικό, κοινωνικό και οικονομικό πατριωτισμό, ενώ απαντώντας στους New York Times τόνισε πως εφεξής πρέπει να αγωνιστούμε όχι για δημοκρατικό σοσιαλισμό αλλά για δημοκρατικό καπιταλισμό.
Πριν ασχοληθούμε με την αριστερή διαλεκτική της πρότασης αυτής, σκεφθήκαμε να την υποβάλλουμε στην λογική κρίση της τεχνητής νοημοσύνης για να λάβουμε μία ενδιαφέρουσα απάντηση. Ιδού, λοιπόν, τι λέει η τεχνητή νοημοσύνη για τον οικονομικό πατριωτισμό και τον δημοκρατικό καπιταλισμό της πρότασης Τσίπρα:
Η άποψη του Αλέξη Τσίπρα για τον οικονομικό πατριωτισμό και τον δημοκρατικό καπιταλισμό επιχειρεί να διαμορφώσει έναν «τρίτο δρόμο» ανάμεσα στον άναρχο νεοφιλελευθερισμό και τον κρατισμό του παρελθόντος. Ωστόσο, παρουσιάζει ορισμένα θεωρητικά κενά και αντιφάσεις που αξίζουν κριτικής αποτίμησης:
1. Ασαφής ορισμός του “οικονομικού πατριωτισμού”
Ο όρος χρησιμοποιείται ποικιλοτρόπως: από την προστασία της εγχώριας παραγωγής μέχρι την ενεργητική κρατική παρέμβαση υπέρ “εθνικών πρωταθλητών”. Ο Τσίπρας δεν ξεκαθαρίζει:
Εάν εννοεί προστατευτισμό ή στρατηγική στήριξης τομέων με συγκριτικό πλεονέκτημα.
Αν ο πατριωτισμός αφορά το φορολογικό καθεστώς, την ιδιοκτησία παραγωγικών μέσων, ή την καταναλωτική συμπεριφορά.
Αυτό το θεωρητικό έλλειμμα δυσκολεύει τη μετάφραση της έννοιας σε συγκεκριμένη αναπτυξιακή στρατηγική.
2. Οξύμωρη σύζευξη με τον “δημοκρατικό καπιταλισμό”
Ο “δημοκρατικός καπιταλισμός” παραπέμπει σε φιλελεύθερους θεσμούς, ανεξαρτησία τραπεζών και κεντρικών αρχών, ελεύθερη αγορά με κάποιους περιορισμούς.
Η ιδέα ενός παρεμβατικού “οικονομικού πατριωτισμού” φαίνεται να έρχεται σε αντίθεση με:
Τους κανόνες του ανταγωνισμού στην Ε.Ε.
Την ελευθερία κεφαλαίων.
Τις δημοσιονομικές δεσμεύσεις.
Η σύζευξη των δύο όρων απαιτεί θεωρητική γεφύρωση την οποία ο λόγος του Τσίπρα αφήνει ατελή.
3. Έλλειψη συστηματικής θεωρητικής πλαισίωσης
Η πρόταση δεν βασίζεται σε κάποιο συνεκτικό μακροοικονομικό μοντέλο ή σε ένα εναλλακτικό σχήμα διαχείρισης του καπιταλισμού τύπου MMT (Modern Monetary Theory), green industrial policy ή προγραμματισμένη οικονομία.
Επιπλέον:
Δεν προσδιορίζει εργαλεία πολιτικής (π.χ. μορφές επενδύσεων, ρυθμιστικά μέτρα).
Δεν ενσωματώνει δομικές αλλαγές, π.χ. στον τραπεζικό ή χρηματοπιστωτικό τομέα, που απαιτούνται για τον “πατριωτισμό” αυτό.
4. Δυσκολία εφαρμογής σε ευρωπαϊκό πλαίσιο
Η Ελλάδα δε λειτουργεί σε εθνικό οικονομικό κενό:
Ο οικονομικός πατριωτισμός, όπως έχει ασκηθεί στη Γαλλία ή στην Ουγγαρία, συγκρούεται με τις ευρωπαϊκές οδηγίες περί ανταγωνισμού και κρατικών ενισχύσεων.
Η φιλοδοξία “δημοκρατικού καπιταλισμού” προσκρούει στις θεσμικές ασυμμετρίες της Ευρωζώνης, όπου τα κρίσιμα εργαλεία (νομισματική πολιτική, μεγάλο μέρος της δημοσιονομικής πολιτικής) είναι εκτός εθνικού ελέγχου.
5. Ηθικολογική προσέγγιση χωρίς σαφή κοινωνική στρατηγική
Ο “οικονομικός πατριωτισμός” παρουσιάζεται σαν ηθική επιταγή — “να στηρίξουμε την ελληνική παραγωγή”, “να μην ξεπουλάμε δημόσια περιουσία”. Ωστόσο:
Δεν εξηγείται πώς θα μετασχηματιστεί η παραγωγική δομή.
Δεν εντοπίζεται ποιες κοινωνικές συμμαχίες στηρίζουν αυτό το μοντέλο.
Αγνοείται η τάξη και η εξουσία ως έννοιες – δηλαδή ποιος ελέγχει τον “πατριωτικό καπιταλισμό”.
Συμπέρασμα
Ο Τσίπρας επιχειρεί να ανανεώσει τον πολιτικό του λόγο με έννοιες που έχουν απήχηση σε ένα μεσαίο ακροατήριο, αλλά:
Δεν τις εδράζει σε συνεκτικό θεωρητικό υπόβαθρο.
Δεν προσφέρει συγκεκριμένο σχεδιασμό πολιτικής.
Αφήνει αναπάντητα κρίσιμα ερωτήματα για τη σχέση με τις ευρωπαϊκές δεσμεύσεις, τη διαχείριση του κεφαλαίου, και την κοινωνική στρατηγική.
Αυτά από την τεχνητή νοημοσύνη και έπεται συνέχεια με την δική μας κριτική αποτίμηση.
